Diz ağrısı, günlük yaşantımızı olumsuz etkileyen ve hareket kabiliyetimizi kısıtlayan en yaygın ortopedik sorunlardan biridir. Özellikle ilerleyen yaşla birlikte veya travma sonrası ortaya çıkan diz eklemi kireçlenmesi (osteoartrit), şiddetli ağrılara ve yaşam kalitesinde düşüşe yol açabilir. Bu gibi durumlarda, diğer tedavi yöntemleri yetersiz kaldığında, total diz protezi ameliyatı devreye girer. Peki, bu önemli cerrahi müdahale kimlere uygulanır ve hastaları ameliyat sonrası beklentiler nelerdir? Gelin, bu kapsamlı rehberde tüm detayları birlikte inceleyelim.

Total Diz Protezi Ameliyatı Nedir?

Total diz protezi ameliyatı, hasar görmüş diz eklemi yüzeylerinin, metal ve plastik gibi özel malzemelerden yapılmış yapay bir eklem (protez) ile değiştirilmesi işlemidir. Bu ameliyatın temel amacı, ağrıyı gidermek, diz hareket açıklığını artırmak ve hastanın günlük aktivitelerini ağrısız bir şekilde yapabilmesini sağlamaktır. Diz eklemi, uyluk kemiği (femur), kaval kemiği (tibia) ve diz kapağı (patella) olmak üzere üç ana kemikten oluşur. Kireçlenme, bu kemiklerin uçlarını kaplayan kıkırdak dokunun zamanla aşınması ve kaybolması sonucu ortaya çıkar. Protez, bu aşınmış yüzeyleri kaplayarak yeni, pürüzsüz bir eklem oluşturur.

Diz Eklemi Anatomisi ve Kireçlenme

Diz eklemi, vücudumuzun en büyük ve en karmaşık eklemlerinden biridir. Yürüme, koşma, zıplama gibi pek çok hayati fonksiyonda görev alır. Eklem yüzeylerini kaplayan pürüzsüz kıkırdak, kemiklerin birbirine sürtünmesini engelleyerek rahat hareket etmeyi sağlar. Ancak yaşlanma, obezite, genetik faktörler veya önceki diz yaralanmaları gibi nedenlerle bu kıkırdak yıpranabilir ve dejenerasyona uğrayabilir. Bu duruma osteoartrit ya da halk arasında “kireçlenme” denir. Kireçlenme ilerledikçe, kemikler birbirine sürtünmeye başlar, bu da şiddetli ağrı, şişlik, sertlik ve hareket kısıtlılığına yol açar. Daha fazla bilgi için Wikipedia'nın Diz Protezi sayfasına başvurabilirsiniz.

Kimlere Total Diz Protezi Uygulanır?

Total diz protezi ameliyatı herkese uygun değildir. Genellikle, konservatif (ameliyat dışı) tedavi yöntemlerinin başarısız olduğu, diz ağrısının kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkilediği ve günlük aktivitelerini kısıtladığı durumlar için son çare olarak düşünülür. Başlıca uygulama kriterleri şunlardır:

Şiddetli Ağrı ve Fonksiyon Kaybı

• İstirahat halinde bile devam eden, geceleri uyku düzenini bozan şiddetli diz ağrısı.
• Yürüme, merdiven çıkma, ayakta durma gibi temel günlük aktivitelerde ciddi zorluk ve kısıtlılık.
• Bacakta eğrilik (parantez bacak veya X bacak deformitesi) gelişmiş olması.

Diğer Tedavi Yöntemlerinin Başarısızlığı

• Fizik tedavi, ilaç tedavisi (ağrı kesiciler, anti-inflamatuarlar), eklem içi enjeksiyonlar (kortizon, hyalüronik asit) gibi konservatif tedavilere rağmen ağrının ve fonksiyon kaybının devam etmesi.
• Diyet ve egzersizle kilo vermeye rağmen semptomlarda düzelme olmaması.

Yaş ve Aktivite Düzeyi

Genellikle 60 yaş üzeri hastalar için daha sık tercih edilmekle birlikte, romatizmal hastalıklar, şiddetli travmalar veya diğer eklem rahatsızlıkları nedeniyle genç hastalara da uygulanabilmektedir. Hastanın genel sağlık durumu ve ameliyatın risklerini taşıyabilmesi de önemli bir faktördür.

Ameliyat Süreci ve Hazırlık

Ameliyat süreci, detaylı bir hazırlık ve cerrahi aşamalardan oluşur.

Ameliyat Öncesi Değerlendirme

Ortopedi uzmanı, hastanın tıbbi geçmişini detaylıca inceler, fizik muayene yapar ve röntgen, MR gibi görüntüleme yöntemleriyle diz ekleminin durumunu değerlendirir. Kan testleri, EKG gibi tetkiklerle genel sağlık durumu kontrol edilir. Anestezi uzmanı da hastanın ameliyat ve anestezi için uygun olup olmadığını belirler. Bu değerlendirme aşaması, olası riskleri en aza indirmek için kritik öneme sahiptir.

Anestezi ve Cerrahi Teknik

Ameliyat genellikle genel anestezi altında veya belden uyuşturma (spinal/epidural anestezi) ile yapılır. Cerrah, dizin ön kısmından bir kesi yaparak hasarlı kıkırdak ve kemik kısımlarını çıkarır. Ardından, metal implantlar uyluk ve kaval kemiği uçlarına yerleştirilir, aralarına polietilen bir ara parça konulur. Gerekirse diz kapağının arka yüzeyi de protez ile kaplanabilir. Ameliyat ortalama 1-2 saat sürer.

Total Diz Protezi Ameliyatı Sonrası Beklentiler

Ameliyat sonrası iyileşme süreci, hastanın yeni diz protezine uyum sağlaması ve fonksiyonel kapasitesini geri kazanması açısından çok önemlidir.

Hastanede Kalış Süreci

Ameliyat sonrası hastanede kalış süresi genellikle 3 ila 5 gündür. Bu süre zarfında ağrı kontrolü sağlanır ve enfeksiyon riskine karşı antibiyotik tedavisi uygulanır. Kan pıhtılaşmasını önleyici ilaçlar ve çoraplar kullanılır. Ameliyattan kısa bir süre sonra, fizyoterapist eşliğinde diz hareketlerine başlanır.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyonun Önemi

Total diz protezi ameliyatının başarısında fizik tedavi ve rehabilitasyon kilit rol oynar. Ameliyatın ertesi günü başlayan egzersizler, dizin hareket açıklığını artırmayı, kasları güçlendirmeyi ve ağrıyı azaltmayı hedefler. Fizyoterapist eşliğinde yapılan bu program, hastanın proteze uyum sağlamasını hızlandırır. Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği (TOTBİD) gibi yetkin kuruluşlar da rehabilitasyonun önemini vurgulamaktadır.

İyileşme Süreci ve Günlük Hayata Dönüş

Çoğu hasta, ameliyattan sonra birkaç hafta içinde koltuk değneği veya yürüteçle destekli olarak yürüyebilir hale gelir. Ağrı kontrolü ve fizik tedaviye düzenli devam edilmesiyle 3 ila 6 ay içinde büyük ölçüde iyileşme sağlanır. Tam iyileşme ve dizin tüm fonksiyonlarını geri kazanma süreci ise bir yılı bulabilir. Hastaların çoğu, ameliyat sonrası günlük aktivitelerine ve hatta hafif sporlara (yüzme, bisiklet) dönebilir.

Ameliyat Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Fizyoterapistin önerdiği egzersiz programına harfiyen uymak.
• Diz üzerine aşırı yük bindirecek aktivitelerden kaçınmak.
• Doktor kontrollerine düzenli gitmek.
• Evde düşme riskini azaltacak önlemler almak (kaymayan halılar, tutunma çubukları).
• Protezin ömrünü kısaltabilecek aşırı zorlayıcı hareketlerden kaçınmak.

Olası Riskler ve Komplikasyonlar

Her cerrahi işlemde olduğu gibi total diz protezi ameliyatında da bazı riskler mevcuttur. Bunlar arasında enfeksiyon, kan pıhtılaşması, protezin gevşemesi veya aşınması, sinir veya damar hasarı yer alabilir. Ancak modern cerrahi teknikler ve ameliyat sonrası takip programları sayesinde bu riskler oldukça düşüktür.

Sonuç

Total diz protezi ameliyatı, şiddetli diz ağrısı çeken ve yaşam kalitesi düşen pek çok hasta için umut vadeden etkili bir çözüm sunar. Doğru endikasyonlarla ve deneyimli bir cerrahi ekiple uygulandığında, hastaların ağrısız bir yaşama dönmesini, hareket kabiliyetlerini geri kazanmasını ve aktif bir hayat sürmesini sağlayabilir. Unutulmamalıdır ki, ameliyatın başarısı büyük ölçüde hasta iş birliğine ve ameliyat sonrası rehabilitasyon programına düzenli uyuma bağlıdır. Eğer siz de diz ağrısı şikayetleriniz nedeniyle günlük yaşamınızda zorluklar yaşıyorsanız, bir ortopedi uzmanına danışarak size en uygun tedavi seçeneklerini değerlendirmeniz önemlidir.