Tüp bebek tedavisi, çocuk sahibi olmak isteyen pek çok çift için umut ışığı olmakla birlikte, ne yazık ki her zaman ilk denemede başarıyla sonuçlanmayabiliyor. Hatta bazı durumlarda, defalarca denense bile tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları yaşanabiliyor. Bu durum, çiftler için hem fiziksel hem de psikolojik olarak oldukça yıpratıcı olabilir. İşte tam bu noktada, modern üremeye yardımcı teknolojiler arasında öne çıkan Preimplantasyon Genetik Tanı (PGT) yöntemi, potansiyel bir çözüm olarak karşımıza çıkıyor. Peki, PGT tam olarak nedir, tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında neden bu kadar önemlidir ve ne zaman düşünülmelidir? Gelin, bu karmaşık süreci ve PGT'nin kritik rolünü birlikte inceleyelim.

Tekrarlayan Tüp Bebek Başarısızlıkları ve Temel Nedenleri

Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı (TTBS), genellikle iyi kalitede embriyo transferine rağmen en az üç başarısız tüp bebek denemesi olarak tanımlanır. Bu durumun altında yatan pek çok sebep olabilir:

• Embriyo Kalitesi: En yaygın nedenlerden biri, embriyolardaki genetik veya kromozomal anormalliklerdir. Görsel olarak sağlıklı görünen bir embriyo bile genetik açıdan sorunlu olabilir.
• Rahim Faktörleri: Rahim iç tabakasının (endometrium) alıcı olmaması, polip, miyom veya rahim içi yapışıklıklar gibi yapısal sorunlar implantasyonu engelleyebilir.
• İmmünolojik Faktörler: Vücudun embriyoyu yabancı bir cisim olarak algılayıp reddetmesi.
• Erkek Faktörü: Sperm kalitesi, DNA hasarı gibi erkek kaynaklı sorunlar da embriyo gelişimini olumsuz etkileyebilir.

PGT (Preimplantasyon Genetik Tanı) Nedir?

PGT, tüp bebek (IVF) tedavisi sırasında elde edilen embriyoların rahim içine transfer edilmeden önce genetik olarak incelenmesi işlemidir. Bu sayede, kromozomal anormallikler (aneuploidi) veya belirli genetik hastalıklar taşıyan embriyolar tespit edilebilir. PGT'nin farklı türleri bulunmaktadır:

PGT-A (Aneuploidi Taraması)

En sık kullanılan PGT türüdür. Embriyonun tüm kromozomlarının sayısal olarak doğru olup olmadığını kontrol eder. Fazla veya eksik kromozomlar (aneuploidi), gebelik başarısızlıklarının ve düşüklerin önde gelen nedenidir. Down sendromu gibi durumlar da bu kategoriye girer. PGT-A hakkında daha fazla bilgi için Wikipedia'daki Preimplantasyon Genetik Tanı maddesini inceleyebilirsiniz.

PGT-SR (Yapısal Yeniden Düzenleme Taraması)

Ebeveynlerden birinde bulunan kromozomlardaki yapısal anormalliklerin (translokasyon, inversiyon gibi) embriyoya geçip geçmediğini tespit etmek için kullanılır.

PGT-M (Monogenik Hastalık Taraması)

Kistik fibrozis, orak hücre anemisi, talasemi gibi bilinen tek gen hastalıklarının embriyoda varlığını saptamak için uygulanır. Ebeveynlerin bu hastalıkların taşıyıcısı olduğu durumlarda önerilir.

Tekrarlayan Tüp Bebek Başarısızlıklarında PGT Neden Önemli?

PGT'nin tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında hayati bir rol oynamasının başlıca nedenleri şunlardır:

• Başarı Şansını Artırma: Sadece genetik olarak sağlıklı embriyoların transfer edilmesi, gebelik oranlarını önemli ölçüde artırır ve canlı doğum şansını yükseltir.
• Düşük Riskini Azaltma: Kromozomal anormallikler düşüklerin en yaygın nedenidir. PGT ile bu tür embriyolar elenerek düşük riski minimize edilir.
• Tedavi Süresini Kısaltma ve Maliyeti Azaltma: Tekrar tekrar başarısız denemelerin önüne geçilerek hem fiziksel hem de duygusal yıpranma azaltılır. Uzun vadede, başarılı sonuç alma olasılığı arttığı için toplam tedavi maliyeti de düşebilir.
• Psikolojik Yükü Hafifletme: Çiftlerin yaşadığı umutsuzluk ve stres azalır, tedaviye olan güvenleri artar.
• Çoklu Gebelik Riskini Azaltma: Genetik olarak sağlıklı tek bir embriyonun transferi ile başarılı gebelik şansı arttığı için, birden fazla embriyo transferi ihtiyacı azalır ve dolayısıyla çoğul gebelik riski de düşer.

PGT Ne Zaman Düşünülmeli?

PGT, her tüp bebek vakası için standart bir prosedür olmasa da, belirli durumlarda doktorlar tarafından şiddetle tavsiye edilebilir:

• Tekrarlayan Tüp Bebek Başarısızlıkları: Daha önce iki veya daha fazla kez embriyo transferine rağmen gebelik elde edilememişse PGT, embriyo kalitesini değerlendirmek için ilk akla gelen yöntemlerden biridir.
• Tekrarlayan Düşükler: Özellikle nedeni açıklanamayan tekrarlayan gebelik kayıpları yaşayan çiftlerde, kromozomal anormallikler sıklıkla rol oynar.
• İleri Anne Yaşı (35 yaş ve üzeri): Kadın yaşı ilerledikçe yumurtalıklardaki kromozomal anormallik riski artar. PGT, bu riskin yüksek olduğu durumlarda sağlıklı embriyo seçimine yardımcı olur.
• Şiddetli Erkek Kısırlığı Faktörü: Sperm kalitesinin ciddi anlamda düşük olduğu veya sperm DNA hasarının yüksek olduğu durumlarda embriyonun genetik yapısı risk altında olabilir.
• Önceki Gebeliklerde Kromozomal Anormallik Öyküsü: Daha önceki gebeliklerde Down sendromu gibi kromozomal bir anormallik teşhisi konmuşsa, sonraki gebeliklerde riskin değerlendirilmesi için PGT düşünülebilir.
• Ebeveynlerden Birinde Bilinen Genetik Hastalık veya Kromozomal Anormallik Taşıyıcılığı: Özellikle PGT-M veya PGT-SR gerektiren durumlarda, genetik hastalığın veya yapısal düzenlemenin embriyoya geçişini engellemek amacıyla PGT uygulanır.

Sonuç

Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları yaşayan çiftler için PGT, umut vadeden ve bilimsel olarak kanıtlanmış önemli bir çözümdür. Embriyoların genetik sağlığını rahim transferi öncesinde değerlendirmek, gebelik şansını artırırken düşük ve genetik bozukluk riski taşıyan gebeliklerin önüne geçebilir. Ancak PGT'nin ne zaman ve hangi durumlarda uygulanacağına dair kararın, mutlaka bir uzmana danışarak, çiftin özel durumları ve tıbbi geçmişi göz önünde bulundurularak verilmesi gerektiğini unutmamak gerekir. Her çiftin hikayesi farklıdır ve en doğru yolu uzman bir hekimle birlikte çizmek en akıllıca yaklaşımdır.