Sedef hastalığı (psoriasis) yalnızca cildi etkileyen bir durum değildir; bazı kişilerde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilen kronik bir eklem iltihabı olan Psoriatik Artrit (PsA) riskini de beraberinde getirir. Psoriatik Artrit, sedef hastalığı olan bireylerin yaklaşık %30'unu etkileyen, genellikle cilt belirtilerinin ortaya çıkmasından sonra başlayan ancak bazen önce de görülebilen bir rahatsızlıktır. Bu durum, eklem ağrısı, şişlik ve sertlik gibi belirtilerle kendini gösterir ve erken teşhis ile doğru yönetim stratejileriyle kontrol altına alınmadığı takdirde kalıcı eklem hasarlarına yol açabilir. Peki, bu karmaşık hastalık nasıl teşhis edilir ve etkili bir şekilde nasıl yönetilir?

Psoriatik Artrit Nedir?

Psoriatik Artrit, bağışıklık sisteminin sağlıklı dokulara saldırması sonucu ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Vücudun çeşitli bölgelerindeki eklemleri, tendonları ve bağ dokularını etkileyebilir. Sedef hastalığı ile güçlü bir genetik yatkınlık ve bağışıklık sistemi mekanizmaları üzerinden ilişkilidir. Hastalık, her yaşta ortaya çıkabilse de genellikle 30-50 yaş aralığında görülür. Çeşitli formlarda seyredebilir; bazı kişilerde birkaç eklemi etkileyen hafif bir seyir izlerken, bazılarında ise omurgayı, parmak ve ayak parmaklarını ciddi şekilde etkileyerek sakatlığa yol açabilir. Eklem iltihabına ek olarak, bazı hastalarda tırnak değişiklikleri, göz iltihabı (üveit) ve bağırsak sorunları gibi başka belirtiler de görülebilir.

Psoriatik Artritin Belirtileri ve Bulguları

Psoriatik Artritin belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve zamanla değişebilir. En yaygın belirtiler şunlardır:

• Eklem Ağrısı ve Şişlik: Genellikle simetrik olmayan bir desende, bir veya daha fazla eklemde ağrı ve şişlik. El ve ayak parmak eklemleri sıklıkla etkilenir.
• Sabah Tutukluğu: Özellikle sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklemlerde hissedilen sertlik ve hareket kısıtlılığı.
• Daktilit (Sosis Parmak): Bir parmağın veya ayak parmağının tamamının şişmesi, sosis benzeri bir görünüm alması.
• Entezit: Tendonların veya bağların kemiğe bağlandığı noktalarda iltihaplanma ve ağrı (örneğin aşil tendonu veya dirsekte).
• Tırnak Değişiklikleri: Sedef hastalığına özgü tırnak değişiklikleri (çukurlaşma, renk değişikliği, tırnak plağının kalkması) PsA’lı hastalarda daha belirgin olabilir.
• Yorgunluk: Kronik iltihaba bağlı olarak hissedilen aşırı yorgunluk ve enerji düşüklüğü.
• Omurga Ağrısı: Özellikle boyun ve bel bölgesinde hissedilen ağrı ve sertlik.

Doğru Teşhis Neden Önemli?

Psoriatik Artritin teşhisi, belirtilerin diğer artrit türleri (romatoid artrit, gut gibi) ile benzerlik göstermesi nedeniyle zorlu olabilir. Ancak erken ve doğru teşhis, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, eklem hasarını önlemek ve yaşam kalitesini artırmak için hayati öneme sahiptir. Teşhis süreci genellikle detaylı bir fizik muayene, hastanın tıbbi geçmişinin incelenmesi ve bazı laboratuvar testlerini içerir. Kan testleri iltihaplanma belirteçlerini gösterebilir, ancak PsA'ya özgü bir test bulunmamaktadır. Görüntüleme yöntemleri (röntgen, MRG) eklem hasarını, iltihabı veya kemik değişikliklerini ortaya çıkarabilir.

Doğru teşhis için uzman bir romatologun değerlendirmesi çok önemlidir. Romatologlar, hastalığın belirti ve bulgularını diğer benzer durumlar ile ayırarak en uygun tedavi planını oluşturabilirler.

Psoriatik Artrit Tedavisi ve Yönetim Stratejileri

Psoriatik Artritin tedavisi, hastalığın şiddetine, etkilenen eklemlere ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Tedavinin temel amacı ağrıyı azaltmak, iltihabı kontrol altına almak, eklem hasarını önlemek ve fiziksel fonksiyonu korumaktır. Çeşitli tedavi yaklaşımları şunları içerir:

İlaç Tedavileri

• Nonsteroid Antiinflamatuar İlaçlar (NSAİİ'ler): Hafif PsA vakalarında ağrı ve iltihabı azaltmak için kullanılırlar.
• Hastalık Modifiye Edici Antirematik İlaçlar (DMARD'lar): Metotreksat, leflunomid gibi ilaçlar bağışıklık sistemini baskılayarak hastalığın ilerlemesini yavaşlatır.
• Biyolojik Ajanlar: Daha şiddetli PsA vakalarında tercih edilen, belirli bağışıklık sistemi proteinlerini hedef alan ileri tedavi seçenekleridir. TNF inhibitörleri, IL-17 veya IL-23 inhibitörleri bu gruba girer.
• JAK İnhibitörleri: Bağışıklık hücrelerinin içindeki sinyal yollarını hedef alarak iltihabı azaltan yeni nesil ilaçlardır.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Fizik tedavi, eklem hareket açıklığını korumak, kas gücünü artırmak ve ağrıyı yönetmek için önemlidir. Düzenli ve düşük etkili egzersizler (yüzme, yürüyüş, yoga) esnekliği artırabilir ve genel kondisyonu iyileştirebilir. Bir fizyoterapist, kişiye özel bir egzersiz programı oluşturarak yardımcı olabilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Destekleyici Yaklaşımlar

• Kilo Yönetimi: Fazla kilolar eklemlere binen yükü artırır; kilo vermek semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir.
• Sağlıklı Beslenme: Antiinflamatuar özelliklere sahip besinleri içeren dengeli bir diyet faydalı olabilir.
• Sigara ve Alkol Tüketimi: Bu alışkanlıkların bırakılması hastalığın şiddetini ve ilaçların etkinliğini olumlu yönde etkileyebilir.
• Stres Yönetimi: Stres, sedef hastalığı ve PsA alevlenmelerini tetikleyebilir; meditasyon, nefes egzersizleri gibi tekniklerle stres yönetimi önemlidir.

Sonuç

Psoriatik Artrit, sedef hastalığı ile yaşayan birçok kişi için ciddi bir endişe kaynağı olabilir. Ancak, bu kronik durumun erken teşhisi ve multidisipliner bir yaklaşımla etkin bir şekilde yönetilmesi mümkündür. Unutulmamalıdır ki, PsA'nın belirtilerini fark ettiğinizde veya sedef hastalığınız varsa düzenli olarak romatoloji uzmanı tarafından takip edilmeniz, hastalığın ilerlemesini kontrol altında tutmanın ve yaşam kalitenizi artırmanın anahtarıdır. Doğru teşhis ve kişiye özel bir tedavi planı ile Psoriatik Artrit ile yaşamak çok daha yönetilebilir hale gelebilir.