Sağlıklı bir yaşam sürdürmek, bedensel ve ruhsal dengenin korunmasıyla mümkündür. Ancak bazen vücudumuzda ortaya çıkan durumlar, günlük hayatımızı olumsuz etkileyebilir. Bu durumlardan biri de halk arasında bağırsak sarkması olarak bilinen rektoseldir. Özellikle kadınlarda sıkça görülen bu problem, yaşam kalitesini ciddi oranda düşürebilen, ancak doğru tanı ve uygun tedavi yöntemleriyle yönetilebilen bir rahatsızlıktır. Peki, rektosel tam olarak nedir, hangi belirtileri gösterir ve güncel tedavi yaklaşımları nelerdir?

Rektosel (Bağırsak Sarkması) Nedir?

Rektosel, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun, vajina duvarına doğru fıtıklaşması durumudur. Pelvik taban kaslarının zayıflaması veya yırtılması sonucu ortaya çıkar. Normalde rektum ve vajina arasındaki doku duvarı sağlam ve destekleyicidir. Ancak bu destek zayıfladığında, dışkılama sırasında rektumdaki basınç artışıyla rektumun bir kısmı vajina içine doğru kabarabilir. Bu durum genellikle kadınlarda görülmekle birlikte, çok nadiren erkeklerde de görülebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Rektoselin gelişiminde rol oynayan pek çok faktör bulunmaktadır:

• Doğumlar: Özellikle zorlu veya çok sayıda vajinal doğum yapmak, pelvik taban kaslarını ve bağlarını zayıflatabilir veya yırtabilir.
• Kronik Kabızlık: Uzun süreli ve şiddetli kabızlık, dışkılama sırasında aşırı ıkınmaya yol açarak pelvik taban üzerindeki baskıyı artırır.
• Yaşlanma: Yaşla birlikte pelvik taban kasları ve bağ dokuları doğal olarak zayıflar.
• Histerektomi (Rahim Ameliyatı): Rahim alınması, pelvik tabanın destek yapısını değiştirebilir.
• Obezite: Aşırı kilo, pelvik taban üzerine sürekli bir baskı oluşturur.
• Ağır Kaldırma: Sürekli olarak ağır nesneler kaldırmak, pelvik taban kaslarına aşırı yük bindirebilir.
• Genetik Yatkınlık: Bazı kişilerde bağ dokusunun zayıflığı genetik olarak aktarılabilir.

Rektosel Belirtileri Nelerdir?

Rektosel belirtileri, sarkmanın derecesine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişiklik gösterebilir. Hafif rektoseller genellikle belirti vermezken, ilerlemiş vakalarda aşağıdaki şikayetler ortaya çıkabilir:

• Kabızlık ve Dışkılama Zorluğu: En sık görülen belirtilerden biridir. Dışkı, rektumdaki keseye takılarak tam olarak boşalamayabilir.
• Dışkılama Sonrası Tam Boşalamama Hissi: Tuvaletten sonra bile bağırsağın tam boşalmadığı hissi yaygındır.
• Parmağıyla Yardımcı Olma İhtiyacı (Vajinal Sıkıştırma): Bazı kadınlar, dışkıyı boşaltmak için vajina içine veya rektum çevresine parmaklarıyla baskı yapmak zorunda kalabilir.
• Vajinada Dolgunluk veya Basınç Hissi: Vajina içinde veya kasık bölgesinde bir ağırlık veya dolgunluk hissi.
• Cinsel İlişki Sırasında Ağrı veya Rahatsızlık: Özellikle ilerlemiş rektosel vakalarında görülebilir.
• Vajinadan Dışarı Çıkan Kitle: Özellikle ayakta dururken veya ıkınırken vajinadan dışarı sarkan bir kitle görülebilir.
• Rektal Kanamalar: Kronik kabızlık ve ıkınma nedeniyle hemoroid veya anal fissürler gelişebilir, bu da kanamalara yol açar.

Tanı Nasıl Konulur?

Rektosel tanısı, genellikle detaylı bir hasta öyküsü, fizik muayene ve bazı görüntüleme testleri ile konulur. Bir genel cerrahi veya jinekoloji uzmanı tarafından değerlendirme yapılır.

• Fizik Muayene: Doktor, vajinal ve rektal muayene yaparak rektumun vajina duvarına doğru ne kadar sarktığını değerlendirir. Hastadan ıkınması istenerek sarkmanın derecesi gözlemlenebilir.
• Defekografi (Dinema Defekografi): Bu özel röntgen veya MR görüntüleme tekniği, dışkılama sırasında rektum, vajina ve diğer pelvik organların hareketlerini dinamik olarak gösterir. Böylece rektoselin boyutu ve dışkılama üzerindeki etkisi daha net anlaşılır. Bu tanı yöntemi, rektosel tanısında altın standartlardan biridir. (Kaynak: Wikipedia)
• Pelvik MRG: Pelvik taban ve organların ayrıntılı görüntülenmesini sağlar.
• Anal Manometri: Makat kaslarının gücünü ve fonksiyonunu ölçer.
• Anorektal Ultrasonografi: Rektum duvarının ve çevresindeki kasların yapısını değerlendirir.

Rektosel Tedavi Yöntemleri

Rektosel tedavisi, belirtilerin şiddetine, sarkmanın derecesine ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiye özel olarak planlanır. Tedavi seçenekleri konservatif yöntemlerden cerrahi müdahaleye kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Konservatif Yaklaşımlar

Hafif ve orta dereceli rektosel vakalarında veya ameliyat olmak istemeyen hastalarda ilk basamak tedavi olarak konservatif yöntemler önerilir:

• Diyet ve Lif Tüketimi: Bol lifli gıdalar (meyve, sebze, tam tahıllar) tüketmek ve yeterli su içmek, kabızlığı önleyerek dışkılamayı kolaylaştırır.
• Kegel Egzersizleri: Pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizler, sarkmanın ilerlemesini yavaşlatabilir ve hafif belirtileri azaltabilir.
• Düzenli Egzersiz: Genel vücut sağlığını iyileştirir ve bağırsak hareketliliğini destekler.
• Aşırı Ikınmaktan Kaçınma: Tuvalette uzun süre kalmaktan ve aşırı ıkınmaktan kaçınmak önemlidir. Gerekirse dışkı yumuşatıcılar kullanılabilir.
• Pesser Kullanımı: Bazı durumlarda, vajinaya yerleştirilen bir pesser (destekleyici cihaz), rektoselin neden olduğu rahatsızlığı hafifletmeye yardımcı olabilir.

Cerrahi Tedavi

Konservatif tedavilerin yetersiz kaldığı, belirtilerin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkilediği veya rektoselin ileri evre olduğu durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir. Cerrahinin amacı, rektum ile vajina arasındaki zayıflamış duvarı onarmak ve pelvik taban desteğini güçlendirmektir. Farklı cerrahi yaklaşımlar mevcuttur:

• Transvajinal Yaklaşım: En sık kullanılan yöntemdir. Vajina yoluyla girilerek rektum ile vajina arasındaki doku onarılır ve gerekirse güçlendirmek için sentetik bir yama (mesh) kullanılabilir.
• Transanal Yaklaşım: Rektum içinden girilerek onarım yapılır. Daha çok rektumun alt kısmındaki sarkmalarda tercih edilebilir.
• Abdominal Yaklaşım: Karın bölgesinden yapılan açık veya laparoskopik (kapalı) ameliyatlarla pelvik taban onarımı yapılır. Genellikle diğer pelvik organ sarkmalarıyla birlikte görülen karmaşık vakalarda tercih edilir.
• Robotik Cerrahi: Laparoskopik cerrahiye benzer ancak robotik sistemler kullanılarak daha yüksek hassasiyetle yapılabilir.

Cerrahi yöntemin seçimi, rektoselin tipi, derecesi, eşlik eden diğer pelvik organ sarkmaları ve cerrahın deneyimine bağlıdır. Ameliyat sonrası iyileşme süreci ve başarı oranları genellikle yüz güldürücüdür. Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği de rektosel hakkında detaylı bilgiler sunmaktadır.

Sonuç

Rektosel (bağırsak sarkması), kadınlarda sık görülen ancak utanma veya bilgi eksikliği nedeniyle göz ardı edilebilen bir durumdur. Ancak unutulmamalıdır ki, doğru tanı ve kişiye özel tedavi yöntemleri ile rektoselin neden olduğu şikayetler büyük ölçüde giderilebilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Eğer yukarıda belirtilen belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız, bir uzmana başvurmaktan çekinmeyin. Erken teşhis ve müdahale, daha basit ve etkili tedavi seçeneklerini beraberinde getirecektir. Unutmayın, sağlığınız sizin en değerli varlığınızdır.