Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında sıkça görülen bir nörogelişimsel bozukluktur. DEHB belirtileri gösteren çocuklar, genellikle akademik başarıda, sosyal ilişkilerde ve günlük yaşam aktivitelerinde zorluklar yaşayabilirler. Bu zorlukların başında odaklanma ve duygu düzenleme becerilerindeki yetersizlikler gelmektedir. Peki, bu çocuklar için umut vadeden yaklaşımlardan biri olan deneyimsel oyun terapisi, onların gelişimine nasıl katkı sağlayabilir? Bu makalede, deneyimsel oyun terapisinin, DEHB’li çocuklarda odaklanma ve duygu düzenleme üzerindeki etkilerini derinlemesine inceleyeceğiz.

DEHB Nedir ve Çocukları Nasıl Etkiler?

DEHB, dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik ile karakterize edilen kronik bir durumdur. Genellikle çocukluk döneminde başlar ve ergenlik, hatta yetişkinlik dönemine kadar devam edebilir. Bu bozukluk, çocukların okulda derslere konsantre olmasını, talimatları takip etmesini ve duygusal tepkilerini yönetmesini zorlaştırır.

DEHB'nin Temel Belirtileri

• Dikkatsizlik: Detaylara dikkat etmeme, görevleri tamamlama zorluğu, dinlemede güçlük, eşyalarını kaybetme.
• Hiperaktivite: Yerinde duramama, sürekli hareket halinde olma, aşırı konuşma.
• Dürtüsellik: Sıra beklemekte zorlanma, başkalarının sözünü kesme, ani kararlar verme.

Çocuklarda Odaklanma ve Duygu Düzenleme Zorlukları

DEHB'li çocuklar için özellikle odaklanma, dikkatlerini belirli bir göreve veya uyarana yöneltme ve sürdürme becerilerini kapsar. Bu çocuklar, dikkatleri kolayca dağıldığı için derslerde veya oyunlarda uzun süre kalamazlar. Duygu düzenleme ise, güçlü duygusal tepkileri tanıma, anlama ve uygun şekilde yönetme yeteneğidir. DEHB’li çocuklar öfke, hayal kırıklığı veya kaygı gibi duygularla başa çıkmada zorlanabilir, bu da onların sosyal etkileşimlerini olumsuz etkileyebilir.

Deneyimsel Oyun Terapisi Nedir?

Oyun, çocukların dünyayı keşfetme, kendilerini ifade etme ve öğrenme biçimidir. Oyun terapisi de bu doğal süreci kullanarak çocukların duygusal, sosyal ve bilişsel gelişimlerine destek olmayı amaçlayan bir psikoterapi yöntemidir.

Oyun Terapisinin Temelleri ve Felsefesi

Oyun terapisi, çocukların sözcüklerle ifade etmekte zorlandıkları duygu ve düşüncelerini oyun aracılığıyla ortaya koymalarına olanak tanır. Terapist, çocuğun oyununa katılarak veya onu yönlendirerek, çocuğun iç dünyasını anlamaya ve ona destek olmaya çalışır. Bu süreçte çocuk, kendini güvende hisseder ve kabul edildiğini bilerek özgürce ifade edebilir. Daha fazla bilgi için Wikipedia'daki Oyun Terapisi sayfasına göz atabilirsiniz.

Deneyimsel Yaklaşımın Farkı

Deneyimsel oyun terapisi, geleneksel oyun terapisinden farklı olarak, terapistin çocukla aktif ve otantik bir ilişki kurmasına odaklanır. Terapist, çocuğun deneyimlerine tamamen katılarak, onunla "burada ve şimdi" bir bağ kurar. Bu yaklaşımda, çocuğun duygusal deneyimlerini yaşamasına, ifade etmesine ve anlamlandırmasına yardımcı olmak ön plandadır. Amaç, çocuğun kendi iç kaynaklarını keşfetmesini ve problem çözme becerilerini geliştirmesini sağlamaktır.

Deneyimsel Oyun Terapisinin DEHB'li Çocuklar Üzerindeki Etkileri

Deneyimsel oyun terapisi, DEHB'li çocukların karşılaştığı zorlukları ele almada güçlü bir araç olarak kabul edilmektedir. Bu terapi, çocuğun doğal ifade biçimi olan oyun yoluyla, onun içsel süreçlerini düzenlemesine yardımcı olur.

Odaklanma Becerilerini Geliştirme

DEHB'li çocuklarda odaklanma, genellikle kısa sürelidir ve kolayca dağılır. Deneyimsel oyun terapisi, çocuğun ilgisini çeken materyaller ve etkinlikler kullanarak, dikkat süresini kademeli olarak artırmaya yardımcı olur. Terapist, çocuğun seçtiği oyuna eşlik ederek, onun dikkatini belirli bir göreve veya oyun objesine yöneltmesine destek olur. Örneğin, bir inşa oyunu sırasında parçaları birleştirme veya bir hikaye oyunu sırasında karakterlere odaklanma gibi aktiviteler, çocukların dikkatlerini sürdürme becerilerini doğal yollarla geliştirir.

Duygu Düzenleme Yeteneklerini Artırma

Duygu düzenleme, DEHB'li çocuklar için önemli bir gelişim alanıdır. Deneyimsel oyun terapisi ortamı, çocukların öfke, hayal kırıklığı, kaygı gibi güçlü duygularını güvenli bir şekilde ifade etmeleri için bir alan sağlar. Terapist, çocuğun bu duyguları oyun yoluyla deneyimlemesine, anlamasına ve uygun başa çıkma stratejileri geliştirmesine yardımcı olur. Çocuğun oyunundaki agresif temalar veya tekrar eden senaryolar, içsel çatışmalarının bir yansıması olabilir ve terapist bu oyunları duygusal çözüme ulaşmak için bir köprü olarak kullanır. Bu konuda güvenilir bir kaynak olan American Psychological Association (APA)'nın oyun terapisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sosyal ve Davranışsal Faydalar

Oyun terapisi sadece odaklanma ve duygu düzenlemeyi geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda çocukların sosyal becerilerini ve davranışsal düzenlemelerini de olumlu yönde etkiler. Oyun sırasında diğerleriyle etkileşim kurma, sıra bekleme, paylaşma ve empati kurma gibi beceriler doğal yollarla gelişir. Terapist rehberliğinde, çocuklar dürtüselliklerini kontrol etmeyi, sosyal ipuçlarını okumayı ve daha uygun tepkiler vermeyi öğrenirler.

Bilimsel Yaklaşımlar ve Araştırma Bulguları

Deneyimsel oyun terapisinin DEHB belirtileri üzerindeki etkileri üzerine yapılan araştırmalar, umut vadeden sonuçlar göstermektedir. Birçok çalışma, bu tür terapilerin çocuklarda dikkat süresi, dürtü kontrolü ve duygusal tepki yönetimi üzerinde olumlu etkileri olduğunu ortaya koymuştur. Terapi süreci, çocukların kendi içsel motivasyonlarını kullanarak öğrenmelerini ve bu becerileri gerçek yaşam durumlarına aktarmalarını destekler. Bu yaklaşım, sadece semptomları hafifletmekle kalmaz, aynı zamanda çocuğun genel benlik algısını ve özgüvenini de güçlendirir.

Aileler ve Uzmanlar İçin Öneriler

Deneyimsel oyun terapisinin etkinliği, çocuğun bireysel ihtiyaçlarına ve terapistin uzmanlığına bağlıdır. Ailelerin, DEHB belirtileri gösteren çocukları için bu terapiyi düşünürken, alanında yetkin ve deneyimli bir oyun terapisti ile çalışmaları önemlidir. Ayrıca, terapi sürecini desteklemek amacıyla evde de oyun bazlı aktiviteleri teşvik etmek, çocuğun kazandığı becerileri pekiştirmesine yardımcı olacaktır. Uzmanlar için ise, DEHB'li çocuklarla çalışırken oyunun iyileştirici gücünü anlamak ve deneyimsel yaklaşımları repertuvarlarına dahil etmek, daha bütünsel ve etkili müdahaleler sunmalarını sağlayacaktır.

Sonuç

DEHB belirtileri gösteren çocuklarda odaklanma ve duygu düzenleme, onların yaşam kalitesini doğrudan etkileyen önemli alanlardır. Deneyimsel oyun terapisi, bu çocuklara kendilerini güvende hissettikleri bir ortamda, oyunun doğal dili aracılığıyla bu kritik becerileri geliştirme fırsatı sunar. Bu terapi yaklaşımı, sadece DEHB'nin semptomatik yükünü azaltmakla kalmaz, aynı zamanda çocukların içsel güçlerini keşfetmelerine, özgüvenlerini artırmalarına ve yaşamın getirdiği zorluklarla daha etkili bir şekilde başa çıkmalarına olanak tanır. Unutmayalım ki her çocuk biriciktir ve doğru destekle potansiyellerine ulaşabilirler.