Böbrek yetmezliği, yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen ve tedavi gerektiren ciddi bir sağlık sorunudur. Bu durumun tedavisinde kullanılan yöntemlerden biri de Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi (SAPD) olarak bilinen bir diyaliz türüdür. Ancak SAPD'nin etkinliği kadar, beraberinde getirdiği bazı riskler de bulunmaktadır. Bu risklerin başında ise, hastaların büyük bir endişeyle yaklaştığı, hayat kalitesini düşüren ve acil müdahale gerektiren bir enfeksiyon olan Peritonit gelir. Peki, Peritonit nedir ve Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi uygulanan hastalarda görülen enfeksiyon riskleri nelerdir? En önemlisi, bu risklerden korunma yolları nelerdir?

Peritonit Nedir?

Peritonit, karın boşluğunu saran ve iç organları kaplayan ince zar olan peritonun iltihaplanması durumudur. Genellikle bakteriyel veya nadiren fungal enfeksiyonlar sonucu ortaya çıkar. Periton, normalde steril bir ortamdır ve herhangi bir mikrobun buraya ulaşması ciddi bir enfeksiyon tablosuna yol açabilir. Peritonit hakkında daha fazla bilgi için Wikipedia'yı ziyaret edebilirsiniz. Periton diyalizi hastalarında ise, diyaliz kateteri aracılığıyla karın boşluğuna direkt bir yol açıldığı için, bu enfeksiyon riski maalesef oldukça yüksektir. Diyaliz sıvısının değişimleri sırasında hijyen kurallarına uyulmaması, kateter çıkış yerinin enfeksiyonu veya diğer kontaminasyon yolları peritonitin başlıca nedenleridir.

Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi (SAPD) ve Enfeksiyon Riski İlişkisi

Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi (SAPD), hastaların evde kendi kendilerine uygulayabildikleri, karın boşluğuna yerleştirilen bir kateter aracılığıyla diyaliz sıvısının doldurulup boşaltılması prensibine dayanan bir tedavidir. Bu yöntem, hastalar için büyük bir esneklik ve yaşam kalitesi sunsa da, diyaliz değişimleri sırasında ve kateterin varlığı nedeniyle enfeksiyonlara açık bir kapı oluşturur. Türk Nefroloji Derneği'nin halka yönelik bilgilerini buradan inceleyebilirsiniz.

SAPD Neden Enfeksiyon Riski Taşır?

• Kateter Çıkış Yeri: Karın duvarından dışarıya uzanan kateterin cilt ile temas ettiği bölge, bakterilerin vücuda giriş kapısı olabilir. Bu bölgenin düzenli ve doğru bakımı yapılmadığında kolayca enfeksiyon gelişebilir.
• Diyaliz Sıvısı Değişimi: Sıvı değişimleri sırasında steril tekniğe uyulmaması, ellerin tam temizlenmemesi, bağlantı noktalarının kontamine olması veya kullanılan malzemelerin sterilliğinin bozulması peritonit riskini artırır.
• Bağırsak Kaynaklı Enfeksiyonlar: Nadiren de olsa, bağırsak perforasyonları veya diğer karın içi enfeksiyonlar peritonite yol açabilir.

Peritonit Enfeksiyonlarının Belirtileri Nelerdir?

Peritonit, genellikle aniden ortaya çıkan ve hızla kötüleşebilen belirtilerle kendini gösterir. Erken teşhis ve tedavi, hastalığın seyrini olumlu yönde etkiler. Dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şunlardır:

• Karın ağrısı veya hassasiyet (genellikle yaygın ve şiddetli)
• Diyaliz sıvısının bulanık gelmesi (en önemli ve ilk belirtilerden biridir)
• Ateş ve titreme
• Mide bulantısı ve kusma
• Karında şişkinlik ve gerginlik hissi
• İştahsızlık
• Kateter çıkış yerinde kızarıklık, şişlik, hassasiyet veya akıntı (bu genellikle peritonitin habercisi olan bir çıkış yeri enfeksiyonudur)

Peritonitten Korunma Yolları: Kritik Önlemler

Peritonit riskini minimize etmek için alınacak önlemler, hastanın eğitimi ve titizliği ile sağlık ekibinin desteği sayesinde mümkündür. İşte başlıca korunma yolları:

Hijyen Kurallarına Titizlikle Uymak

• El Hijyeni: Her diyaliz değişiminden önce ellerin en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla veya alkol bazlı el dezenfektanıyla dikkatlice yıkanması hayati önem taşır.
• Maske Kullanımı: Diyaliz değişimi sırasında ağız ve burunu kapatacak şekilde maske kullanmak, solunum yoluyla bulaşabilecek mikropları engeller.
• Steril Tekniğe Uygunluk: Tüm bağlantı ve değişim aşamalarında steril eldiven ve malzemelerin doğru şekilde kullanılması.

Kateter Çıkış Yeri Bakımı

• Kateterin vücuttan çıktığı bölgenin doktor veya hemşirenin talimatları doğrultusunda düzenli olarak temizlenmesi ve pansumanının yapılması.
• Herhangi bir kızarıklık, şişlik, ağrı veya akıntı durumunda derhal sağlık ekibine haber verilmesi.
• Kateteri çekmekten, bükmekten veya üzerine baskı uygulamaktan kaçınılması.

Doğru Diyaliz Tekniği Uygulaması

• Eğitimlerde öğretilen diyaliz değişim protokollerine harfiyen uyulması.
• Sıvı değişimlerinin temiz, iyi aydınlatılmış ve mümkünse ayrı bir alanda yapılması. Evcil hayvanların değişim alanından uzak tutulması önemlidir.
• Kullanılan diyaliz setlerinin ve torbaların son kullanma tarihlerinin kontrol edilmesi.

Çevresel Faktörlere Dikkat

• Diyaliz değişiminin yapıldığı odanın temiz ve düzenli olması, pencere ve kapıların kapalı tutularak hava akımının azaltılması.
• Halı gibi toz tutucu yüzeylerin değişim alanından uzak tutulması.

Düzenli Eğitim ve Takip

• Hasta ve ailesinin diyaliz merkezi tarafından verilen eğitimlere eksiksiz katılması ve bilgi tazeleme eğitimlerini aksatmaması.
• Düzenli doktor kontrollerine gitmek ve olası sorunları erken dönemde bildirmek.

Peritonit Tedavisi ve Sonuçları

Peritonit tanısı konulduğunda, genellikle antibiyotik tedavisine başlanır. Antibiyotikler doğrudan diyaliz sıvısına eklenebilir veya intravenöz yolla verilebilir. Tedaviye yanıt alınamazsa veya enfeksiyon kontrol altına alınamazsa, kateterin çıkarılması ve geçici olarak hemodiyalize geçilmesi gerekebilir. Erken müdahale, hastalığın böbrek fonksiyonları üzerindeki olumsuz etkilerini ve diğer komplikasyon risklerini azaltmada kritik rol oynar.

Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi, böbrek yetmezliği tedavisinde hastalara büyük kolaylıklar sağlayan değerli bir yöntemdir. Ancak Peritonit gibi ciddi enfeksiyon risklerini de barındırır. Bu risklerin farkında olmak, belirtileri tanımak ve özellikle hijyen kurallarına titizlikle uyarak proaktif korunma yollarını uygulamak, SAPD hastalarının sağlıklı ve uzun bir yaşam sürdürmesi için vazgeçilmezdir. Unutmayın, bilgi ve dikkatli uygulama en güçlü koruma kalkanınızdır.