Çocukluk çağında görülen bazı rahatsızlıklar, ebeveynler için endişe verici olabilir. Özellikle motor fonksiyonları etkileyen ve beklenmedik hareketlere yol açan durumlar, ailelerin aklında birçok soru işareti bırakır. Bu tür rahatsızlıklardan biri de Sydenham Koresi'dir. Genellikle çocuklarda romatizmal ateş sonrası ortaya çıkan bu nörolojik bozukluk, istemsiz, düzensiz ve ani hareketlerle karakterizedir. Halk arasında ‘dans hastalığı’ olarak da bilinen bu kore türü, strep enfeksiyonuna bağlı bir otoimmün reaksiyonun beyne yansımasıdır. Peki, bu durum tam olarak nedir, neden ortaya çıkar ve nasıl yönetilir?

Sydenham Koresi Nedir?

Sydenham Koresi (SK), romatizmal ateşin önemli bir nörolojik komplikasyonudur. Romatizmal ateş ise A Grubu Beta-Hemolitik Streptokok (GAS) adı verilen bakterilerin neden olduğu boğaz enfeksiyonlarının (streptokoksik farenjit) yeterince tedavi edilmemesi sonucu gelişen bir iltihabi hastalıktır. Vücudun enfeksiyona karşı geliştirdiği bağışıklık yanıtı, yanlışlıkla beynin hareketleri kontrol eden bölgelerine (bazal gangliyonlar) saldırarak Sydenham Koresi'ne yol açabilir. Bu durum, genellikle enfeksiyondan haftalar veya aylar sonra ortaya çıkar ve çocuklarda 5 ila 15 yaş arasında daha sık görülür.

Sydenham Koresi'nin Nedenleri ve Romatizmal Ateşle İlişkisi

Sydenham Koresi'nin temel nedeni, yukarıda bahsedilen streptokok enfeksiyonuna karşı vücudun başlattığı otoimmün yanıttır. Bağışıklık sistemi, bakterilere benzeyen kendi beyin hücrelerini hedef alarak iltihaplanmaya ve hasara neden olur. Bu çapraz reaksiyon, özellikle beynin bazal gangliyon adı verilen bölgelerindeki nöronları etkiler. Bazal gangliyonlar, istemli hareketlerin düzgün bir şekilde başlatılması ve kontrol edilmesinden sorumlu karmaşık bir sinir ağıdır. Bu bölgedeki hasar, Sydenham Koresi'nin tipik istemsiz hareketlerine ve diğer nöropsikiyatrik belirtilerine yol açar. Sydenham Koresi, Romatizmal Ateşin başlıca belirtilerinden biri olan Jones Kriterleri arasında yer alır ve hastalığın teşhisinde önemli bir rol oynar.

Belirtileri: Neler Beklemeli?

Sydenham Koresi'nin belirtileri genellikle aniden başlar ancak bazen daha yavaş ve sinsice de gelişebilir. Belirtiler, motor, davranışsal ve duygusal olmak üzere farklı alanları etkileyebilir:

Motor Belirtiler

• İstemsiz, Amaca Yönelik Olmayan Hareketler: Yüzde (mimiklerde bozulma, dil çıkarmalar), kol ve bacaklarda (kolları sallama, bacakları çaprazlama, parmaklarda titremeler) ani, sıçrayıcı ve düzensiz hareketler görülür. Bu hareketler uyku sırasında genellikle kaybolur.
• Kas Güçsüzlüğü: Özellikle el ve kollarda hissedilebilir, bu da nesneleri tutmada zorluğa yol açar.
• Koordinasyon Bozukluğu: El yazısında bozulma, düşmeler ve sakarlıkta artış.
• Konuşma ve Yutma Zorlukları: Dizartri (konuşma bozukluğu) ve disfaji (yutma güçlüğü) yaşanabilir.

Davranışsal ve Duygusal Değişiklikler

• Duygusal Dalgalanmalar: Ani öfke patlamaları, ağlama nöbetleri, sinirlilik ve anksiyete görülebilir.
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite: Okul performansında düşüşe neden olabilir.
• Obsesif-Kompulsif Belirtiler: Tekrarlayan düşünceler veya davranışlar ortaya çıkabilir.

Tanı Süreci

Sydenham Koresi tanısı, öncelikle detaylı bir klinik değerlendirme ile konulur. Doktor, çocuğun öyküsünü (özellikle geçirilmiş strep enfeksiyonu veya romatizmal ateş hikayesi), fiziksel muayene bulgularını ve nörolojik muayene sonuçlarını değerlendirir. Belirgin istemsiz hareketler ve yukarıda bahsedilen diğer belirtiler, tanının temelini oluşturur. Tanıyı desteklemek için bazı laboratuvar testleri yapılabilir:

• Kan Testleri: Antistreptolizin O (ASO) titresi gibi testler, geçmiş bir streptokok enfeksiyonunu gösterebilir. Eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) gibi iltihap belirteçleri de yüksek çıkabilir.
• Görüntüleme Yöntemleri: Beyin MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) genellikle normaldir ancak benzer belirtilere neden olabilecek diğer nörolojik durumları dışlamak için kullanılabilir.

Tanı konulurken, romatizmal ateşin güncel tanı kriterleri de göz önünde bulundurulur.

Tedavi Yöntemleri

Sydenham Koresi'nin tedavisi, semptomları kontrol altına almayı, altta yatan iltihabı azaltmayı ve nüksleri önlemeyi amaçlar. Tedavi planı genellikle şunları içerir:

İlaç Tedavisi

• Kortikosteroidler: Beyindeki iltihabı azaltmak ve istemsiz hareketleri baskılamak için kullanılabilir.
• Antikonvülzanlar: Valproik asit veya karbamazepin gibi ilaçlar, hareketleri kontrol etmeye yardımcı olabilir.
• Dopamin Blokerleri: Haloperidol veya risperidon gibi ilaçlar, özellikle şiddetli kore vakalarında kullanılabilir ancak yan etkileri nedeniyle dikkatli olunmalıdır.
• Antibiyotikler: Eğer aktif bir streptokok enfeksiyonu varsa veya nüksü önlemek için uzun süreli penisilin profilaksisi (koruyucu tedavi) gerekebilir.

Destekleyici Tedaviler

• Fizik Tedavi ve Ergoterapi: Kas gücünü artırmak, koordinasyonu geliştirmek ve günlük yaşam aktivitelerine uyumu sağlamak için önemlidir.
• Psikolojik Destek: Çocuğun yaşadığı duygusal ve davranışsal değişikliklerle başa çıkmasına yardımcı olmak için terapi faydalı olabilir.
• Eğitim Desteği: Okulda özel ihtiyaçları olan çocuklara uygun düzenlemeler yapılmalıdır.

Prognoz ve Uzun Dönem Görünüm

Sydenham Koresi genellikle iyi huylu bir hastalıktır ve çoğu çocukta belirtiler birkaç hafta veya ay içinde kendiliğinden düzelir. Ancak, bazı vakalarda belirtiler daha uzun sürebilir veya nüks edebilir. Nüksler genellikle yeni bir streptokok enfeksiyonu ile tetiklenir. Uzun vadede, nadiren de olsa, bazı çocuklarda hafif bilişsel veya davranışsal sorunlar devam edebilir. Düzenli takip ve koruyucu antibiyotik tedavisi, nüksleri ve uzun dönem komplikasyonları en aza indirmek için hayati öneme sahiptir.

Korunma Yolları: Romatizmal Ateşin Önlenmesi

Sydenham Koresi'nden korunmanın en etkili yolu, romatizmal ateşi önlemektir. Bu da, A Grubu Beta-Hemolitik Streptokok enfeksiyonlarının (özellikle boğaz enfeksiyonları) zamanında ve uygun antibiyotiklerle tedavi edilmesiyle mümkündür. Boğaz ağrısı, ateş ve yutkunma güçlüğü gibi belirtiler gösteren çocukların bir doktora götürülmesi ve gerekli testlerin yapılması önemlidir. Erken tanı ve tedavi, romatizmal ateşin ve dolayısıyla Sydenham Koresi gibi komplikasyonların önüne geçebilir.

Sydenham Koresi, doğru tanı ve etkin tedavi yaklaşımlarıyla yönetilebilen bir durumdur. Ebeveynlerin çocuklarında beklenmedik hareketler veya davranış değişiklikleri fark ettiğinde bir hekime başvurması, erken müdahale ve çocuğun sağlığı için kritik öneme sahiptir.