Diz ağrısı, hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde düşüş… Ne yazık ki bunlar, milyonlarca insanı etkileyen yaygın bir sağlık sorunu olan diz kireçlenmesi (osteoartrit) ile birlikte gelen sorunların yalnızca birkaçı. Kıkırdak dokusunun zamanla aşınması ve yıpranması sonucu ortaya çıkan bu durum, günlük aktiviteleri bile zorlaştırabilir. Başlangıçta ağrı kesiciler, fizik tedavi gibi konservatif diz kireçlenmesi tedavisi yöntemleriyle kontrol altına alınmaya çalışılsa da, ilerleyen durumlarda daha radikal çözümlere ihtiyaç duyulabilir. İşte tam da bu noktada, “Ne zaman diz cerrahisi bir zorunluluk haline gelir?” veya “Diz protezi ameliyatı için doğru zamanlama nedir?” soruları önem kazanıyor.

Diz Kireçlenmesi Nedir ve Nasıl Gelişir?

Diz kireçlenmesi, tıbbi adıyla gonartroz, eklemlerdeki kıkırdağın yıpranmasıyla karakterize dejeneratif bir eklem hastalığıdır. Diz eklemindeki kemiklerin uçlarını kaplayan pürüzsüz kıkırdak, darbe emici bir yastık görevi görür ve kemiklerin sürtünmesini engeller. Kireçlenme ilerledikçe bu kıkırdak incelir, pürüzlenir ve hatta tamamen kaybolabilir. Bu durum, kemiklerin birbirine sürtünmesine neden olarak ağrı, şişlik, sertlik ve hareket kısıtlılığına yol açar. Hastalığın gelişiminde yaş, genetik yatkınlık, obezite, diz eklemini zorlayan meslekler veya sporlar ve eski diz travmaları gibi faktörler etkili olabilir.

Konservatif Diz Kireçlenmesi Tedavileri Nelerdir?

Diz kireçlenmesinin tedavisinde ilk adım genellikle cerrahi olmayan yaklaşımlardır. Bu yaklaşımlar, ağrıyı azaltmayı, fonksiyonu iyileştirmeyi ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı hedefler:

• İlaç Tedavisi: Ağrı kesiciler, non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİİ'ler) ve eklem içi enjeksiyonlar (kortizon, hyaluronik asit, PRP) semptomların hafifletilmesinde kullanılabilir.
• Fizik Tedavi ve Egzersiz: Kasları güçlendirmek, eklem hareket açıklığını artırmak ve ağrıyı azaltmak için özel egzersizler ve fizik tedavi yöntemleri (ısı, soğuk, elektroterapi vb.) uygulanır.
• Kilo Kontrolü: Fazla kilo, diz eklemlerine binen yükü artırarak kireçlenmenin ilerlemesini hızlandırır. Kilo vermek, ağrıyı azaltmada ve hastalığın seyrini olumlu etkilemede kritik öneme sahiptir.
• Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Dizi zorlayan aktivitelerden kaçınmak, uygun ayakkabı seçimi, baston veya yürüteç gibi yardımcı cihazlar kullanmak günlük yaşamda rahatlama sağlayabilir.

Diz kireçlenmesi hakkında daha fazla bilgiye Wikipedia - Osteoartrit üzerinden ulaşabilirsiniz.

Diz Cerrahisi Ne Zaman Bir Seçenek Haline Gelir?

Konservatif tedavilere rağmen ağrısı devam eden, yaşam kalitesi ciddi derecede düşmüş ve günlük aktivitelerini yerine getirmekte zorlanan hastalar için diz cerrahisi bir seçenek haline gelir. İşte cerrahi müdahalenin düşünülmesi gereken başlıca durumlar:

• Yoğun ve sürekli diz ağrısı, ağrı kesicilere yanıt vermemesi.
• Yürüme, merdiven çıkma, ayakta durma gibi temel günlük aktivitelerde belirgin kısıtlılık.
• Eklemlerde kalıcı şekil bozukluğu veya ileri derecede kıkırdak kaybı (röntgen veya MR görüntülemelerinde sabitlenmiş).
• Yaşam kalitesinin (uyku düzeni, sosyal yaşam, iş hayatı) ciddi şekilde etkilenmesi.
• Konservatif tedavi yöntemlerinin en az 6 ay boyunca düzenli uygulanmasına rağmen başarısız olması.

İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü'nün diz kireçlenmesi ile ilgili bilgilendirme sayfasını buradan inceleyebilirsiniz.

Farklı Diz Cerrahisi Türleri ve Diz Protezi Ameliyatı

Diz kireçlenmesinin şiddetine ve hastanın durumuna göre farklı cerrahi yöntemler uygulanabilir:

Artroskopik Cerrahi (Sınırlı Durumlarda)

Bu minimal invaziv yöntem, eklem içine küçük kesilerle girilerek kamera yardımıyla yapılır. Genellikle kireçlenmenin erken evrelerinde, eşlik eden menisküs yırtıkları veya kıkırdak parçalarının temizlenmesi amacıyla kullanılır. İlerlemiş kireçlenmede kalıcı bir çözüm değildir.

Osteotomi (Kemik Düzeltme)

Diz ekleminin bir tarafındaki kireçlenme diğerine göre daha fazlaysa ve dizde bir açılanma (parantez bacak veya X bacak) varsa, kemiğe kama şeklinde bir kesi yapılarak kemiğin açısı düzeltilir. Bu, yükün eklemin sağlam kısmına aktarılmasını sağlayarak ağrıyı azaltır ve ilerlemeyi yavaşlatır. Genellikle daha genç, aktif hastalarda tercih edilir.

Diz Protezi Ameliyatı (Artrosplasti)

Kireçlenmenin en ileri evrelerinde, diz ekleminin hasarlı yüzeylerinin çıkarılıp metal ve plastik parçalarla değiştirildiği cerrahi prosedürdür. Bu, en yaygın ve etkili diz cerrahisi yöntemlerinden biridir. İki ana tipi vardır:

• Total Diz Protezi (TDP): Diz ekleminin hem uyluk (femur) hem de kaval (tibia) kemik yüzeyleri ile bazen diz kapağının (patella) alt yüzeyi değiştirilir.
• Yarım Diz Protezi (YDP): Sadece diz ekleminin bir tarafındaki (genellikle iç taraf) kireçlenme ileri düzeydeyse, eklemin sadece hasarlı kısmının değiştirilmesi işlemidir.

Diz protezi ameliyatı sonrası hastaların büyük çoğunluğunda ağrıda belirgin azalma ve yaşam kalitesinde önemli bir iyileşme gözlenir. Ameliyat kararı, hastanın genel sağlık durumu, yaşı, aktivite düzeyi ve cerrahın değerlendirmesiyle birlikte alınır.

Ameliyat Kararı Verirken Dikkate Alınması Gerekenler

Diz cerrahisi, özellikle diz protezi ameliyatı, büyük bir karardır ve multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Cerrahınızla tüm seçenekleri detaylıca konuşmanız önemlidir. Dikkate alınması gerekenler:

• Doktorunuzun Tavsiyesi: Ortopedi uzmanınız, filmlerinizi ve genel sağlık durumunuzu değerlendirerek size en uygun tedavi seçeneğini önerecektir.
• Hasta Beklentileri: Ameliyattan sonra ne tür bir iyileşme beklediğiniz ve rehabilitasyon sürecine ne kadar uyum sağlayabileceğiniz önemlidir.
• Potansiyel Riskler ve Faydalar: Her cerrahi işlemde olduğu gibi, diz ameliyatlarının da enfeksiyon, kanama, pıhtı gibi riskleri vardır. Bu riskler, elde edilecek potansiyel faydalarla (ağrısız yaşam, artan hareketlilik) karşılaştırılmalıdır.
• Rehabilitasyon Süreci: Başarılı bir cerrahinin anahtarı, ameliyat sonrası düzenli ve disiplinli fizik tedavidir. Bu sürece ayıracağınız zaman ve çaba, iyileşmenizi doğrudan etkiler.

Diz kireçlenmesi, pek çok kişinin yaşam kalitesini olumsuz etkileyen kronik bir rahatsızlıktır. Başlangıçta konservatif yöntemlerle kontrol altına alınmaya çalışılsa da, belirli bir noktadan sonra diz cerrahisi kaçınılmaz hale gelebilir. Özellikle dayanılmaz ağrı, günlük yaşamda ciddi kısıtlılık ve ilerlemiş eklem hasarı durumlarında, diz protezi ameliyatı gibi cerrahi çözümler, hastaların tekrar aktif ve ağrısız bir yaşama dönmesini sağlayabilir. Önemli olan, doğru zamanlamayı ve size en uygun tedavi yöntemini belirlemek için bir uzmana danışmak ve tüm tedavi sürecini bilinçli bir şekilde yönetmektir.