Bebek beklemek, pek çok heyecanı ve tatlı telaşı beraberinde getirse de bazen beklenmedik sağlık sorunlarıyla karşılaşmak mümkündür. Bebeklerde doğuştan diyafram fıtığı (CDH), anne karnında veya doğumdan kısa bir süre sonra teşhis edilebilen nadir ama ciddi bir durumdur. Bu doğumsal anomali, bebeğin yaşamını tehdit edebilecek sonuçlar doğurabilirken, günümüzde erken tanı ve gelişmiş tedavi seçenekleri sayesinde umut vadeden sonuçlar elde edilebilmektedir. Bu makalemizde, CDH'nin ne olduğunu, nasıl fark edildiğini ve modern tıbbın sunduğu çözüm yollarını yakından inceleyeceğiz.

Bebeklerde Doğuştan Diyafram Fıtığı (CDH) Nedir?

Diyafram, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran ve nefes almada önemli rol oynayan kaslı bir perdedir. Doğuştan diyafram fıtığı (CDH), bebeğin anne karnındaki gelişimi sırasında bu diyaframda bir delik veya zayıf bir alan oluşması durumudur. Bu açıklık nedeniyle, karın içindeki organlar (mide, bağırsaklar, karaciğer gibi) göğüs boşluğuna doğru kayar. Bu durum, özellikle solunum için hayati önem taşıyan akciğerlerin normal gelişimini engeller ve akciğerlerde yeterli doku oluşmamasına (pulmoner hipoplazi) yol açar. CDH'nin yaklaşık %85'i sol tarafta görülürken, nadiren sağda veya çift taraflı da olabilir.

CDH Türleri ve Nedenleri

CDH genellikle iki ana tiptedir: Bochdalek fıtığı (en yaygın olanı, diyaframın arka-yan kısmındaki açıklık) ve Morgagni fıtığı (daha nadir, ön kısımdaki açıklık). Çoğu CDH vakasının nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik faktörler veya çevresel etkenlerin bir kombinasyonu rol oynayabilir. Bazı durumlarda, CDH başka genetik sendromlarla veya kalp, böbrek gibi diğer organ anomalileriyle birlikte görülebilir.

Erken Tanının Önemi ve Nasıl Yapılır?

CDH'de erken tanı, bebeğin hayatta kalma şansını önemli ölçüde artıran kritik bir faktördür. Gebelik döneminde konulan bir tanı, ebeveynlere ve sağlık ekiplerine doğum öncesi hazırlık yapma, uygun bir doğum yeri seçme ve doğum sonrası acil müdahale planlarını oluşturma imkanı sunar.

Gebelik Döneminde Tanı: Ultrason ve MRI

CDH tanısı genellikle gebeliğin ikinci trimesterinde (18-24. haftalar arası) yapılan rutin ultrason muayenelerinde konulur. Ultrasonografi sırasında, bebeğin göğüs boşluğunda bağırsak döngüleri, mide veya karaciğer gibi karın organlarının varlığı görülebilir. Ayrıca, akciğerlerin gelişimindeki yetersizlik veya kalp pozisyonundaki kayma gibi dolaylı bulgular da fark edilebilir. Tanıyı kesinleştirmek ve durumun ciddiyetini değerlendirmek için fetal manyetik rezonans görüntüleme (MRI) yapılabilir. MRI, akciğer dokusunun hacmini ve karaciğerin göğüs boşluğuna kayıp kaymadığını daha detaylı göstererek, prognostik değerlendirmede önemli bilgiler sunar. Konjenital diyafragma hernisi hakkında daha fazla bilgi için Wikipedia'yı ziyaret edebilirsiniz.

Doğum Sonrası Belirtiler ve Tanı

Gebelik döneminde fark edilemeyen CDH vakaları, doğumdan hemen sonra ortaya çıkan ciddi solunum sıkıntısı belirtileriyle kendini gösterebilir. Bebeğin hızlı nefes alması, morarma (siyanoz), nefes darlığı ve kalbin göğüste sağa veya sola doğru yer değiştirmesi gibi bulgular tipiktir. Fizik muayenede karın bölgesinin çökük, göğüs bölgesinin ise şişkin olduğu fark edilebilir. Tanı, akciğer grafisi (röntgen) ile kolayca doğrulanır; grafide karın organlarının göğüs boşluğunda olduğu açıkça görülür.

CDH Tedavi Seçenekleri: Kapsamlı Bir Yaklaşım

CDH tedavisi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir ve genellikle yüksek riskli gebelikler konusunda uzmanlaşmış merkezlerde veya üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında yürütülür. Tedavi, doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası olmak üzere üç aşamada ele alınır.

Doğum Öncesi Yönetim ve FETO

Erken tanı konulan CDH vakalarında, bebeğin durumu yakından takip edilir. Akciğer gelişimini hızlandırmak için annelere steroid tedavisi uygulanabilir. Bazı seçilmiş ciddi CDH vakalarında, fetal endoskopik trakeal oklüzyon (FETO) adı verilen deneysel bir doğum öncesi cerrahi prosedür değerlendirilebilir. Bu işlemde, bebeğin trakeası (nefes borusu) geçici olarak tıkalı bırakılır, böylece akciğerlerden çıkan sıvının dışarı akması engellenir ve akciğerlerin büyümesi teşvik edilir. Ancak FETO, her vaka için uygun değildir ve riskleri bulunmaktadır.

Doğum ve Doğum Sonrası Bakım

CDH tanısı konulan bebeklerin, yenidoğan yoğun bakım ünitesi (YYBÜ) ve çocuk cerrahisi uzmanlarının bulunduğu özel donanımlı bir merkezde doğmaları planlanır. Doğumdan hemen sonra bebeğe solunum desteği sağlanır. Akciğerleri ciddi şekilde etkilenen bebeklerde, ekstrakorporeal membran oksijenasyonu (ECMO) adı verilen yaşam destek sistemi kullanılabilir. ECMO, bebeğin kalbinin ve akciğerlerinin görevini geçici olarak üstlenerek, cerrahiye hazırlanması ve akciğerlerin iyileşmesi için zaman kazandırır.

Cerrahi Müdahale

Diyaframdaki deliğin kapatılması, CDH tedavisinin temelini oluşturur. Cerrahi genellikle bebeğin durumu stabilize edildikten, solunum ve dolaşım fonksiyonları uygun hale geldikten sonra yapılır. Bu, genellikle doğumdan sonraki birkaç gün içinde gerçekleşir. Cerrah, karın boşluğundan veya göğüs boşluğundan girerek, göğüs boşluğuna kaymış organları karın boşluğuna geri yerleştirir ve diyaframdaki deliği dikerek kapatır. Büyük fıtıklarda veya diyafram dokusu yetersiz olduğunda, sentetik bir yama kullanılması gerekebilir. Hacettepe Üniversitesi Çocuk Cerrahisi web sitesinden konuyla ilgili detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Uzun Dönem Takip ve Potansiyel Komplikasyonlar

CDH cerrahisi başarılı olsa bile, bu bebeklerin uzun dönemli takibi kritik öneme sahiptir. Akciğer hipoplazisi nedeniyle kronik solunum problemleri, pulmoner hipertansiyon (akciğer damarlarındaki yüksek tansiyon), reflü, beslenme güçlükleri ve gelişimsel gecikmeler gibi komplikasyonlar görülebilir. Bu nedenle, CDH'li çocuklar düzenli olarak çocuk doktoru, çocuk cerrahı, göğüs hastalıkları uzmanı, diyetisyen ve fizyoterapist gibi farklı uzmanlık alanlarından oluşan bir ekip tarafından takip edilmelidir.