Meslek Hastalıkları Nedir? Tanımı ve Önemi

Meslek hastalığı, çalışanın işyeri ortamındaki belirli risk faktörlerine (kimyasal, fiziksel, biyolojik etkenler, ergonomik koşullar vb.) maruz kalması sonucu ortaya çıkan, tekrarlanabilen, süregelen ve mesleki aktivite ile doğrudan ilişkili sağlık sorunlarıdır. İş kazalarından farklı olarak, genellikle ani değil, zamanla ve maruziyetin birikimiyle ortaya çıkarlar. Bu durum, teşhis ve tanılama süreçlerini zorlaştırabilir ancak önemi yasal ve etik açıdan büyüktür.

Meslek hastalıklarının tespiti ve bildirimi yasal yükümlülükler çerçevesinde ele alınır. Türkiye'de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), meslek hastalıklarını tanımlayan ve bunlara ilişkin hakları düzenleyen temel kuruluştur. Daha fazla bilgi için SGK'nın ilgili sayfasına göz atabilirsiniz.

Sık Görülen Meslek Hastalıkları Türleri

Meslek hastalıkları, maruz kalınan etkenlere göre çeşitli kategorilere ayrılır. En yaygın görülen türleri şunlardır:

Fiziksel Etkenlere Bağlı Hastalıklar

Gürültülü ortamlarda çalışanlarda işitme kaybı, titreşime maruz kalanlarda el-kol vibrasyon sendromu, yüksek veya düşük sıcaklıklarda çalışanlarda ısı çarpması veya donma gibi rahatsızlıklar bu gruba girer. Ayrıca iyonlaştırıcı ve iyonlaştırıcı olmayan radyasyon da önemli risk faktörleridir.

Kimyasal Etkenlere Bağlı Hastalıklar

Çeşitli tozlar (silikozis, asbestozis gibi pnömokonyozlar), gazlar, buharlar, ağır metaller (kurşun, cıva zehirlenmeleri) ve solventler gibi kimyasalların solunması, teması veya yutulması sonucu ortaya çıkan zehirlenmeler ve organ hasarlarıdır.

Biyolojik Etkenlere Bağlı Hastalıklar

Özellikle sağlık çalışanları, laboratuvar görevlileri, tarım ve hayvancılık sektöründeki bireylerde görülen, virüs (Hepatit B, AIDS), bakteri (tüberküloz, bruselloz), mantar ve parazit kaynaklı enfeksiyonlardır.

Ergonomik Risklerden Kaynaklanan Hastalıklar

Tekrarlayıcı hareketler, yanlış duruş, ağır kaldırma gibi ergonomik yetersizlikler nedeniyle kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları (tendinit, karpal tünel sendromu, bel fıtığı) ortaya çıkabilir. Ofis çalışanlarından üretim bandındaki işçilere kadar geniş bir yelpazeyi etkiler.

Psikososyal Risk Etkenleri ve Etkileri

İş stresi, mobbing, tükenmişlik sendromu, iş-yaşam dengesizliği gibi faktörler, çalışanların mental sağlığını olumsuz etkileyebilir ve depresyon, anksiyete bozuklukları gibi psikolojik meslek hastalıklarına yol açabilir. Bu konuda Wikipedia'daki meslek hastalığı maddesi genel bir bakış sunmaktadır.

Meslek Hastalıklarından Korunma Stratejileri

Meslek hastalıklarıyla mücadelede en etkili yöntem, riskleri ortadan kaldırmaya veya minimize etmeye yönelik kapsamlı önleme stratejileri uygulamaktır. Bu stratejiler genellikle üç ana başlık altında toplanır:

Kaynakta Kontrol Yöntemleri

• İkame (Yerine Koyma): Tehlikeli madde veya yöntem yerine daha az tehlikeli olanı kullanmak.
• Mühendislik Önlemleri: Tehlikeli prosesleri kapalı sistemlere almak, otomatikleştirme, tehlikeli maddeleri ayırmak.
• Proses Değişikliği: Daha az riskli üretim yöntemleri geliştirmek.

Ortamda Kontrol Yöntemleri

• Havalandırma: Lokal veya genel havalandırma sistemleriyle zararlı etkenlerin ortamdan uzaklaştırılması.
• İzolasyon: Gürültü, titreşim veya kimyasal yayılan kaynakların diğer çalışma alanlarından ayrılması.
• Temizlik ve Düzen: İşyerinin düzenli temizliği, atık yönetimi.

Kişiye Yönelik Koruma Yöntemleri

• Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Maske, eldiven, koruyucu gözlük, işitme koruyucuları, özel giysiler gibi donanımların doğru ve düzenli kullanımı.
• Sağlık Gözetimi: İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile çalışan sağlığının izlenmesi ve erken teşhis.
• Eğitim ve Bilgilendirme: Çalışanlara riskler, korunma yöntemleri ve KKD kullanımı hakkında düzenli eğitimler verilmesi.

İşverenlerin ve Çalışanların Rolü

Meslek hastalıklarıyla mücadele, tek taraflı bir çaba değil, işveren ve çalışanların ortak sorumluluğudur. İşverenler, yasal mevzuata uygun bir iş sağlığı ve güvenliği sistemi kurmak, risk değerlendirmesi yapmak, gerekli önlemleri almak ve çalışanları eğitmekle yükümlüdür. Çalışanlar ise, verilen eğitimlere uymak, KKD'leri doğru kullanmak, tespit ettikleri riskleri bildirmek ve işyeri kurallarına riayet etmekle sorumludur. Bu iş birliği kültürü, sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temelini oluşturur.