Birçoğumuz için sosyal etkileşimler akıcı bir danstır; ipuçlarını yakalar, jestleri yorumlar ve doğal bir sohbetin ritmine ayak uydururuz. Ancak bazı yetişkinler için bu dansın adımları karmaşık ve anlaşılmaz olabilir. Yıllarca sadece 'garip', 'utangaç' ya da 'farklı' olarak etiketlenen bu kişiler, aslında yetişkinlerde Asperger belirtileri gösteriyor olabilirler. Eskiden ayrı bir tanı olarak kabul edilen Asperger sendromu, günümüzde Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) şemsiyesi altında yüksek işlevli otizm olarak değerlendirilmektedir. Bu makalede, genellikle gözden kaçan işaretler ve bir bireyin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilecek olan bu durumun tanı süreci üzerinde duracağız.

Asperger Sendromu Nedir? Kısa Bir Bakış

Asperger sendromu, bireyin sosyal etkileşimde ve iletişimde zorluklar yaşadığı, kısıtlı ve tekrarlayıcı ilgi alanlarına sahip olduğu bir nörogelişimsel farklılıktır. Bu durumu yaşayan kişiler genellikle normal veya normalin üstünde zeka seviyesine sahiptirler ve dil gelişimlerinde belirgin bir gerilik görülmez. Ancak sosyal alandaki farklılıklar ve rutinlere bağlılıkları, günlük yaşamda uyum sorunlarına yol açabilir. Wikipedia'da Otizm Spektrum Bozukluğu hakkında daha fazla bilgiye ulaşabilirsiniz.

Yetişkinlerde Asperger Belirtileri: Gözden Kaçan İşaretler

Asperger sendromu, çocuklukta fark edilmeyip yetişkinlikte tanı alan pek çok kişi için büyük bir şaşkınlık ve rahatlama kaynağı olabilir. Çocukluktan itibaren gelişen başa çıkma mekanizmaları ve 'maskeleme' davranışları, belirtilerin yıllarca gizli kalmasına neden olabilir. İşte yetişkinlerde sıkça gözden kaçan Asperger belirtileri:

Sosyal Etkileşim ve İletişim Zorlukları

• Göz Teması: Göz teması kurmaktan kaçınma veya aşırı ve garip bir şekilde göz teması kurma.
• Vücut Dili ve Jestler: Vücut dilini ve yüz ifadelerini yorumlamakta güçlük çekme, kendi vücut dilinin 'garip' veya 'doğal olmayan' bir şekilde algılanması.
• Karşılıklı Sohbet: Sohbet başlatma veya sürdürmede zorluk, sohbeti sadece kendi ilgi alanlarına yönlendirme eğilimi, espri ve mecazları anlamama.
• Empati: Başkalarının duygularını ve düşüncelerini anlamakta veya buna uygun tepki vermekte zorlanma (bu durum genellikle 'bilişsel empati' eksikliğidir, duygusal değil).
• Sosyal Kurallar: Yazılı olmayan sosyal kuralları ve beklentileri anlamakta güçlük, bu nedenle sıkça uygunsuz tepkiler verme.

Tekrarlayıcı Davranışlar ve Sınırlı İlgi Alanları

• Yoğun İlgi Alanları: Belirli konulara karşı aşırı ve takıntılı bir ilgi duyma, bu konular hakkında ansiklopedik bilgilere sahip olma.
• Rutinlere Bağlılık: Günlük rutinlere ve alışkanlıklara aşırı bağlılık, beklenmedik değişikliklere karşı aşırı tepki gösterme.
• Tekrarlayıcı Hareketler (Stimming): Stres, heyecan veya aşırı uyarılma durumlarında parmak şıklatma, sallanma gibi tekrarlayıcı hareketler yapma.

Duyusal Hassasiyetler

• Aşırı veya Az Tepki: Belirli seslere, ışıklara, dokulara, kokulara veya tatlara karşı aşırı hassasiyet gösterme (örneğin, yüksek seslere dayanamama, belirli kumaşları giymekte zorlanma) veya tam tersi, bazı duyusal girdilere karşı belirgin bir tepkisizluk.

Motor Beceriler

• Koordinasyon: Kaba veya ince motor becerilerde sakarlık veya koordinasyon eksikliği.

Asperger Sendromu Tanı Süreci: Neden Önemli ve Nasıl Yapılır?

Yetişkinlikte Asperger tanısı almak, birçok kişi için bir dönüm noktasıdır. Yıllarca süren 'farklılık' hissinin adlandırılması, kişinin kendini ve geçmiş deneyimlerini daha iyi anlamasına yardımcı olabilir. Bu tanı, ayrıca uygun destek ve stratejilere erişim için bir kapı aralar.

Tanı Koyma Kriterleri ve Uzman Yaklaşımı

Asperger sendromu tanısı, bir psikiyatrist veya klinik psikolog tarafından konulur. Tanı süreci genellikle şunları içerir:

• Detaylı Gelişim Öyküsü: Çocukluktan itibaren yaşanan sosyal, iletişimsel ve davranışsal özelliklerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi. Bu, genellikle aile üyelerinden de bilgi alınarak yapılır.
• Klinik Gözlem: Uzman, bireyin sosyal etkileşimini, iletişim tarzını ve davranışlarını gözlemler.
• Standart Testler ve Ölçekler: Otizm Spektrum Bozukluğu'nu değerlendiren belirli ölçekler ve testler kullanılabilir. Ancak yetişkinlerde çocuklara özgü testler kadar standart bir yaklaşım bulunmayabilir.
• DSM-5 Kriterleri: Amerikan Psikiyatri Birliği'nin Tanısal ve İstatistiksel Ruhsal Bozukluklar El Kitabı (DSM-5) kriterlerine göre değerlendirme yapılır. Bu rehberde Asperger sendromu, "Otizm Spektrum Bozukluğu" altında ve genellikle "Destek ihtiyacı olan otizm" (Düzey 1) olarak tanımlanır.

Tanı, kişinin hayatında yaşadığı zorlukların OSB'nin bir parçası olduğunu anlamasını sağlar. Bu konuda daha fazla bilgi için T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün Otizm Spektrum Bozukluğu sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Tanı Sonrası Destek ve Yaşam Kalitesi

Tanı sonrası süreç, bireyin yaşam kalitesini artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesini hedefler:

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Kaygı, depresyon gibi eşlik eden durumlarla başa çıkmaya yardımcı olur.
• Sosyal Beceri Eğitimleri: Sosyal etkileşimde daha etkili olmayı öğreten pratik beceriler sunar.
• İş ve Kariyer Danışmanlığı: Bireyin güçlü yönlerini kullanarak uygun iş alanlarını bulmasına yardımcı olur.
• Kabul ve Anlama: Kendini anlama ve kabul etme süreci, hem birey hem de çevresi için önemlidir.

Sonuç

Yetişkinlerde Asperger sendromunun gözden kaçan işaretlerini fark etmek ve doğru bir tanı sürecinden geçmek, bireyin kendini daha iyi tanımasını, yaşamındaki zorluklara anlam vermesini ve potansiyelini gerçekleştirmesini sağlayabilir. Bu durum bir eksiklik değil, dünyayı farklı bir şekilde deneyimleme biçimidir. Farkındalık ve destekle, Aspergerli yetişkinler zengin ve anlamlı bir yaşam sürebilir, kendi benzersiz yetenekleriyle topluma değer katabilirler.