İş hayatının getirdiği riskler maalesef bazen çalışanların sağlığını olumsuz etkileyebilir. Özellikle belirli bir mesleği icra ederken karşılaşılan çevresel faktörler, tekrarlayan hareketler veya kimyasallara maruz kalma gibi durumlar, zamanla meslek hastalıklarına yol açabilir. Böyle bir durumda, mağduriyet yaşayan çalışanın en doğal hakkı olan meslek hastalıkları tazminatı nasıl hesaplanır sorusu akıllara gelir. Bu kapsamlı rehber, SGK mevzuatı ve hukuksal çerçevede, meslek hastalığına yakalanan çalışanların haklarını anlamalarına ve tazminat sürecini yönetmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bilinçli bir çalışan olarak çalışan haklarınızı bilmek, hak ettiğiniz adaleti aramanızda kritik bir rol oynar.

Meslek Hastalığı Nedir ve Nasıl Tanımlanır?

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir etkenle veya işin yürütüm şartları nedeniyle uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halidir. Bu tanım, Wikipedia'da da belirtildiği gibi, işçinin sağlık durumunun doğrudan işiyle ilişkili olarak bozulduğunu ifade eder.

Meslek Hastalığı Şartları

• Hastalığın İşle Bağlantısı: Hastalık ile yapılan iş arasında nedensellik bağı bulunmalıdır. Yani hastalık, işin niteliğinden veya çalışma ortamından kaynaklanmalıdır.
• SGK Tespiti: Hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yetkilendirilmiş sağlık kuruluşları tarafından düzenlenen sağlık raporlarıyla ve ilgili mevzuata göre tespit edilmesi gerekir.
• Süreler: Hastalığın, sigortalının işinden ayrıldığı tarihten itibaren belirli azami süreler içinde ortaya çıkması gerekmektedir.

İş Kazasından Farkı

Meslek hastalığı, ani ve dışsal bir etkiyle meydana gelen iş kazasından farklı olarak, genellikle zaman içinde yavaş yavaş gelişen ve tekrarlayan maruziyetler sonucu ortaya çıkan bir durumdur. İş kazası anlık bir olaya dayanırken, meslek hastalığı belirli bir süre zarfında işin doğası gereği oluşur.

Meslek Hastalıkları Tazminatı Neden Önemli?

Meslek hastalıkları tazminatı, sadece hukuki bir yükümlülük değil, aynı zamanda sosyal adaletin ve işçi sağlığına verilen değerin bir göstergesidir. Bu tazminat, çalışanın ve ailesinin geleceğini güvence altına alarak, hastalığın getirdiği maddi ve manevi yükü hafifletmeyi hedefler.

Çalışanın Sağlık ve Geleceği İçin

Meslek hastalığına yakalanan bir kişi, genellikle işgücü kaybı yaşar, tedavi masraflarıyla karşılaşır ve yaşam kalitesi düşer. Tazminat, bu kayıpları bir nebze olsun telafi ederek çalışanın tedavi süreçlerine odaklanmasını ve geleceğini daha güvenli bir şekilde planlamasını sağlar.

İşveren Sorumluluğu

İşveren, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini yeterince almayan veya yasalara uymayan işverenler, meslek hastalığı oluşması durumunda hukuki ve cezai sorumluluk altına girebilirler. Tazminat, işverenin bu sorumluluğunun bir sonucudur.

Meslek Hastalıkları Tazminatı Türleri

Meslek hastalığı nedeniyle talep edilebilecek tazminatlar genellikle iki ana başlık altında toplanır:

Maddi Tazminat

Maddi tazminat, meslek hastalığı nedeniyle çalışanın uğradığı somut ekonomik kayıpları karşılamayı amaçlar. Bu kapsamda talep edilebilecek kalemler şunlardır:

• Sürekli İş Göremezlik Kaybı: Hastalık nedeniyle oluşan kalıcı işgücü kaybının (maluliyetin) neden olduğu kazanç kaybı.
• Geçici İş Göremezlik Kaybı: Hastalık nedeniyle işe gidemediği ve maaş alamadığı döneme ilişkin kayıp.
• Tedavi Giderleri: Hastalığın teşhis ve tedavisi için yapılan veya yapılacak tüm masraflar (ilaç, doktor, hastane, fizik tedavi vb.).
• Ekonomik Geleceğin Sarsılmasından Doğan Kayıplar: Hastalık nedeniyle kariyer olanaklarının azalması, terfi şansının düşmesi gibi geleceğe yönelik ekonomik kayıplar.

Manevi Tazminat

Manevi tazminat, çalışanın meslek hastalığı nedeniyle yaşadığı acı, elem, üzüntü, yaşam sevincinin azalması, ruhsal çöküntü gibi fiziksel ve psikolojik zararları bir nebze olsun hafifletmek amacıyla hükmedilen bir tazminat türüdür. Bu tazminatın miktarı, olayın niteliği, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusur oranı gibi birçok faktör dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir.

Sürekli İş Göremezlik Geliri (SGK)

Meslek hastalığı nedeniyle işgücü kaybı oranı %10 ve üzerinde olan sigortalılara SGK tarafından bağlanan aylık gelirdir. Bu gelir, tazminat hesaplamasında dikkate alınır ve genellikle maddi tazminattan mahsup edilir. SGK geliri, işgücü kaybı oranına ve sigortalının kazancına göre belirlenir.

Meslek Hastalıkları Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Meslek hastalıkları tazminatı hesaplaması oldukça karmaşık ve uzmanlık gerektiren bir süreçtir. Hesaplamada birçok faktör rol oynar ve genellikle aktüerya uzmanları tarafından yapılır.

Hesaplamayı Etkileyen Temel Faktörler

• Maluliyet Oranı: En kritik faktördür. Çalışanın meslek hastalığı nedeniyle ne kadar işgücü kaybına uğradığını gösteren orandır. SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık kurullarınca tespit edilir.
• Yaş: Çalışanın hastalığa yakalandığı tarihteki yaşı ve beklenen yaşam süresi, gelecekteki kayıpların hesaplanmasında önemlidir.
• Ücret: Çalışanın hastalığa yakalandığı veya son dönemdeki net ücreti, kayıp kazanç hesaplamasının temelini oluşturur.
• Kusur Oranı: İşverenin meslek hastalığının oluşumundaki kusur oranı ile çalışanın müterafik kusuru (varsa) tazminat miktarını doğrudan etkiler.
• Gelir Kaybı Süresi: Hastalığın başlangıç tarihinden, çalışanın beklenen yaşam süresinin sonuna kadar olan dönem hesaba katılır.
• SGK Tarafından Bağlanan Gelirler: SGK tarafından bağlanan sürekli iş göremezlik geliri, maddi tazminattan mahsup edilir.

Maluliyet Oranının Belirlenmesi

Maluliyet oranı, meslek hastalığına yakalanan kişinin tıbbi durumu ve fonksiyonel kapasitesi değerlendirilerek belirlenir. Bu tespit, SGK tarafından yetkilendirilmiş hastanelerin sağlık kurulları tarafından düzenlenecek raporlarla yapılır. Raporlar, "Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranları Tespit İşlemleri Yönetmeliği" hükümlerine göre hazırlanır.

Aktüeryal Hesaplama Metotları

Tazminat hesaplamasında genellikle Yargıtay tarafından kabul gören “PMF-1931 Yaşam Tablosu” gibi aktüeryal tablolar ve özel formüller kullanılır. Bu hesaplamalar, gelecekteki ekonomik kayıpları bugünkü değere indirgeyerek adil bir tazminat miktarı belirlemeyi amaçlar. Hesaplama, sigortalının yaşı, cinsiyeti, maluliyet oranı, ücreti ve faiz gibi birçok parametreyi içeren karmaşık matematiksel modellerle yapılır.

Tazminat Sürecinde İzlenmesi Gereken Adımlar

Meslek hastalığı tazminatı sürecinde doğru adımları atmak, hak kaybına uğramamak adına büyük önem taşır.

SGK'ya Bildirim

Meslek hastalığı teşhisi konulduğunda, işveren tarafından 3 iş günü içinde SGK'ya bildirim yapılması zorunludur. İşveren bildirim yapmazsa, çalışan veya hastalığı tespit eden hekim tarafından da bildirim yapılabilir.

Hukuki Destek Almak

Tazminat sürecinin karmaşıklığı nedeniyle, bir iş hukuku uzmanı veya avukatından destek almak hayati önem taşır. Avukat, dosyanın hazırlanması, gerekli belgelerin toplanması, SGK süreçlerinin takibi ve dava açılması gibi konularda size rehberlik edecektir.

Dava Süreci

SGK'dan sürekli iş göremezlik geliri bağlanması veya maluliyet oranının kesinleşmesinin ardından, işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Bu dava, iş mahkemelerinde görülür ve süreç genellikle uzun ve detaylı bir inceleme gerektirir.

Çalışan Hakları ve Hukuki Destek

Meslek hastalıkları durumunda çalışanların birçok yasal hakkı bulunmaktadır. Bu hakları bilmek ve gerektiğinde hukuki yollara başvurmak, mağduriyetin giderilmesi için elzemdir.

İş Kanunu ve Borçlar Kanunu Çerçevesinde Haklar

Meslek hastalıklarına ilişkin çalışan hakları, temelde 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı Borçlar Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Bu kanunlar, işverenin sorumluluklarını, tazminatın koşullarını ve hesaplama esaslarını belirler.

Uzman Avukatın Rolü

İş hukuku alanında uzman bir avukat, meslek hastalığı tazminatı süreçlerinde en büyük destekçiniz olacaktır. Avukatınız, haklarınızı eksiksiz bir şekilde savunur, yasal süreçleri yönetir, delilleri toplar ve tazminatınızın en doğru şekilde hesaplanarak tahsil edilmesini sağlar. Yanlış veya eksik bir başvuru, hak kaybına yol açabileceğinden, profesyonel destek almak büyük önem taşır.