Vücudumuzun sessiz ama hayati organlarından biri olan safra kesesi, sindirim sistemimizde önemli bir rol oynar. Özellikle yağlı gıdaların sindiriminde kilit bir göreve sahip olan bu organın fonksiyonlarını değerlendirmek için çeşitli tanı yöntemleri kullanılır. Bu yöntemlerden biri de Kolesintigrafi olarak bilinen, aynı zamanda HIDA taraması olarak da adlandırılan nükleer tıp testidir. Kolesintigrafi, safra kesesinin çalışma verimliliğini, yani Safra Kesesi Ejeksiyon Fraksiyonu (EF) değerini ölçerek fonksiyonel bozuklukları tespit etmeye yardımcı olur. Peki, bu test nasıl yapılır ve en önemlisi, safra kesesi EF için normal değerler nelerdir? Gelin, bu önemli tanı yöntemini ve sonuçlarını birlikte inceleyelim.

Kolesintigrafi (HIDA Taraması) Nedir ve Nasıl Yapılır?

Kolesintigrafi veya hepatobiliyer sintigrafi (HIDA taraması), safra yollarının ve safra kesesinin fonksiyonunu incelemek için kullanılan bir nükleer tıp görüntüleme yöntemidir. Bu test, özellikle safra kesesi iltihabı (akut kolesistit), safra kanalı tıkanıklıkları ve safra kesesi fonksiyon bozuklukları gibi durumların teşhisinde kritik bir rol oynar.

Kolesintigrafi Nasıl Çalışır?

Test sırasında hastaya damar yoluyla radyoaktif bir madde (radyoizotop) enjekte edilir. Bu madde karaciğer tarafından alınır, safra ile birlikte safra yollarına ve safra kesesine taşınır. Özel bir kamera (gama kamera), radyoaktif maddenin vücut içindeki hareketini izleyerek görüntüler alır. Safra kesesinin kasılıp içeriğini oniki parmak bağırsağına boşaltma yeteneğini değerlendirmek için genellikle bir süre sonra özel bir ilaç (örneğin kolesistokinin veya CCK) verilir. Bu ilaç, safra kesesinin doğal bir öğün sonrası tepkisini taklit eder.

Safra Kesesi Ejeksiyon Fraksiyonu (EF) Neden Ölçülür?

Safra Kesesi Ejeksiyon Fraksiyonu (EF), safra kesesinin maksimum doluluk halinden sonra ne kadar safra boşaltabildiğini yüzde olarak gösteren bir ölçümdür. Bu değer, özellikle safra taşları olmaksızın şiddetli karın ağrısı veya sindirim şikayetleri yaşayan hastalarda safra kesesi fonksiyon bozukluğunu değerlendirmek için kullanılır. Bu durum genellikle biliyer diskinezi olarak adlandırılır. EF ölçümü sayesinde, safra kesesinin kasılma gücünün yetersiz olup olmadığı anlaşılır ve bu da doğru tedavi planlaması için yol göstericidir.

EF ölçümünün faydalı olduğu durumlar şunlardır:

• Kronik sağ üst kadran karın ağrısı veya dispepsi (hazımsızlık) şikayetleri.
• Mide bulantısı, kusma ve yağlı yiyecekler sonrası artan rahatsızlık.
• Ultrasonografi veya diğer görüntüleme yöntemlerinde taş saptanmamasına rağmen safra kesesi kaynaklı ağrı şüphesi.
• Safra kesesi motilite (hareket) bozukluklarının teşhisi.

Safra Kesesi EF Normal Değerleri ve Anlamı

Safra kesesi Ejeksiyon Fraksiyonu (EF) için kabul edilen normal değer aralıkları, kullanılan protokole ve kuruma göre küçük farklılıklar gösterebilse de, genellikle belirli bir yüzdesel aralıkta tanımlanır. Genel olarak, sağlıklı bir safra kesesinin EF değeri, uygulanan kolesistokinin stimülasyonundan sonra belirli bir süre içinde safra içeriğinin büyük bir kısmını boşaltabildiğini gösterir.

Çoğu tıbbi kılavuz ve klinik uygulama, %35-75 veya %40-80 arası bir EF değerini normal kabul etmektedir. Bu aralık, safra kesesinin optimal şekilde kasılıp safra boşaltımını gerçekleştirebildiğini gösterir. Bu değerler hakkında detaylı bilgiye Radiopaedia gibi güvenilir tıbbi kaynaklardan ulaşılabilir.

Bu aralığın dışındaki değerler, safra kesesinin fonksiyonunda bir anormalliğe işaret edebilir ve daha ileri değerlendirme veya tedavi gerektirebilir.

Düşük veya Yüksek EF Değerleri Ne Anlama Gelir?

Düşük EF Değerleri

Safra kesesi EF değerinin %35 (veya bazı kaynaklara göre %40) altında olması, safra kesesinin yeterince kasılamadığını ve safrayı etkin bir şekilde boşaltamadığını gösterir. Bu durum, genellikle biliyer diskinezi veya kronik akalküloz kolesistit (taşsız safra kesesi iltihabı) ile ilişkilidir. Düşük EF, safra kesesinde safra birikmesine ve buna bağlı olarak karın ağrısı, şişkinlik, mide bulantısı gibi şikayetlere neden olabilir. Bu durumun tedavisinde genellikle cerrahi müdahale (kolesistektomi) düşünülmektedir.

Yüksek EF Değerleri

Safra kesesi EF değerinin %80'in üzerinde olması ise daha nadir görülen bir durumdur ve bazı durumlarda safra kesesinin aşırı duyarlı veya spazmodik olduğunu gösterebilir. Yüksek EF değerleri genellikle safra reflüsü veya bazı nadir durumlarda safra kesesinin aşırı aktivitesi ile ilişkilendirilebilir. Ancak, düşük EF kadar yaygın veya belirgin bir klinik sendromla ilişkilendirilmemiştir ve tanısal önemi daha düşüktür.

Kolesintigrafi Testine Nasıl Hazırlanılır?

Kolesintigrafi testi için doğru sonuçlar alabilmek adına bazı hazırlıklar gereklidir. Bu hazırlıklar genellikle şunları içerir:

• Açlık: Testten önceki 4-6 saat (bazı merkezlerde 12 saate kadar) yemek yememelisiniz. Bu, safra kesesinin boş olmasını ve test sırasında doğru tepki vermesini sağlar.
• İlaç Kullanımı: Bazı ilaçlar test sonuçlarını etkileyebilir. Özellikle morfin veya opioid türevi ağrı kesiciler, safra kesesi kasılmasını etkileyebilir. Testten en az 6-12 saat önce bu tür ilaçların kullanımının kesilmesi gerekebilir. Doktorunuzla kullandığınız tüm ilaçları paylaşmanız önemlidir.
• Gıda ve İçecekler: Testten önce kafeinli içecekler ve yağlı yiyeceklerden kaçınmak faydalı olabilir.

Test hazırlıkları hakkında daha detaylı bilgi için, Ege Üniversitesi Nükleer Tıp Anabilim Dalı gibi kurumların hasta bilgilendirme sayfalarına başvurulabilir.

Kimler Kolesintigrafi Testi Yaptırmalıdır?

Kolesintigrafi testi, safra kesesi fonksiyon bozukluğu şüphesi olan, özellikle de safra kesesi taşları olmadan sağ üst karın ağrısı, hazımsızlık, bulantı ve kusma gibi şikayetleri olan kişilere önerilir. Aynı zamanda, safra yollarında tıkanıklık veya safra kesesi iltihabı şüphesi olan hastalarda da ayırıcı tanı için kullanılabilir. Doktorunuz, şikayetleriniz ve diğer tetkik sonuçlarınızı değerlendirerek kolesintigrafi testinin sizin için uygun olup olmadığına karar verecektir.

Sonuç

Safra Kesesi Ejeksiyon Fraksiyonu (EF) testi olarak kolesintigrafi, safra kesesinin işlevini anlamak ve ilgili şikayetlerin kaynağını belirlemek için değerli bir tanı aracıdır. Özellikle safra taşları olmaksızın yaşanan karın ağrısı ve sindirim sorunlarında, safra kesesi EF değerleri, tedaviye yönelik önemli ipuçları sunar. Normal EF değerlerinin bilinmesi ve test sonuçlarının doğru yorumlanması, hastaların yaşam kalitesini artıracak uygun tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde kilit rol oynamaktadır. Herhangi bir şikayetiniz olduğunda mutlaka bir uzmana başvurarak doğru tanı ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi almalısınız.