İnflamatuar bağırsak hastalıkları (İBH) olan Crohn hastalığı ve ülseratif kolit, sindirim sistemini etkileyen kronik inflamatuar durumlardır. Bu hastalıklar genellikle ilaçlarla yönetilse de, bazen cerrahi müdahale kaçınılmaz bir tedavi seçeneği haline gelir. Özellikle ilaç tedavisine yanıt vermeyen vakalar, komplikasyonlar veya kanser riski durumlarında ince bağırsak cerrahisi önemli bir rol oynar. Bu makalede, Crohn ve ülseratif kolit hastaları için mevcut ameliyat ve cerrahi seçeneklerini, her birinin amacını ve beklenen sonuçlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

İnflamatuar Bağırsak Hastalıklarında Cerrahiye Ne Zaman Başvurulur?

Cerrahi, İBH yönetiminde son çare olmaktan ziyade, belirli durumlarda etkin ve gerekli bir tedavi yöntemidir. Ameliyat gerektiren başlıca durumlar şunlardır:

• İlaç Tedavisine Yanıtsızlık (Refrakter Hastalık): Maksimum tıbbi tedaviye rağmen semptomların kontrol altına alınamaması veya hastalığın aktifliğini koruması.
• Komplikasyonlar: Bağırsak tıkanıklığına yol açan darlıklar (striktürler), bağırsak duvarında oluşan tüneller (fistüller), karın içinde veya çevresinde apse oluşumu, bağırsak perforasyonu (delinmesi), ciddi kanama veya toksik megakolon gibi acil durumlar.
• Displazi veya Kanser Riski: Uzun süreli inflamasyonun neden olduğu prekanseröz değişiklikler veya bağırsak kanseri varlığı.
• Çocuklarda Büyüme Geriliği: Şiddetli inflamasyonun besin emilimini bozarak çocuklarda büyüme ve gelişme geriliğine yol açması.

Crohn Hastalığında İnce Bağırsak Cerrahisi Seçenekleri

Crohn hastalığı, sindirim sisteminin herhangi bir yerinde, ağızdan anüse kadar, segmenter (parça parça) tutulum gösterebilen bir hastalıktır. İnce bağırsak, Crohn'un en sık etkilendiği bölgelerden biridir. Crohn için cerrahi genellikle komplikasyonları gidermeye veya semptomları hafifletmeye odaklanır.

İleosekal Rezeksiyon

Crohn hastalığının en sık görüldüğü yer terminal ileum (ince bağırsağın son kısmı) ve çıkan kolonun başlangıcıdır. Bu nedenle, ileosekal rezeksiyon Crohn cerrahisinde en sık uygulanan prosedürdür. Bu ameliyatta, hastalıklı terminal ileum ve çekum (kalın bağırsağın başlangıcı) kısmı çıkarılır ve ince bağırsak ile kalın bağırsak uç uca yeniden birleştirilir (anastomoz).

İnce Bağırsak Rezeksiyonu (Segmenter Rezeksiyon)

İnce bağırsağın terminal ileum dışındaki bir bölümünde darlık, fistül veya ciddi inflamasyon olduğunda, sadece hastalıklı olan bağırsak segmenti çıkarılır. Buna ince bağırsak rezeksiyonu veya segmenter rezeksiyon denir. Amaç, mümkün olduğunca bağırsak uzunluğunu korumaktır, çünkü Crohn'un tekrarlama riski vardır ve her ameliyatta bağırsak kısalır.

Striktüroplasti

Crohn hastalığında bağırsak duvarında oluşan darlıklar (striktürler), yara dokusu birikimi sonucudur ve bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Striktüroplasti, bağırsak segmentini çıkarmadan, sadece darlık olan bölgenin genişletilmesi işlemidir. Bu yöntem, özellikle birden fazla darlığı olan veya daha önce birçok rezeksiyon geçirmiş hastalarda bağırsak kaybını önlemek için tercih edilir. Bağırsağın boyu korunarak fonksiyonu iyileştirilir.

Kalıcı veya Geçici Stoma (İleostomi)

Bazen bağırsakların iyileşmesi için geçici bir süre dinlendirilmesi gerekir. Bu durumlarda veya bazı ciddi komplikasyonlarda (örneğin geniş fistüller, perianal hastalık) ileostomi uygulanabilir. İleostomi, ince bağırsağın bir kısmının karın duvarına ağızlaştırılması (stoma oluşturulması) ve dışkının bir torbada toplanması işlemidir. Bu genellikle geçicidir ve bağırsaklar iyileştikten sonra yeniden birleştirilebilir. Ancak bazı nadir durumlarda veya çok yaygın hastalığı olanlarda kalıcı stoma gerekebilir.

Ülseratif Kolit İçin Cerrahi Yaklaşımlar (İnce Bağırsak Bağlantılı)

Ülseratif kolit, sadece kalın bağırsağı (kolon ve rektum) etkileyen bir hastalıktır. Crohn'dan farklı olarak, ülseratif kolitin cerrahi tedavisi genellikle tüm hastalıklı bağırsak segmentinin, yani kolon ve rektumun tamamının çıkarılmasını (total kolektomi) içerir. Bu ameliyatlar, ince bağırsağı kullanarak yeni bir dışkılama yolu oluşturmayı hedefler.

Total Kolektomi ve İleal Kese-Anal Anastomoz (IPAA / J-Poş Ameliyatı)

Ülseratif kolitin cerrahi tedavisinde "altın standart" olarak kabul edilen bu ameliyat, genellikle iki veya üç aşamalı bir süreçtir. İlk aşamada, hastalıklı kolon ve rektum tamamen çıkarılır. İnce bağırsaktan (genellikle ileumdan) bir kese (J-poş) oluşturulur ve bu kese anüse bağlanır (ileal kese-anal anastomoz). Bu kese, rektumun işlevini görmeye çalışır ve hastanın doğal yoldan tuvalete gitmesini sağlar. Genellikle kesenin iyileşmesi için geçici bir ileostomi oluşturulur ve birkaç ay sonra ikinci bir ameliyatla kapatılır. Bu prosedür, özellikle yaşam kalitesini artırma ve kalıcı stoma ihtiyacını ortadan kaldırma potansiyeli nedeniyle tercih edilir.

Total Kolektomi ve Uç İleostomi

Bazı durumlarda, ileal kese-anal anastomoz uygun olmayabilir veya hasta tarafından tercih edilmeyebilir. Örneğin, anal sfinkter fonksiyonları yeterli olmayan hastalarda veya yaşlı, ek hastalığı bulunan bireylerde bu seçenek tercih edilebilir. Bu durumda, tüm kolon ve rektum çıkarıldıktan sonra, ince bağırsağın ucu kalıcı olarak karın duvarına ağızlaştırılır ve bir kalıcı ileostomi oluşturulur. Hasta, dışkılamayı bir ostomi torbası aracılığıyla yapar. Bu, komplikasyon riski daha düşük olan ancak yaşam kalitesi açısından bazı farklılıklar sunan bir seçenektir.

İlgili prosedürler ve detaylar için Türk Gastroenteroloji Derneği'nin bilgilendirmelerine başvurulabilir.

Cerrahi Sonrası Yaşam ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

İnce bağırsak cerrahisi sonrası iyileşme süreci, uygulanan ameliyatın türüne ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak değişir. Hastalar genellikle özel bir diyet programına uyum sağlamalı, yeterli sıvı alımına dikkat etmeli ve düzenli doktor kontrollerini aksatmamalıdır.

• Crohn Hastalığı Sonrası: Crohn, cerrahi sonrası nüks etme eğiliminde olan bir hastalıktır. Bu nedenle, ameliyattan sonra da hastalığın tekrarını önlemek için tıbbi tedaviye devam edilmesi önemlidir. Düzenli takip, beslenme düzeni ve yaşam tarzı değişiklikleri nüks riskini azaltmada yardımcı olabilir.
• Ülseratif Kolit Sonrası (J-Poş ile): J-poş ameliyatı sonrası hastaların çoğunun yaşam kalitesi önemli ölçüde artar. Ancak poşit (kesenin iltihaplanması) gibi komplikasyonlar gelişebilir. Poşit durumunda antibiyotik tedavisi veya diğer müdahaleler gerekebilir. Kese fonksiyonu zamanla oturur ve hastalar genellikle günde birkaç kez dışkılama ve gece tuvalet ihtiyacı duyabilirler.

Her iki hastalıkta da cerrahi, hastalığın kontrol altına alınmasında ve yaşam kalitesinin artırılmasında kritik bir adımdır. Karar, gastroenterolog ve cerrahın yer aldığı multidisipliner bir ekiple birlikte hastanın bireysel durumu değerlendirilerek alınmalıdır.