Günümüz dünyasında ruh sağlığı konuları giderek daha fazla görünürlük kazanıyor ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile anksiyete (kaygı bozukluğu) gibi durumlar, yalnız başlarına bile oldukça zorlayıcıyken, ne yazık ki sıklıkla eş zamanlı yaşanan problemler olarak karşımıza çıkıyor. Her iki durum da bireyin günlük yaşam kalitesini, akademik ve profesyonel başarılarını, sosyal ilişkilerini ciddi şekilde etkileyebilir. Ancak doğru bilgi, anlayış ve etkili stratejilerle bu durumların üstesinden gelmek ve daha kaliteli bir yaşam sürdürmek mümkündür. Bu makalede, DEHB ve Anksiyete'nin birlikte görülmesinin nedenlerini, bu zorlayıcı birlikteliği nasıl doğru teşhis edebileceğimizi ve en önemlisi, bu karmaşık durumları nasıl yönetebilir ve bunlarla başa çıkabileceğimizi detaylı bir şekilde ele alacağız.

DEHB ve Anksiyete Neden Sıkça Birlikte Görülür?

DEHB ve anksiyete, farklı belirti profillerine sahip olsalar da, literatürde birlikte görülme oranlarının yüksek olduğu bilinmektedir. Yapılan araştırmalar, DEHB tanısı almış bireylerin önemli bir kısmında eş zamanlı anksiyete bozukluğu da bulunduğunu göstermektedir. Bu birlikteliğin altında yatan çeşitli faktörler bulunmaktadır.

Ortak Nörobiyolojik Temeller

Hem DEHB hem de anksiyete bozuklukları, beyindeki nörotransmitter (sinir ileticileri) dengesizlikleri ile ilişkilidir. Özellikle dopamin ve norepinefrin düzeylerindeki farklılıklar, her iki durumun gelişiminde rol oynayabilir. Bu nörotransmitterlerin düzenlenmesindeki benzerlikler, iki durumun genetik yatkınlıklarının da ortak olabileceğine işaret etmektedir. DEHB hakkında daha fazla bilgi için Wikipedia'yı ziyaret edebilirsiniz.

Belirtilerin Birbirini Tetiklemesi

DEHB'nin getirdiği dikkatsizlik, unutkanlık, dürtüsellik ve hiperaktivite gibi belirtiler, bireylerin günlük hayatta çeşitli zorluklar yaşamasına neden olabilir. Örneğin, önemli bir randevuyu unutmak, işleri son dakikaya bırakmak veya detayları atlamak, başarısızlık korkusu ve performans kaygısını tetikleyerek anksiyete belirtilerini artırabilir. Aynı şekilde, anksiyetenin getirdiği sürekli endişe ve gerginlik, DEHB'nin zaten zorlayıcı olan dikkat ve odaklanma sorunlarını daha da kötüleştirebilir.

Çevresel Faktörlerin Rolü

Erken çocukluk çağı travmaları, stresli yaşam olayları veya aile içi dinamikler gibi çevresel faktörler hem DEHB hem de anksiyete gelişiminde etkili olabilir. Bu faktörler, bireyin stresle başa çıkma mekanizmalarını zayıflatabilir ve her iki bozukluğun da ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.

Eş Zamanlı Teşhisin Önemi

DEHB ve anksiyete belirtilerinin iç içe geçebilmesi, doğru teşhis sürecini karmaşıklaştırabilir. Bu nedenle, kapsamlı bir değerlendirme hayati öneme sahiptir.

Yanlış Teşhis Riskleri

DEHB'li bireylerdeki huzursuzluk ve hiperaktivite, bazen anksiyete ile karıştırılabilirken; anksiyetesi olan bireylerdeki odaklanma güçlüğü de yanlışlıkla DEHB olarak yorumlanabilir. Yanlış teşhis, uygun olmayan tedavi yöntemlerinin uygulanmasına ve dolayısıyla semptomların daha da kötüleşmesine yol açabilir.

Doğru Yönetim İçin Kapsamlı Değerlendirme

Uzman bir psikiyatrist veya klinik psikolog tarafından yapılacak detaylı bir değerlendirme, bireyin hem DEHB hem de anksiyete belirtilerini ayrı ayrı ele alarak doğru bir tanı konmasını sağlar. Bu değerlendirme genellikle klinik görüşmeler, standartize testler ve bireyin gelişim öyküsünün incelenmesini içerir.

Yönetim ve Tedavi Yaklaşımları

DEHB ve anksiyetenin eş zamanlı varlığı, entegre ve çok boyutlu bir tedavi yaklaşımını gerektirir. Tedavi planı, bireyin özel ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmelidir.

Farmakolojik Tedaviler (İlaç Tedavisi)

Hem DEHB hem de anksiyete için etkili olduğu kanıtlanmış ilaçlar mevcuttur. Bir psikiyatrist, her iki durumu da hedef alacak veya birini diğerini kötüleştirmeden yönetecek ilaç kombinasyonlarını dikkatle değerlendirecektir. Örneğin, DEHB için kullanılan uyarıcı ilaçlar bazen anksiyeteyi artırabilirken, bazı antidepresanlar (özellikle SSRI'lar) hem anksiyete hem de DEHB belirtileri üzerinde olumlu etki gösterebilir.

Psikoterapi (Bilişsel Davranışçı Terapi - BDT)

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), hem DEHB hem de anksiyete yönetiminde oldukça etkili bir yöntemdir. BDT, bireylerin düşünce kalıplarını, inançlarını ve davranışlarını anlamalarına ve değiştirmelerine yardımcı olur. Anksiyete için kaygıya yol açan düşünceleri yeniden yapılandırmayı öğretirken, DEHB için organizasyon becerileri, zaman yönetimi ve dürtü kontrolü gibi alanlarda pratik stratejiler sunar. Kaygı bozuklukları hakkında daha fazla bilgiyi Türk Psikiyatri Derneği'nden edinebilirsiniz.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Destekleyici Stratejiler

• Düzenli Uyku: Yeterli ve kaliteli uyku, hem dikkat dağınıklığını hem de kaygı düzeyini azaltmada kritik öneme sahiptir.
• Dengeli Beslenme: Kan şekeri dengesini koruyan ve beyin sağlığını destekleyen bir diyet, ruh halini ve bilişsel fonksiyonları olumlu etkileyebilir.
• Fiziksel Egzersiz: Düzenli egzersiz, stres hormonlarını azaltır, endorfin salgılanmasını artırır ve hem DEHB hem de anksiyete semptomlarını hafifletir.
• Mindfulness ve Meditasyon: Anı farkındalığı sağlayan bu teknikler, dürtüselliği azaltmaya ve kaygıyı yönetmeye yardımcı olabilir.

Sosyal Destek ve Çevresel Düzenlemeler

Aile ve arkadaşlardan alınan destek, kişinin kendini daha az yalnız hissetmesini sağlar. Ayrıca, çalışma veya öğrenme ortamlarında yapılabilecek küçük düzenlemeler (örneğin, dikkat dağıtıcı unsurları azaltma, daha sessiz bir çalışma alanı) DEHB belirtilerinin yönetimini kolaylaştırırken, bu da anksiyete düzeylerini düşürebilir.

Günlük Hayatta Baş Etme Stratejileri

Tedavinin yanı sıra, bireylerin kendi başlarına uygulayabileceği pratik stratejiler de mevcuttur.

Zaman Yönetimi ve Organizasyon Teknikleri

• Görevleri Parçalara Ayırma: Büyük görevleri küçük, yönetilebilir adımlara bölmek, bunaltıcı hissi azaltır ve DEHB'li bireylerin başlamalarını kolaylaştırır.
• Ajanda Kullanımı: Tüm randevuları ve görevleri bir ajandaya veya dijital takvime not almak, unutkanlığı ve dolayısıyla kaygıyı azaltır.
• Pomodoro Tekniği: Belirli süreler (örneğin 25 dakika) çalışıp kısa molalar vermek, odaklanmayı artırır ve aşırı yüklenmeyi önler.

Duygusal Regülasyon Becerileri

Kaygı anlarında derin nefes egzersizleri, topraklama teknikleri veya dikkat dağıtıcı aktivitelere yönelme gibi yöntemler, duygusal dalgalanmalarla başa çıkmaya yardımcı olabilir.

Stres Azaltma Teknikleri

Yoga, doğa yürüyüşleri, hobiler veya rahatlatıcı müzik dinlemek gibi aktiviteler, genel stres seviyesini düşürerek hem DEHB hem de anksiyete semptomları üzerinde olumlu etki yapar.

Sonuç

DEHB ve anksiyete'nin eş zamanlı yaşanması, şüphesiz ki bireyler için önemli zorluklar barındırır. Ancak bu iki durumun bir arada görülmesinin nedenlerini anlamak, doğru teşhis ve kişiselleştirilmiş bir tedavi planıyla bütünleşik bir yönetim yaklaşımı benimsemek, daha dengeli ve doyurucu bir yaşam sürmenin anahtarıdır. Unutmayın ki, profesyonel destek almak bir zayıflık değil, aksine kendi iyiliğinize yatırım yapma ve güçlü bir adım atma göstergesidir. Bu rehberde belirtilen stratejilerle, hem DEHB'nin hem de anksiyetenin getirdiği zorlukları aşabilir, potansiyelinizi tam olarak kullanabilir ve yaşam kalitenizi artırabilirsiniz.