Sosyal kaygı bozukluğu, milyonlarca insanın yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen yaygın bir psikolojik durumdur. Bu durumu doğru bir şekilde ölçmek ve değerlendirmek ise etkili tedavi yaklaşımlarının temelini oluşturur. İşte tam da bu noktada, Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSKÖ), klinik ve araştırma ortamlarında sıkça başvurulan önemli bir araç olarak karşımıza çıkar. Peki, bu yaygın sosyal kaygı ölçüm aracı gerçekten güvenilir mi? LSKÖ'nün psikometrik özellikleri nelerdir ve bu alandaki uzman görüşleri ne yöndedir? Bu makalede, LSKÖ'nün bilimsel temellerini, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarını derinlemesine inceleyerek, sosyal kaygı değerlendirmesindeki yerini aydınlatacağız.

Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSKÖ) Nedir?

Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSKÖ), Amerikalı psikiyatrist Dr. Michael R. Liebowitz tarafından 1987 yılında geliştirilmiş, özellikle sosyal kaygı bozukluğunun şiddetini ölçmek amacıyla tasarlanmış öz bildirim ve klinisyen tarafından uygulanan karma bir ölçektir. Ölçek, bireylerin çeşitli sosyal etkileşim ve performans durumlarında yaşadıkları kaygı düzeyini ve bu durumlardan kaçınma eğilimlerini değerlendirir. Toplam 24 maddeden oluşur ve her madde hem kaygı şiddeti hem de kaçınma düzeyi açısından puanlanır. Bu yapısı sayesinde, sosyal kaygının hem bilişsel hem de davranışsal boyutlarına kapsamlı bir bakış sunar. LSKÖ, zamanla birçok dile çevrilerek dünya çapında yaygın bir kabul görmüştür.

LSKÖ'nün Psikometrik Özellikleri: Güvenilirlik ve Geçerlilik

Bir ölçme aracının bilimsel olarak değerli ve kullanılabilir olması için psikometrik özelliklerinin sağlam olması şarttır. LSKÖ de bu açıdan uluslararası literatürde birçok kez incelenmiş ve değerlendirilmiştir. En temel iki psikometrik özellik, güvenilirlik ve geçerliliktir.

Güvenilirlik (Reliability)

Güvenilirlik, bir ölçme aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Yani, aynı koşullarda tekrar uygulandığında benzer sonuçlar elde ediliyorsa, o araç güvenilirdir. LSKÖ'nün güvenilirliği, çeşitli çalışmalarla desteklenmiştir:

• İç Tutarlılık: Ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı (sosyal kaygıyı) ne kadar ölçtüğünü gösterir. LSKÖ için yapılan çalışmalarda genellikle yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa değeri) bildirilmiştir, bu da maddelerin birbiriyle uyumlu çalıştığını gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını gösterir. Belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2 hafta sonra) aynı bireylere tekrar uygulandığında, sonuçların benzer çıkması LSKÖ'nün zamana karşı kararlı olduğunu ortaya koyar. Bu, özellikle tedavi süreçlerinin takibinde önemli bir özelliktir.
• Gözlemciler Arası Güvenilirlik: Ölçeğin klinisyen versiyonu için farklı uygulayıcıların benzer puanlar vermesi anlamına gelir. Bu da LSKÖ'nün objektifliğini ve yorumda tutarlılığı destekler.

Geçerlilik (Validity)

Geçerlilik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı şeyi ne kadar doğru ölçtüğünü gösterir. Güvenilirlik, geçerliliğin ön koşuludur, ancak tek başına yeterli değildir. LSKÖ'nün geçerliliği de birçok farklı yöntemle incelenmiştir:

• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik yapıyla (sosyal kaygı bozukluğu) ne kadar uyumlu olduğunu inceler. LSKÖ'nün, sosyal kaygının bilişsel ve davranışsal boyutlarını ayırt edebildiği ve diğer kaygı bozukluklarından (örneğin panik bozukluk) farklılaştığı gösterilmiştir. Bu, yakınsak geçerlilik (benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle yüksek korelasyon) ve ıraksak geçerlilik (farklı yapıları ölçen ölçeklerle düşük korelasyon) çalışmalarıyla doğrulanmıştır.
• Ölçüt Geçerliliği: Ölçeğin dış bir ölçütle (örneğin klinik tanı veya başka bir altın standart ölçüm) ne kadar ilişkili olduğunu gösterir. LSKÖ'nün, klinik görüşme ile konulan sosyal kaygı bozukluğu tanısıyla yüksek düzeyde uyumlu olduğu ve bu tanıyı doğru bir şekilde yansıtabildiği belirlenmiştir. Bu durum, LSKÖ'nün tanısal süreçlerde yardımcı bir araç olarak kullanılabileceğinin önemli bir göstergesidir.
• Ayırt Edici Geçerlilik: LSKÖ'nün sosyal kaygı bozukluğu olan bireyleri, olmayanlardan veya diğer anksiyete bozuklukları olan bireylerden ne kadar iyi ayırt edebildiğini gösterir. Birçok çalışma, LSKÖ'nün bu ayrımı yüksek bir doğrulukla yapabildiğini ortaya koymuştur.

Türkiye'de ve Uluslararası Alanda LSKÖ Çalışmaları

Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Türkçe'ye çevrilmiş ve Türkiye'de de geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. Türk popülasyonunda da LSKÖ'nün yeterli psikometrik özelliklere sahip olduğu, klinik ve araştırma amaçlı kullanılabileceği belirlenmiştir. Bu adaptasyon çalışmaları, ölçeğin kültürel hassasiyetlerini ve farklı toplumlarda nasıl işlediğini anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Dünya genelinde de LSKÖ, sosyal kaygı alanındaki en yaygın ve kabul görmüş ölçüm araçlarından biri olmaya devam etmektedir. Bu çalışmalar, ölçeğin evrenselliğini ve farklı dillerde ve kültürlerde de etkin bir şekilde kullanılabileceğini göstermektedir. Türk Psikoloji Dergisi gibi bilimsel yayınlar, bu tür kültürel adaptasyon ve geçerlilik-güvenilirlik çalışmalarının önemli kaynaklarındandır.

Uzman Görüşleri ve Klinik Kullanım

Uzmanlar, Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği'ni sosyal kaygı bozukluğunun tanısı, şiddetinin belirlenmesi ve tedavi sürecinin izlenmesinde değerli bir araç olarak görmektedir. Birçok psikiyatrist ve klinik psikolog, hastaların başlangıç durumlarını değerlendirmede ve tedaviye verdikleri yanıtları objektif bir şekilde takip etmede LSKÖ'den faydalanmaktadır. Ölçeğin hem kaygı hem de kaçınma boyutlarını ayrı ayrı değerlendirmesi, uzmanlara hastanın yaşadığı sorunlara dair daha detaylı bir perspektif sunar. Ancak uzmanlar, herhangi bir psikometrik araç gibi LSKÖ puanlarının da tek başına tanı koymak için yeterli olmadığını, klinik görüşme, gözlem ve diğer psikolojik testlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. LSKÖ, bir yol gösterici ve tedavi planlamasına yardımcı bir bileşen olarak klinik pratiklerde kendine sağlam bir yer edinmiştir.

Sonuç

Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSKÖ), sosyal kaygı bozukluğunun değerlendirilmesinde uluslararası alanda kabul görmüş, güvenilir mi sorusuna bilimsel verilerle “evet” cevabını verebileceğimiz güçlü bir ölçme aracıdır. Yapılan kapsamlı psikometrik çalışmalar, LSKÖ'nün yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğunu kanıtlamıştır. İç tutarlılık, test-tekrar test güvenilirliği, yapı geçerliliği ve ölçüt geçerliliği gibi özellikler, ölçeğin sosyal kaygıyı doğru ve tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir. Uzman görüşleri de LSKÖ'nün klinik kullanımda değerli bir yardımcı araç olduğunu teyit etmektedir. Elbette, her ölçme aracında olduğu gibi LSKÖ'nün de uzmanlar tarafından, bireyin genel klinik tablosu içinde yorumlanması esastır. Bu sayede, sosyal kaygı bozukluğu olan bireyler için en uygun tanı ve tedavi yaklaşımları belirlenebilir, yaşam kaliteleri artırılabilir.