Tansiyonun Anlamı ve Önemi
Sözlükte basınç ve gerginlik anlamlarına gelen "tansiyon" kelimesi, sağlık bağlamında yalnızca tek başına kullanıldığında atardamar içindeki kan basıncını ifade eder. Damar içinde kanın akabilmesi için belirli bir basınca ihtiyaç vardır. Bu basınç, kalbin kasılmasıyla kanı damarlar içine pompalaması ve atardamarların elastik yapısıyla dengelenir. Kalp kasıldığında, atardamarlara belirli bir basınçla kan pompalanır ve bu esnada damar içindeki basınç en yüksek seviyeye ulaşır. Bu duruma tıpta "sistolik basınç" ya da halk arasında "büyük tansiyon" denir.
Kalp gevşediğinde, damar içine pompalanan kan durur ve damarın elastik yapısı devreye girer. Genişlemiş damar, kan akışını sağlamak için basınç uygular. Bu aşamada oluşan en düşük basınca ise tıpta "diastolik tansiyon" ya da halk arasında "küçük tansiyon" denir.
Bu basınç, 1 cm² alanındaki cıva sütununun tabanına yaptığı basınçla karşılaştırılarak ifade edilir. Örneğin, bir kişinin tansiyonu 12 olarak belirtildiğinde, bu basınç 12 cm yüksekliğindeki cıva sütununun tabanına yaptığı basınca eşdeğerdir. Tıbbi ölçümlerde bu değerler mm cinsinden ifade edilir; yani halk arasında 12-14 olarak söylenen tansiyon değerleri, tıpta 120-140 mm şeklinde ifade edilir.
Normal Tansiyon Değerleri
Her bireyin fiziksel yapısının farklı olduğunu göz önünde bulundurmak önemlidir; bu nedenle herkesin tansiyon değerlerinin aynı olması beklenemez. Bir kişinin tansiyonunun yükselip yükselmediğini anlayabilmek için, herhangi bir sağlık problemi bulunmadığı dönemlerde tansiyonunun düzenli olarak ölçülmesi ve kaydedilmesi faydalıdır. Genel olarak kabul edilen normal tansiyon değerlerini de göz ardı etmemek gerekir.
Uzun süreli araştırmalar, yaş ilerledikçe küçük değişiklikler olsa da, sistolik (büyük) tansiyonun 120 ile 140 arasında, yani Türkiye’de yaygın olarak bilindiği gibi 12 ile 14 arası, diastolik (küçük) tansiyonun ise 70 ile 90 ya da 7 ile 9 arası olması durumunda tansiyonla ilgili sağlık riski oluşmayacağını göstermektedir.
Düşük Tansiyon Nedir?
Tıp dilinde "hipotansiyon" olarak adlandırılan düşük tansiyon, belirli bir seviyeye kadar sorun yaratmayabilir. Hatta normalin biraz altında olması, kalp-damar hastalıklarından uzak, daha sağlıklı bir yaşam sürdürme anlamına gelebilir. Ancak, sistolik tansiyonun uzun süre 70 mm’den düşük kalması durumlarında sağlık sorunları ortaya çıkabilir ve bu tür durumlar şok olarak tanımlanır.
Düşük tansiyonun en yaygın şekli "ortostatik hipotansiyon"dur. Bu, kişinin otururken veya yatar durumda normal seviyelerde olan tansiyonunun, ayağa kalktığında düşmesi durumudur. Bu durumda, beyne giden kan miktarı azalır ve geçici olarak denge ve bilinç bozuklukları yaşanabilir. Sıvı kayıpları esnasında sık görülen bu durum, sıvı açığı kapatılsa bile devam ediyorsa veya yüksek tansiyon tedavisi altında olan bireylerde görülüyorsa, bir doktora başvurmak gereklidir.