Kronik bir iltihaplı romatizmal hastalık olan Ankilozan Spondilit (AS), halk arasında omurga romatizması olarak da bilinir. Genellikle genç yaşlarda ortaya çıkan bu hastalık, özellikle omurga ve sakroiliak eklemler başta olmak üzere vücudun çeşitli eklemlerinde iltihaplanmaya yol açar. Zamanla omurların birbirine kaynamasına neden olabilen AS, hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Peki, bu zorlu hastalığın belirtileri nelerdir ve günümüzdeki tedavi seçenekleri ile nasıl başa çıkılır? Bu makalede, Ankilozan Spondilit'i derinlemesine inceleyecek, teşhis yöntemlerinden modern tedavi yaklaşımlarına kadar her yönüyle ele alacağız.

Ankilozan Spondilit (AS) Nedir?

Ankilozan Spondilit, otoimmün bir hastalık olup, vücudun kendi dokularına saldırması sonucu ortaya çıkar. Özellikle omurga kemikleri arasındaki eklemleri (vertebrae) ve omurganın leğen kemiğiyle birleştiği sakroiliak eklemleri hedef alır. Bu iltihaplanma zamanla kemiklerde yeni oluşumlara yol açarak, omurların esnekliğini kaybetmesine ve birleşmesine (füzyon) neden olabilir. Buna halk arasında “bambu kamışı omurga” görünümü denir. Hastalık sadece omurgayla sınırlı kalmayabilir; göz (üveit), bağırsak (iltihaplı bağırsak hastalığı), kalp ve akciğer gibi diğer organları da etkileyebilir. Genellikle 20-40 yaş aralığında başlayan AS, erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür ve genetik yatkınlık önemli bir rol oynar; özellikle HLA-B27 geni taşıyıcılığı risk faktörüdür.

Ankilozan Spondilit Belirtileri Nelerdir?

AS belirtileri kişiden kişiye farklılık göstermekle birlikte, genellikle sinsi bir başlangıç yapar ve zamanla şiddeti artar.

Başlangıç Belirtileri

• Sabah Tutukluğu: Genellikle 30 dakikadan uzun süren, dinlenmeyle artan ve hareketle azalan bel ve kalça tutukluğu en karakteristik belirtidir.
• Kronik Bel ve Kalça Ağrısı: Özellikle gecenin ikinci yarısında veya sabah erken saatlerde şiddetlenen, uykudan uyandıran ağrı. Mekanik bel ağrısından farklı olarak hareketle hafifler.
• İltihaplı Karakter: Ağrı ve tutukluğun iltihaplı bir karakter taşıması, dinlenmeyle kötüleşip egzersizle iyileşmesi.

İlerleyen Dönem Belirtileri

• Omurga Sertliği ve Hareket Kısıtlılığı: Omurganın esnekliğini kaybetmesi, öne eğilme, yanlara dönme gibi hareketlerde zorlanma.
• Kamburluk (Kifoz): İleri evrelerde omurganın öne doğru bükülmesiyle kambur bir duruşun gelişmesi.
• Periferik Eklem Tutulumu: Kalça, omuz, diz ve ayak bileği gibi büyük eklemlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı.
• Göz İltihabı (Akut Anterior Üveit): Gözde kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet ve bulanık görme. AS hastalarının yaklaşık %25-40'ında görülür.
• Yorgunluk ve Halsizlik: Kronik iltihaplanmaya bağlı olarak genel bir yorgunluk hissi.
• Entezit: Tendonların veya bağların kemiğe yapıştığı yerlerde iltihaplanma (örneğin aşil tendonu iltihabı, topuk dikeni).
• İltihaplı Bağırsak Hastalığı (İBH): Crohn hastalığı veya ülseratif kolit ile ilişki.

Ankilozan Spondilit Teşhisi Nasıl Konulur?

AS teşhisi, romatoloji uzmanı tarafından kapsamlı bir değerlendirme sonucunda konulur. Teşhis sürecinde birden fazla yöntem kullanılır:

• Fizik Muayene: Doktor, omurga hareketliliğini, eklemlerdeki hassasiyeti ve duruşu değerlendirir.
• Kan Testleri: Vücuttaki iltihaplanma düzeyini gösteren C-reaktif protein (CRP) ve eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) gibi testler yapılır. HLA-B27 geni varlığına bakılabilir, ancak bu genin olması tek başına AS tanısı koymak için yeterli değildir.
• Görüntüleme Yöntemleri:
  • Röntgen (Grafi): Özellikle sakroiliak eklemlerdeki değişiklikleri, iltihaplanmayı ve ilerlemiş kemik füzyonlarını gösterir.
  • Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG): Hastalığın erken evrelerinde, röntgenle tespit edilemeyen iltihaplanmayı ve kemik iliği ödemini saptamak için daha hassastır.

Ankilozan Spondilit Tedavi Seçenekleri

Ankilozan Spondilit'in kesin bir tedavisi olmamakla birlikte, güncel tedavi yaklaşımları belirtileri kontrol altına almayı, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı ve yaşam kalitesini artırmayı hedefler. Tedavi genellikle bir ekip işidir ve ilaç tedavisini, fizik tedaviyi ve yaşam tarzı değişikliklerini içerir.

İlaç Tedavileri

• Non-Steroidal Anti-Enflamatuar İlaçlar (NSAİİ): Ağrı ve iltihabı azaltmada ilk basamak tedavi olarak kullanılır (örneğin ibuprofen, naproksen).
• Hastalık Modifiye Edici Anti-Romatizmal İlaçlar (DMARD'lar): Özellikle periferik eklemleri etkilenen hastalarda kullanılabilir (örneğin sulfasalazin, metotreksat). Omurga tutulumunda etkileri sınırlıdır.
• Biyolojik Ajanlar: NSAİİ ve DMARD'lara yanıt vermeyen veya ilerleyici hastalığı olanlarda kullanılan, hedefe yönelik tedavilerdir. Tümör Nekroz Faktörü (TNF) inhibitörleri (örneğin adalimumab, etanersept) ve JAK inhibitörleri gibi ilaçlar hastalığın seyrini değiştirebilir, iltihabı kontrol altına alabilir ve yeni kemik oluşumunu yavaşlatabilir. Bu ilaçlar, hastalığın aktivitesine ve hastanın özel durumuna göre romatolog tarafından belirlenir. Türkiye Romatizma Araştırma ve Savaş Derneği gibi kaynaklarda bu tedaviler hakkında detaylı bilgiler bulunabilir.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

İlaç tedavisinin önemli bir tamamlayıcısıdır. Düzenli egzersiz, omurga esnekliğini korumaya, duruş bozukluklarını engellemeye, kas gücünü artırmaya ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Fizik tedavi programı kişiye özel olarak bir fizyoterapist tarafından belirlenmeli; germe, güçlendirme ve solunum egzersizleri içermelidir. Özellikle yüzme, yürüyüş ve pilates gibi aktiviteler önerilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

• Sigarayı Bırakma: Sigara, hastalığın şiddetini artırır ve tedaviye yanıtı olumsuz etkiler.
• Sağlıklı Beslenme: Anti-enflamatuar özelliklere sahip besinler tüketmek (Akdeniz diyeti gibi) faydalı olabilir.
• Duruş Kontrolü: Doğru oturma ve uyku pozisyonları omurga sağlığı için önemlidir.
• Stres Yönetimi: Stres, semptomları kötüleştirebileceğinden, stres yönetimi teknikleri faydalıdır.

Cerrahi Müdahale

Çok nadir durumlarda, şiddetli eklem hasarı veya omurga deformiteleri nedeniyle cerrahi müdahale gerekebilir. Kalça eklemi ciddi şekilde etkilenen hastalarda eklem protezi ameliyatları düşünülebilir.

Sonuç: Erken Teşhis ve Yönetim ile Daha İyi Bir Yaşam

Ankilozan Spondilit, kronik bir hastalık olsa da, erken teşhis ve multidisipliner bir yaklaşımla etkin bir şekilde yönetilebilir. Belirtileri fark ettiğinizde zaman kaybetmeden bir romatoloji uzmanına başvurmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve kalıcı hasarları önlemek açısından hayati önem taşır. Düzenli ilaç kullanımı, fizik tedavi ve bilinçli yaşam tarzı değişiklikleriyle, AS hastaları aktif ve kaliteli bir yaşam sürdürebilirler. Unutmayın, bilgi güçtür ve hastalığınızı anlamak, onunla başa çıkmanın ilk adımıdır.