Çocukluk çağı epilepsisi, hem çocukların kendisi hem de aileleri için yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen nörolojik bir durumdur. Epilepsi, tekrarlayan ve provokasyonsuz nöbetlerle karakterize olup, vakaların önemli bir kısmında ilaç tedavisine iyi yanıt verirken, maalesef bazı pediatrik hastalar ilaç dirençli epilepsi ile mücadele etmek zorunda kalır. İşte tam bu noktada, “çocuklarda rezektif epilepsi cerrahisi” kritik bir tedavi seçeneği olarak öne çıkar. Bu özel cerrahi yöntem, özellikle ilaçlara yanıt vermeyen çocuklarda nöbetlerin kontrol altına alınması veya tamamen ortadan kaldırılması amacıyla uygulanır. Bu makalede, pediatrik hastalar için bu karmaşık ancak umut vadeden tedavi sürecine dair özel yaklaşımları, kapsamlı değerlendirme basamaklarını ve ameliyat sonrası başarı şansını detaylıca inceleyeceğiz. Amacımız, ailelere ve ilgili uzmanlara bu konuda anlaşılır ve güvenilir bilgiler sunmaktır.

Çocuklarda Rezektif Epilepsi Cerrahisi Nedir?

Epilepsi, beyindeki anormal elektriksel aktivite sonucu ortaya çıkan nöbetlerle kendini gösterir. Çocuklarda epilepsi tedavisi genellikle antiepileptik ilaçlarla başlar. Ancak, hastaların yaklaşık %30'u, iki veya daha fazla uygun ilacın yeterli dozda kullanılmasına rağmen nöbet geçirmeye devam eder ki bu duruma "ilaç dirençli epilepsi" denir. Rezektif epilepsi cerrahisi, bu tür vakalarda, nöbetlerin başladığı ve yayıldığı düşünülen beyin bölgesini (epileptojenik zon) cerrahi olarak çıkarmayı amaçlayan bir tedavi yöntemidir. Çocukların beyin gelişimi ve plastisitesi göz önüne alındığında, bu cerrahi müdahale büyük bir hassasiyet ve uzmanlık gerektirir. Epilepsi ameliyatı, çocuğun yaşam kalitesini önemli ölçüde artırma potansiyeline sahiptir.

Cerrahi Öncesi Değerlendirme Süreci: Kapsamlı Bir Yaklaşım

Çocuklarda rezektif epilepsi cerrahisi kararı, oldukça titiz ve multidisipliner bir değerlendirme sürecinin ardından verilir. Bu süreç, sadece nöroşirürjiyen ve nörologları değil, aynı zamanda nöropsikologları, radyologları, pediatristleri ve diğer ilgili sağlık profesyonellerini de içeren geniş bir ekibin işbirliğini gerektirir. Ameliyatın amacı, nöbetlerin kaynağını doğru bir şekilde belirlemek ve bu bölgeyi mümkün olduğunca güvenli bir şekilde çıkarmaktır. Değerlendirme basamakları şunları içerir:

Video-EEG Monitörizasyonu

Bu yöntem, çocuğun beyin elektriksel aktivitesini uzun süreli olarak video kaydı ile birlikte izlemeyi sağlar. Nöbetlerin başlangıç noktasını ve yayılım paternini belirlemede kritik öneme sahiptir.

Yüksek Çözünürlüklü Beyin MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme)

Beyindeki epileptojenik lezyonları, tümörleri, kortikal displazileri veya diğer yapısal anormallikleri tespit etmek için kullanılır. Gelişmiş MRG teknikleri, mikroskobik düzeydeki lezyonları dahi görünür kılabilir.

PET (Pozitron Emisyon Tomografisi) ve SPECT (Tek Foton Emisyon Bilgisayarlı Tomografi)

Bu görüntüleme yöntemleri, beyindeki metabolik aktivite veya kan akışı farklılıklarını göstererek epileptojenik zonun yerini belirlemeye yardımcı olur.

Nöropsikolojik Değerlendirme

Çocuğun bilişsel yeteneklerini (hafıza, dil, dikkat vb.) değerlendirerek ameliyat öncesi fonksiyonel durumunu belirler ve ameliyat sonrası olası riskleri öngörmede yol gösterir.

İntrakraniyal EEG (İnvaziv Monitörizasyon)

Bazı karmaşık vakalarda, beynin içine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla nöbet aktivitesinin doğrudan kaydedilmesi gerekebilir. Bu, özellikle epileptojenik zonun yüzeyel yöntemlerle tam olarak belirlenemediği durumlarda kullanılır.

Pediatrik Hastalar İçin Özel Cerrahi Yaklaşımlar

Çocuk beyni, yetişkin beynine göre daha yüksek bir plastisiteye (yeniden düzenlenme yeteneği) sahiptir. Bu, bir yandan ameliyat sonrası iyileşme potansiyelini artırırken, diğer yandan cerrahi planlamanın daha dikkatli yapılmasını gerektirir. Pediatrik hastalar için uygulanan başlıca rezektif cerrahi türleri şunlardır:

Lobektomi

Epileptojenik zonun belirli bir beyin lobunda (temporal, frontal, parietal veya oksipital) sınırlı olduğu durumlarda, o lobun ilgili kısmının çıkarılmasıdır. En sık uygulanan tür temporal lobektomidir.

Lezyonektomi

Beyinde saptanan ve nöbetlere neden olan belirli bir lezyonun (örneğin tümör, kavernom, kortikal displazi) çıkarılmasıdır. Bu, çevre dokuya en az zarar verilerek yapılır.

Hemisferektomi veya Fonksiyonel Hemisferotomi

Beynin bir yarımküresinin büyük bir kısmının veya tümünün çıkarılması (hemisferektomi) ya da o yarımkürenin diğer yarımküre ile bağlantılarının kesilmesi (fonksiyonel hemisferotomi) işlemidir. Genellikle, beynin bir yarımküresini etkileyen yaygın ve ciddi epilepsi sendromlarında (örneğin Rasmussen ensefaliti) tercih edilir.

Multilobektomi

Birden fazla beyin lobunu kapsayan geniş epileptojenik zonlarda, ilgili lobların bir kısmının çıkarılmasıdır. Özel yaklaşımlar gerektiren bu ameliyatlarda fonksiyonel beyin haritalaması gibi ileri teknikler kullanılabilir.

Her bir cerrahi yaklaşım, çocuğun yaşına, epilepsinin tipine, nöbetlerin şiddetine ve epileptojenik zonun yerine göre kişiselleştirilir. Amaç her zaman, nöbetleri kontrol altına alırken çocuğun motor, bilişsel ve dil gelişimini en az düzeyde etkilemektir.

Başarı Şansı ve Ameliyat Sonrası Beklentiler

Çocuklarda rezektif epilepsi cerrahisinin başarı şansı, birçok faktöre bağlı olarak değişmekle birlikte genellikle umut vericidir. "Başarı" genellikle nöbetlerin tamamen ortadan kalkması (nöbetsizlik) olarak tanımlanır, ancak nöbet sıklığında ve şiddetindeki önemli azalmalar da başarı olarak kabul edilebilir. Genel olarak, uygun vakalarda nöbetlerin tamamen ortadan kalkma oranı %50 ila %80 arasında değişebilir. İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Nöbet Cerrahisi Programı gibi merkezler, bu alanda önemli çalışmalar yürütmektedir.

Başarıyı Etkileyen Faktörler:

• Epilepsi Tipi ve Nedeni: Beyinde net bir lezyonun varlığı (örneğin tümör veya kortikal displazi) ve bunun tamamen çıkarılabilir olması, başarı oranını önemli ölçüde artırır.
• Epileptojenik Zonun Tamamen Çıkarılması: Nöbetlerin başladığı bölgenin eksiksiz olarak çıkarılması en kritik faktördür.
• Çocuğun Yaşı: Bazı çalışmalar, özellikle erken yaşta yapılan cerrahinin, beynin yüksek plastisitesi nedeniyle daha iyi sonuçlar verebileceğini göstermektedir.
• Cerrahi Ekibin Deneyimi: Yüksek hacimli ve deneyimli merkezlerde yapılan ameliyatlar daha başarılı sonuçlar doğurabilir.

Ameliyat sonrası dönemde, çocuğun ilaç tedavisi bir süre daha devam eder ve dozları kademeli olarak azaltılabilir. Fizik tedavi, ergoterapi ve konuşma terapisi gibi rehabilitasyon programları, çocuğun iyileşme sürecini desteklemek ve olası fonksiyonel eksiklikleri minimize etmek için önemlidir. Her ne kadar cerrahi tedavi büyük bir umut kaynağı olsa da, potansiyel riskler ve komplikasyonlar (enfeksiyon, kanama, felç, bilişsel veya dil gelişiminde gerileme) her zaman göz önünde bulundurulmalı ve ailelerle detaylıca paylaşılmalıdır.

Sonuç

Çocuklarda rezektif epilepsi cerrahisi, ilaç dirençli epilepsi ile mücadele eden pediatrik hastalar için dönüştürücü bir umut kapısı sunmaktadır. Bu epilepsi tedavisi yöntemi, kapsamlı bir ön değerlendirme, uzman bir multidisipliner ekip ve çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmiş özel yaklaşımlar gerektirir. Cerrahinin başarı şansı yüksek olup, doğru vakaların seçilmesi ve deneyimli ellerde uygulanması ile çocukların nöbetlerinden kurtulma ve daha kaliteli bir yaşam sürme potansiyeli artmaktadır. Her ne kadar bu süreç zorlu olsa da, ameliyatın getireceği potansiyel faydalar, pek çok aile için bu yola çıkmaya değer bir motivasyon kaynağıdır. Unutulmamalıdır ki, her çocuğun durumu benzersizdir ve tedavi planı bu özgünlüğe göre şekillendirilmelidir.