Evlilik birliğinin sonlandırılması kararı, şüphesiz hayatın en zorlayıcı dönemlerinden biridir. Bu süreçte çiftlerin karşısına çıkan iki temel yol vardır: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Her iki yolun da kendine özgü hukuki farkları ve dava süreçleri bulunmaktadır. Bu makalede, boşanma kararı alan bireylerin doğru adımları atabilmesi adına, bu iki boşanma türünü detaylıca inceleyecek, aralarındaki belirgin ayrımları ve her bir sürecin nasıl işlediğini adım adım açıklayacağız.

Anlaşmalı Boşanma Nedir ve Süreçleri Nasıldır?

Anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanmanın tüm sonuçları üzerinde (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı vb.) karşılıklı mutabakata varmış olmaları durumunda gerçekleşen bir boşanma türüdür. Bu, hem psikolojik hem de mali açıdan genellikle daha az yıpratıcı bir seçenektir.

Anlaşmalı Boşanmanın Şartları ve Protokolü

Anlaşmalı boşanma için Türk Medeni Kanunu'nun 166/3 maddesi uyarınca bazı şartların yerine getirilmesi gerekir. Öncelikle, evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olması zorunludur. En kritik adım ise, eşlerin boşanmanın tüm hukuki ve mali sonuçları hakkında yazılı bir protokol düzenlemesidir. Bu protokolde;

• Çocukların velayeti kimde kalacak?
• İştirak ve yoksulluk nafakası ödenecek mi, ödenecekse miktarı ne olacak?
• Maddi ve manevi tazminat talepleri var mı?
• Evlilik birliği içinde edinilen malların paylaşımı nasıl yapılacak?
• Ortak konutun durumu ne olacak?

gibi konular net bir şekilde belirtilmelidir. Bu protokol, mahkeme tarafından uygun bulunursa boşanma kararına esas teşkil eder.

Anlaşmalı Boşanma Davası Süreci

Protokol hazırlandıktan sonra, eşlerden biri veya her ikisi birlikte yetkili Aile Mahkemesi'ne başvurur. Dava genellikle tek celsede sonuçlanır. Hakim, tarafların iradelerinin serbestçe oluştuğundan ve protokolün çocukların menfaatlerine aykırı olmadığından emin olmak için tarafları dinler. Şayet tüm koşullar uygunsa, mahkeme boşanmaya ve protokole göre karar verir. Bu hızlı süreç, çiftlerin yaşamlarına daha çabuk adapte olmalarına olanak tanır.

Çekişmeli Boşanma: Nedenleri ve Uzun Süreçler

Eşlerin boşanma konusunda veya boşanmanın fer'i (yan) sonuçları üzerinde anlaşamamaları durumunda ortaya çıkan boşanma türüne çekişmeli boşanma denir. Bu süreç, genellikle daha uzun, daha maliyetli ve duygusal olarak daha yıpratıcıdır.

Çekişmeli Boşanma Nedenleri ve Hukuki Dayanakları

Çekişmeli boşanma davaları, Türk Medeni Kanunu'nda belirtilen genel veya özel boşanma sebeplerine dayanır. Bu sebeplerden bazıları şunlardır:

• Zina (TMK m. 161)
• Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m. 162)
• Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m. 163)
• Terk (TMK m. 164)
• Akıl Hastalığı (TMK m. 165)
• Evlilik Birliğinin Temelden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik) (TMK m. 166/1-2)

Çekişmeli boşanmada, iddia edilen boşanma sebebinin mahkeme önünde delillerle ispatlanması gerekir. Bu da tanık dinlenmesi, belge sunulması, bilirkişi incelemesi gibi adımları beraberinde getirir.

Çekişmeli Boşanma Davası Süreci

Çekişmeli boşanma davası, eşlerden birinin Aile Mahkemesi'ne dava dilekçesi sunmasıyla başlar. Dava dilekçesine karşı tarafın cevap dilekçesi, delillerin sunulması, tanıkların dinlenmesi, keşif ve bilirkişi incelemeleri gibi birçok aşama eklenir. Bu süreç genellikle birkaç duruşma gerektirir ve yıllarca sürebilir. Mahkeme, tarafların kusur oranlarını ve boşanmanın fer'i sonuçlarını (nafaka, velayet, tazminat) delillere göre ve hukuka uygun şekilde kendisi belirler. Daha detaylı bilgi için Adalet Bakanlığı'nın ilgili mevzuatlarına başvurulabilir.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Arasındaki Temel Hukuki Farklar

Her iki boşanma türü de evliliği sonlandırsa da, aralarında ciddi hukuki ve pratik farklar bulunur:

Prosedürel Yaklaşım

• Anlaşmalı Boşanma: Tarafların ortak iradesi ve hazırladıkları protokol esas alınır, genellikle tek celsede sonuçlanır. Hakim, protokolü onaylamakla yükümlüdür.
• Çekişmeli Boşanma: Taraflardan birinin talebiyle başlar, mahkeme boşanma sebeplerinin varlığını ve kusur durumunu detaylıca inceler. Birçok duruşma ve delil toplama aşaması içerir.

Anlaşma Zorunluluğu

• Anlaşmalı Boşanma: Boşanmanın tüm sonuçları üzerinde tam bir anlaşma ve bu anlaşmanın yazılı bir protokole dökülmesi zorunludur.
• Çekişmeli Boşanma: Taraflar arasında herhangi bir konuda anlaşma olmaması, mahkemenin tüm konularda karar vermesini gerektirir.

Velayet, Nafaka ve Tazminat Konuları

• Anlaşmalı Boşanma: Bu konulardaki düzenlemeler tarafların hazırladığı protokolle belirlenir ve hakim tarafından onaylanır.
• Çekişmeli Boşanma: Mahkeme, tarafların kusur oranlarını, çocukların menfaatlerini ve ekonomik durumlarını göz önünde bulundurarak velayet, nafaka ve tazminat miktarlarına kendisi hükmeder.

Zaman ve Maliyet

• Anlaşmalı Boşanma: Genellikle daha kısa sürer (birkaç hafta veya ay) ve hukuki giderler daha düşüktür.
• Çekişmeli Boşanma: Yıllarca sürebilir ve avukatlık ücretleri, harçlar, bilirkişi ücretleri gibi maliyetler oldukça yüksek olabilir.

Sonuç

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma süreçleri, evlilik birliğini sonlandırmanın iki farklı yolunu temsil eder. Anlaşmalı boşanma, uzlaşmacı ve hızlı bir çözüm sunarken, çekişmeli boşanma anlaşmazlıkların mahkeme kararıyla çözülmesini gerektiren, daha uzun ve yıpratıcı bir süreçtir. Hangi yolun seçileceği, eşlerin karşılıklı ilişkilerine ve boşanmanın sonuçları üzerindeki mutabakatlarına bağlıdır. Her iki durumda da, sürecin sağlıklı ve hak kaybı yaşanmadan ilerlemesi için alanında uzman bir avukattan hukuki destek almak hayati önem taşımaktadır.