Sedef hastalığına sahip bireylerin yaklaşık üçte birinde görülebilen, iltihaplı bir eklem rahatsızlığı olan psoriatik artrit, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen kronik bir durumdur. Bu kapsamlı rehber, psoriatik artritin ne olduğunu, potansiyel belirtilerini, doğru tanı koyma sürecini ve mevcut güncel tedavi yöntemlerini detaylı bir şekilde ele alacaktır. Erken teşhis ve etkili tedavi stratejileri, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklem hasarını önlemek için hayati öneme sahiptir.

Psoriatik Artrit Nedir?

Psoriatik artrit, sedef hastalığı (psoriasis) ile ilişkili sistemik bir otoimmün iltihaplı romatizmal hastalıktır. Vücudun kendi bağışıklık sisteminin eklemlere, tendonlara ve bağ dokularına saldırması sonucu ortaya çıkar. Sedef hastası olan her bireyde psoriatik artrit gelişmeyebilir; ancak, cilt belirtileri başlamadan önce veya sonra ortaya çıkabilir.

Sedef Hastalığı ile İlişkisi

Sedef hastalığı, deride kırmızı, pul pul döküntülerle karakterize kronik bir otoimmün cilt hastalığıdır. Psoriatik artrit hastalarının çoğunda sedef hastalığı öyküsü bulunur. Bazen cilt belirtileri hafifken eklem tutulumu şiddetli olabilir, bazen de tam tersi.

Kimlerde Görülür?

Psoriatik artrit genellikle 30-50 yaşları arasında başlar, ancak her yaş grubunda görülebilir. Kadın ve erkeklerde görülme sıklığı benzerdir. Genetik yatkınlık önemli bir faktördür; ailesinde sedef hastalığı veya psoriatik artrit olan kişilerde risk daha yüksektir.

Psoriatik Artrit Belirtileri Nelerdir?

Psoriatik artrit belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve zamanla değişebilir. Hem eklem hem de eklem dışı belirtiler görülebilir.

Eklem Belirtileri

• Sosis Parmak (Daktilit): El ve ayak parmaklarının tamamında görülen şişlik ve kızarıklık, hastalığın tipik belirtilerindendir.
• Sabah Tutukluğu: Özellikle sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklemlerde katılık ve hareket kısıtlılığı hissedilir.
• Eklem Ağrısı ve Şişlik: Genellikle asimetrik olarak, yani vücudun bir tarafındaki eklemlerde daha fazla görülür. Dizler, el ve ayak parmak eklemleri, el bilekleri, dirsekler ve omuzlar etkilenebilir.
• Entesit: Tendonların veya bağların kemiğe bağlandığı yerlerde iltihaplanma ve ağrı (örneğin aşil tendonu veya topuk ağrısı).
• Spondilit: Omurga ve sakroiliak eklemlerde (leğen kemiği ile omurga arasındaki eklemler) ağrı ve tutukluk.

Eklem Dışı Belirtiler

• Tırnak Değişiklikleri: Tırnaklarda çukurlanma (pitting), renk değişiklikleri, kalınlaşma, tırnağın yataktan ayrılması (onikomikoz ile karıştırılabilir) görülebilir.
• Göz İltihabı (Üveit): Gözde kızarıklık, ağrı ve ışığa hassasiyet.
• Cilt Belirtileri: Sedef hastalığının karakteristik kızarıklık ve pullanma.
• Yorgunluk: Kronik iltihaplanmaya bağlı olarak aşırı yorgunluk ve enerji eksikliği.

Psoriatik Artrit Tanısı Nasıl Konulur?

Psoriatik artrit tanısı koymak bazen zorlayıcı olabilir, çünkü belirtileri diğer romatizmal hastalıklarla (örneğin romatoid artrit) benzerlik gösterebilir. Tanı genellikle kapsamlı bir değerlendirme ile konulur.

Fizik Muayene ve Öykü

Romatolog, hastanın tıbbi öyküsünü (özellikle sedef hastalığı varlığı) dinler ve eklemleri, tırnakları ve cildi detaylı bir şekilde muayene eder. Şişlik, hassasiyet ve hareket kısıtlılığı araştırılır.

Görüntüleme Yöntemleri

• Röntgen: Eklemlerdeki kemik hasarını, erozyonları ve eklem aralığında daralmaları gösterebilir.
• Manyetik Rezonans (MR): Eklemlerdeki ve çevresindeki yumuşak dokulardaki (tendonlar, bağlar) iltihabı daha detaylı görüntüler. Özellikle entesit ve spondilit tanısında faydalıdır.
• Ultrason: Eklem iltihabını, sinovitleri ve entesitleri görüntülemede kullanılabilir.

Laboratuvar Testleri

• İltihap Belirteçleri: Eritrosit Sedimentasyon Hızı (ESH) ve C-Reaktif Protein (CRP) gibi iltihap belirteçleri genellikle yüksek çıkar.
• Romatoid Faktör (RF): Romatoid artritten ayırmak için bakılır; psoriatik artritte genellikle negatiftir.
• Anti-CCP Antikoru: Romatoid artrite özgü bir test olup, psoriatik artritte genellikle negatiftir.

Psoriatik artrit hakkında daha fazla bilgi için Wikipedia Psoriatik Artrit sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Psoriatik Artrit Tedavisi Yöntemleri

Psoriatik artrit tedavisinin temel amacı, ağrıyı azaltmak, iltihabı kontrol altına almak, eklem hasarını önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve tutulum yerine göre kişiye özel planlanır.

İlaç Tedavileri

• Non-Steroidal Anti-İnflamatuar İlaçlar (NSAİİ): Ağrı ve hafif iltihabı kontrol altına almak için kullanılır.
• Hastalığı Modifiye Edici Anti-Romatizmal İlaçlar (DMARD'lar): Metotreksat, leflunomid, sülfasalazin gibi ilaçlar hastalığın ilerlemesini yavaşlatır ve eklem hasarını azaltır.
• Biyolojik Ajanlar: Geleneksel DMARD'lara yanıt vermeyen veya şiddetli hastalığı olan hastalarda kullanılır. TNF inhibitörleri (adalimumab, etanersept, infliksimab), IL-17 inhibitörleri (sekukinumab, iksekizumab), IL-12/23 inhibitörleri (ustekinumab) ve JAK inhibitörleri (tofasitinib, upadacitinib) gibi farklı mekanizmalarla çalışan ilaçlar mevcuttur.
• Kortikosteroidler: Kısa süreli ve düşük dozlarda, alevlenmelerde iltihabı hızla baskılamak için kullanılabilir, ancak uzun süreli kullanımları yan etkiler nedeniyle sınırlıdır.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Fizik tedavi, eklem hareketliliğini korumak, kas gücünü artırmak ve ağrıyı azaltmak için önemlidir. Düzenli egzersiz, esnekliği artırır ve genel sağlığı iyileştirir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

• Dengeli Beslenme: Anti-inflamatuar bir diyet (Akdeniz diyeti gibi) iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir.
• Kilo Kontrolü: Fazla kilo, eklemler üzerindeki yükü artırarak semptomları kötüleştirebilir.
• Stres Yönetimi: Stres, sedef hastalığı ve psoriatik artrit alevlenmelerini tetikleyebilir. Meditasyon, yoga gibi yöntemler faydalı olabilir.
• Sigara ve Alkol: Bu alışkanlıklardan kaçınmak, hastalığın seyrini olumlu etkileyebilir.

Türkiye Romatizma Araştırma ve Savaş Derneği gibi kuruluşlardan daha fazla güncel bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Cerrahi Müdahale

İlaç tedavisine rağmen ağır eklem hasarı veya deformite gelişen nadir durumlarda, cerrahi müdahale (eklem protezi gibi) gerekebilir.

Psoriatik artrit, erken teşhis ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilen, kronik bir hastalıktır. Belirtileri fark ettiğinizde bir romatoloji uzmanına başvurmak, kalıcı hasarların önüne geçmek ve yaşam kalitenizi korumak için kritik öneme sahiptir. Unutmayın, kişiye özel bir tedavi planı, hastalığın etkileriyle başa çıkmada en etkili yoldur.