Behçet Hastalığı, Türkiye’de ve İpek Yolu ülkelerinde daha sık görülen, kronik seyirli, enflamatuar bir otoimmün hastalıktır. Vücudun hemen her yerindeki kan damarlarını etkileyebilen bu rahatsızlık, tekrarlayan ağız yaraları başta olmak üzere birçok farklı belirti ile kendini gösterir. Hayat kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen Behçet Hastalığı'nın erken teşhisi ve doğru tedavisi, hastalığın seyrini yönetmek ve olası organ hasarlarını önlemek açısından hayati öneme sahiptir. Bu makalede, Behçet Hastalığı'nın karmaşık dünyasına adım atacak, başlıca belirtilerini, nasıl teşhis edildiğini ve güncel tedavi yaklaşımlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Behçet Hastalığı Nedir?

Behçet Hastalığı, Türk dermatolog Dr. Hulusi Behçet tarafından 1937 yılında tanımlanmış multisistemik bir vaskülittir (damar iltihabı). Nedeni tam olarak anlaşılamasa da genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birleşimiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırması sonucu damarlarda iltihaplanma meydana gelir ve bu durum, vücudun farklı bölgelerinde çeşitli semptomlara yol açar. Hastalığın şiddeti ve etkilediği organlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Behçet Hastalığının Başlıca Belirtileri

Behçet Hastalığı, çok çeşitli belirtilerle ortaya çıkabilir ve bu da teşhisi zorlaştırabilir. İşte hastalığın en sık görülen ve tipik belirtileri:

Ağız Yaraları (Tekrarlayan Aftöz Ülserler)

Behçet Hastalığı'nın en bilinen ve hemen hemen her hastada görülen belirtisidir. Genellikle küçük, kırmızı, yuvarlak veya oval lezyonlar şeklinde başlar ve sonrasında ağrılı ülserlere dönüşür. Dilde, yanak içlerinde, dudaklarda, damakta ve boğazda ortaya çıkabilirler. Bu yaralar, genellikle 1-3 hafta içinde iyileşir ancak sürekli tekrarlama eğilimindedir.

Genital Yaralar

Ağız yaralarına benzer şekilde, genital bölgede de ağrılı ülserler görülebilir. Erkeklerde skrotumda, kadınlarda ise labialarda veya vajinada ortaya çıkar. Genital yaralar, ağız yaralarına göre daha az tekrarlama eğiliminde olmakla birlikte iyileşirken iz bırakabilirler.

Deri Lezyonları

Ciltte çeşitli lezyonlar Behçet Hastalığı'nın önemli bir göstergesidir:

• Eritema Nodozum: Genellikle bacaklarda görülen, kırmızı, ağrılı, hassas şişliklerdir.
• Psödo-folikülit: Akne benzeri lezyonlar veya kıl kökü iltihapları.
• Paterji Testi Pozitifliği: Cilde yapılan küçük bir travma (örneğin iğne batırılması) sonrası 24-48 saat içinde aşırı iltihabi reaksiyon gelişmesidir. Bu test, Behçet teşhisinde önemli bir bulgudur.

Göz Tutulumu (Üveit)

Behçet Hastalığı'nın en ciddi belirtilerinden biridir ve görme kaybına yol açabilir. Gözün iltihaplanması (üveit), ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve bulanık görme ile kendini gösterir. Hem ön hem de arka üveit görülebilir ve özellikle arka üveit tedavisiz bırakılırsa körlüğe neden olabilir.

Eklem Problemleri

Birçok Behçet hastası, eklemlerde ağrı, şişlik ve sertlik yaşar. Genellikle diz, ayak bileği, dirsek ve el bileği gibi büyük eklemleri etkiler. Eklem tutulumu genellikle geçicidir ve kalıcı hasara yol açmaz.

Damar Tutulumu (Vaskülit)

Behçet Hastalığı, büyük ve küçük kan damarlarını etkileyebilir. Damarlarda tıkanıklık (tromboz) veya genişleme (anevrizma) görülebilir. Derin ven trombozu (DVT) en sık görülen damar sorunudur ve akciğer embolisi gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Sinir Sistemi Tutulumu (Nörobehçet)

Hastalığın daha nadir görülen ancak ciddi formlarından biridir. Başağrısı, denge bozuklukları, felç, konuşma güçlüğü veya kişilik değişiklikleri gibi nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir.

Sindirim Sistemi Belirtileri

Nadiren de olsa, Behçet Hastalığı bağırsakları etkileyerek karın ağrısı, ishal, kanlı dışkılama ve kilo kaybına neden olabilir. Ülserler sindirim sisteminin herhangi bir yerinde oluşabilir.

Behçet Hastalığı Teşhisi Nasıl Konulur?

Behçet Hastalığı'nın teşhisi, özgül bir laboratuvar testi bulunmadığı için klinik bulgulara dayanır. Uzman doktor (genellikle bir romatolog), hastanın belirtilerini, tıbbi geçmişini ve fizik muayene sonuçlarını değerlendirir. Uluslararası Behçet Hastalığı Çalışma Grubu (ISG) kriterleri veya daha güncel olan Uluslararası Behçet Hastalığı Konsorsiyumu (ICBD) kriterleri, teşhiste yol gösterici olarak kullanılır.

Bu kriterler genellikle şunları içerir:

• Tekrarlayan ağız yaraları (zorunlu kriter).
• Genital yaralar, göz tutulumu, deri lezyonları veya pozitif paterji testi gibi diğer belirtilerden en az ikisinin varlığı.

Kan testleri veya görüntüleme yöntemleri, hastalığın neden olduğu organ hasarını değerlendirmek veya diğer hastalıkları dışlamak için kullanılabilir, ancak doğrudan Behçet'i teşhis etmezler.

Behçet Hastalığı Tedavisi ve Yönetimi

Behçet Hastalığı'nın tam bir tedavisi olmamakla birlikte, mevcut tedavi yöntemleri belirtileri kontrol altına almayı, alevlenmeleri azaltmayı ve organ hasarını önlemeyi amaçlar. Tedavi, hastalığın şiddetine, etkilediği organlara ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiye özel olarak planlanır. Türkiye Romatoloji Derneği gibi uzman kuruluşlar, güncel tedavi protokolleri hakkında önemli bilgiler sunar.

İlaç Tedavileri

• Kolşisin: Özellikle ağız ve genital yaralar ile eklem ağrıları için sıkça kullanılan bir ilaçtır. Enflamasyonu azaltmaya yardımcı olur.
• Kortikosteroidler: Prednizolon gibi ilaçlar, özellikle göz tutulumu ve ciddi organ tutulumlarında hızlı enflamasyon kontrolü sağlamak için kullanılır.
• İmmünsüpresif İlaçlar: Azatiyoprin, siklosporin, metotreksat gibi ilaçlar, bağışıklık sistemini baskılayarak hastalığın aktivitesini kontrol altında tutar. Özellikle göz, damar ve sinir sistemi tutulumlarında etkilidirler.
• Biyolojik Ajanlar: Hastalığın şiddetli seyrettiği veya diğer tedavilere yanıt vermediği durumlarda, infliksimab, adalimumab gibi anti-TNFα ilaçlar veya diğer biyolojik tedaviler kullanılabilir. Bu ilaçlar, enflamatuar süreçte rol oynayan belirli proteinleri hedefler.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Destekleyici Tedaviler

• Düzenli Takip: Hastalığın seyrini izlemek ve tedaviye yanıtı değerlendirmek için düzenli doktor kontrolleri şarttır.
• Stres Yönetimi: Stres, Behçet semptomlarını tetikleyebilir. Meditasyon, yoga gibi rahatlama teknikleri faydalı olabilir.
• Sağlıklı Beslenme: Anti-enflamatuar bir diyet benimsemek, bazı hastalarda semptomları hafifletebilir.
• Sigaradan Uzak Durma: Sigara, Behçet Hastalığı'nın seyrini kötüleştirebilir ve damar tutulumu riskini artırabilir.
• Ağız Hijyeni: Ağız yaralarının önlenmesi ve tedavisi için iyi ağız hijyeni önemlidir.

Behçet Hastalığı ile yaşamak zorlu olabilir ancak doğru teşhis, kişiye özel tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirtiler kontrol altına alınabilir ve hastaların yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Unutmayın ki Behçet Hastalığı'nın yönetimi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir; bu nedenle romatolog, göz doktoru, dermatolog gibi farklı uzmanlık alanlarından doktorlarla iş birliği içinde olmak büyük önem taşır.