Epilepsi, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen kronik bir nörolojik hastalıktır. Ne var ki, hastaların önemli bir kısmı için standart medikal tedaviler yeterli gelmeyebilir. İşte tam bu noktada, nöbetlerin ilaçlarla kontrol altına alınamadığı durumlarda medikal tedaviye dirençli epilepsi tanımı devreye girer. Bu dirençli vakalarda, hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde artıran ve hatta nöbetsiz bir yaşam sunabilen bir seçenek olarak rezektif epilepsi cerrahisi ön plana çıkmaktadır. Bu cerrahi yöntem, özellikle uygun hastalarda son çare olarak görülen ve yeniden umut yeşerten etkili bir tedavi biçimidir.

Medikal Tedaviye Dirençli Epilepsi Nedir?

Epilepsi hastalarının yaklaşık üçte biri, kullanılan ilaçlara rağmen nöbet geçirmeye devam eder. Bu durum, "medikal tedaviye dirençli epilepsi" veya diğer adıyla "ilaç dirençli epilepsi" olarak tanımlanır. Bir hastanın ilaç dirençli kabul edilmesi için, uygun dozlarda ve doğru kombinasyonlarda kullanılan en az iki antiepileptik ilaca rağmen nöbetlerinin devam etmesi gerekir. Bu durum, hastaların sosyal yaşamlarını, eğitimlerini ve kariyerlerini olumsuz etkileyerek yaşam kalitelerini ciddi şekilde düşürür. Sürekli nöbet riski altında yaşamak, ciddi yaralanmalara ve hatta nadiren ani ölüme (SUDEP) yol açabilir. Bu nedenle, dirençli epilepside farklı tedavi arayışları kritik önem taşır.

Rezektif Epilepsi Cerrahisi Kimler İçin Uygundur?

Rezektif epilepsi cerrahisi, her dirençli epilepsi hastası için uygun bir seçenek değildir. Başarılı bir cerrahi için en önemli kriter, nöbetlerin başladığı ve yayıldığı, çıkarılabilecek tek bir beyin bölgesinin (epileptojenik odak) net bir şekilde tespit edilebilmesidir. Bu odak, beynin konuşma, hareket gibi kritik fonksiyonlarından sorumlu alanlara yakın olmamalı veya çıkarılması durumunda bu fonksiyonlarda ciddi kayıplara yol açmamalıdır. Hasta seçimi, multidisipliner bir ekibin (epileptolog, nöroradyolog, nöropsikolog, nörocerrah) titiz çalışmasıyla yapılır.

Pre-Cerrahi Değerlendirme Süreci

Cerrahi öncesi değerlendirme süreci oldukça kapsamlıdır ve aşağıdaki adımları içerebilir:

• Video-EEG Monitorizasyonu: Nöbetlerin kaydedilmesi ve beynin hangi bölgesinden kaynaklandığını anlamak için uzun süreli video ve EEG kaydı yapılır.
• Yüksek Çözünürlüklü Beyin MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme): Epilepsiye neden olabilecek yapısal bozuklukları (tümör, lezyon, kortikal displazi vb.) tespit etmek için kullanılır.
• PET (Pozitron Emisyon Tomografisi): Beynin metabolik aktivitesindeki değişiklikleri göstererek epileptojenik odağı belirlemede yardımcı olabilir.
• fMRI (Fonksiyonel MRG): Konuşma ve motor fonksiyon merkezlerini haritalayarak cerrahinin bu alanlara olası etkilerini değerlendirmede kullanılır.
• Wada Testi: Beynin dil ve hafıza gibi fonksiyonlarının hangi yarım kürede baskın olduğunu anlamak için yapılan invaziv bir testtir.
• İnvaziv EEG (Stereo-EEG, Elektrokortikografi): Gerekirse, beynin içine yerleştirilen elektrotlarla nöbet başlangıç bölgesinin daha hassas tespiti sağlanır.

Cerrahinin Amacı ve Yöntemleri

Rezektif epilepsi cerrahisinin temel amacı, nöbetlere neden olan anormal elektriksel aktivitenin kaynaklandığı beyin dokusunu güvenli bir şekilde çıkarmaktır. Bu sayede nöbetlerin sıklığını ve şiddetini azaltmak, hatta tamamen durdurmak hedeflenir. Çıkarılan doku miktarı ve tipi, epileptojenik odağın yerine ve büyüklüğüne bağlıdır.

Başlıca Rezektif Cerrahi Yöntemleri:

• Temporal Lobektomi: En sık uygulanan cerrahi yöntemdir ve temporal lobdaki nöbet odaklarının çıkarılmasını içerir. Özellikle temporal lob epilepsisinde yüksek başarı oranları sunar.
• Lezyonektomi: Beyinde nöbetlere neden olan belirli bir lezyonun (örneğin tümör, kavernom, kortikal displazi) çıkarılmasıdır.
• Ekstratemporal Kortikal Rezeksiyon: Temporal lob dışındaki (frontal, parietal, oksipital loblar) kortikal bölgelerdeki epileptojenik odakların çıkarılmasıdır.
• Hemisferektomi: Çok nadir durumlarda, beynin bir yarım küresinin tamamının veya büyük bir kısmının çıkarılması veya bağlantısının kesilmesi işlemidir. Genellikle çocukluk çağı epilepsilerinin şiddetli ve dirençli formlarında uygulanır.

Cerrahinin Potansiyel Faydaları ve Riskleri

Rezektif epilepsi cerrahisi, medikal tedaviye dirençli epilepsi hastaları için önemli faydalar sunarken, her cerrahi işlemde olduğu gibi belirli riskleri de barındırır.

Faydaları:

• Nöbet Kontrolü: En önemli faydası, nöbetlerin sıklığını ve şiddetini azaltmak veya tamamen ortadan kaldırmaktır. Başarı oranları, cerrahi tipine ve epileptojenik odağın yerine göre değişmekle birlikte, uygun hastalarda %50-80 oranında nöbetsizlik veya belirgin azalma sağlanabilir.
• Yaşam Kalitesi Artışı: Nöbetlerin azalması veya durması, hastaların sosyal aktivitelere katılmasını, araç kullanmasını, çalışmasını ve genel yaşam kalitelerini önemli ölçüde iyileştirir.
• İlaç Bağımlılığının Azalması: Başarılı cerrahi sonrası bazı hastalar antiepileptik ilaç dozlarını azaltabilir veya tamamen bırakabilir, bu da ilaçların yan etkilerinden kurtulmalarını sağlar.

Riskleri:

• Genel Cerrahi Riskleri: Enfeksiyon, kanama, anesteziye bağlı komplikasyonlar gibi her cerrahide görülebilecek riskler.
• Nörolojik Defisitler: Çıkarılan beyin bölgesine ve komşu alanlara bağlı olarak konuşma, hafıza, görme alanı veya motor fonksiyonlarda geçici ya da kalıcı bozukluklar oluşabilir. Bu riskler, cerrahi öncesi yapılan detaylı haritalama ve değerlendirmelerle minimize edilmeye çalışılır.
• Cerrahi Sonrası Nöbetler: Cerrahinin ardından nöbetlerin tamamen kesilmeme veya başka odaklardan nöbetlerin devam etme riski de bulunmaktadır.

Cerrahi Sonrası Süreç ve Beklentiler

Rezektif epilepsi cerrahisi sonrası iyileşme süreci hastadan hastaya değişir. Ameliyat sonrası ilk dönemde hastalar genellikle yoğun bakımda takip edilir ve ardından normal servise alınır. Hastanede kalış süresi birkaç günden bir haftaya kadar değişebilir. Tam iyileşme süreci birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir ve bu süreçte fizik tedavi, konuşma terapisi veya nöropsikolojik rehabilitasyon gerekebilir.

Cerrahi sonrası antiepileptik ilaç tedavisi genellikle hemen kesilmez. Doktorlar, nöbet kontrolünü değerlendirdikten ve belirli bir nöbetsiz süre geçtikten sonra ilaç dozlarını aşamalı olarak azaltma kararı alabilirler. Hastaların uzun dönemli takibi, nöbet kontrolünü ve olası yan etkileri izlemek için hayati öneme sahiptir.

Cerrahi ile nöbetsizlik oranları, uygulanan yönteme ve hastanın durumuna göre değişiklik gösterse de, ortalama olarak hastaların %50-70'i tamamen nöbetsiz kalırken, diğer bir kısmı da nöbet sıklığında ve şiddetinde belirgin bir azalma yaşar. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi gibi öncü kurumlar, bu alanda önemli başarı hikayelerine imza atmaktadır.

Sonuç

Medikal tedaviye dirençli epilepsi, hastalar ve aileleri için ciddi bir zorluk teşkil ederken, rezektif epilepsi cerrahisi bu çetin yolculukta önemli bir umut kapısı açmaktadır. Titiz bir hasta seçimi, kapsamlı bir pre-cerrahi değerlendirme ve deneyimli bir multidisipliner ekip tarafından uygulandığında, bu cerrahi yöntem nöbet kontrolünde belirgin iyileşmeler sağlayarak hastaların yaşam kalitesini radikal bir şekilde artırabilir. Her ne kadar belirli riskleri olsa da, potansiyel faydaları, özellikle ilaçlarla kontrol altına alınamayan nöbetlerin yarattığı tahribat göz önüne alındığında, genellikle bu risklerden daha ağır basar. Rezektif epilepsi cerrahisi, uygun hastalar için sadece bir "son çare" değil, aynı zamanda yeni bir başlangıcın ve nöbetsiz bir geleceğin habercisi olabilir.