Karaciğer hastalıklarının, özellikle de sirozun neden olduğu portal hipertansiyon, yemek borusunda genişlemiş ve kıvrımlı damarların oluşumuna yol açar. Bu damarlara özofagus varisleri adı verilir ve en korkulan komplikasyonlarından biri, hayati tehlike taşıyan kanamalardır. İşte bu tür riskli durumlarla mücadelede özofagus varislerinde skleroterapi yöntemi, uzun yıllardır uygulanan ve önemli başarılara imza atmış bir tedavi seçeneğidir. Bu makalede, skleroterapi uygulamasının ne olduğunu, hangi durumlarda endikasyonları bulunduğunu ve potansiyel yan etkileri neler olduğunu detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Özofagus Varisleri Nedir ve Neden Oluşur?

Özofagus varisleri, yemek borusunun alt kısmında veya mide girişinde bulunan toplardamarların, karaciğerdeki kan akışı engellendiğinde oluşan yüksek basınca bağlı olarak anormal şekilde genişlemesidir. Bu durum genellikle siroz gibi kronik karaciğer hastalıkları nedeniyle karaciğer içi damar direncinin artmasıyla (portal hipertansiyon) ortaya çıkar. Yüksek basınç, kanın karaciğeri atlayarak yemek borusu etrafındaki daha küçük damarlar yoluyla kalbe dönmeye çalışmasına neden olur. Bu damarlar zamanla genişler, incelir ve yırtılmaya eğilimli hale gelir. Özofagus varisleri hakkında daha fazla bilgiye Wikipedia'dan ulaşabilirsiniz.

Skleroterapi Yöntemi Ne Anlama Gelir?

Skleroterapi, endoskopik bir işlem olup, varisleşmiş damarların içine sklerozan adı verilen özel bir maddenin enjekte edilmesi prensibine dayanır. Bu madde, damar duvarında iltihaplanma ve pıhtılaşmaya neden olarak damarı büzüştürür ve kapatır. Zamanla bu damarlar skar dokusuna dönüşerek ortadan kalkar. Bu sayede, kanama riski taşıyan varisler kontrol altına alınır veya aktif bir kanama durdurulur.

Skleroterapinin Endikasyonları (Hangi Durumlarda Uygulanır?)

Skleroterapi, özellikle aşağıdaki durumlarda tercih edilen bir tedavi yöntemidir:

Aktif Varis Kanaması

• Acil durumlarda, hayati tehlike arz eden aktif varis kanamalarını durdurmak için ilk seçeneklerden biridir.
• Endoskopik olarak kanama odağına doğrudan müdahale imkanı sunar.

Kanama Riski Yüksek Varisler

• Henüz kanamamış ancak büyüklükleri, üzerlerindeki kırmızı lezyonlar veya genel durumları nedeniyle yüksek kanama riski taşıyan varislerin önleyici tedavisinde kullanılabilir.

Bant Ligasyonunun Başarısız Olduğu veya Uygulanamadığı Durumlar

• Bazı durumlarda bant ligasyonu (varislerin lastik bantlarla boğulması) teknik olarak zor olabilir veya başarısız sonuç verebilir. Skleroterapi bu durumlarda alternatif bir çözüm sunar.

Tekrarlayan Kanamaların Önlenmesi

• Daha önce kanama geçirmiş hastalarda, tekrarlayan kanamaları engellemek amacıyla periyodik seanslarla uygulanabilir.

İşlem Nasıl Gerçekleşir? (Adım Adım Skleroterapi)

Skleroterapi işlemi genellikle bir gastroenterolog veya genel cerrah tarafından endoskopi ünitesinde gerçekleştirilir. İşlem adımları genel olarak şöyledir:

1. Hazırlık: Hastaya genellikle sedasyon (sakinleştirici) uygulanır, bazen genel anestezi de tercih edilebilir. Bu, hastanın rahatlamasını ve işlemi tolere etmesini sağlar.
2. Endoskopik İnceleme: Fleksibl bir endoskop (ucunda kamera olan ince, bükülebilir bir tüp) ağızdan yemek borusuna ilerletilir. Bu sayede varislerin konumu ve durumu görsel olarak değerlendirilir.
3. İlaç Enjeksiyonu: Endoskopun çalışma kanalından geçirilen ince bir iğne yardımıyla, tespit edilen varislerin içine veya hemen yanındaki dokuya sklerozan madde (örneğin etanolamin oleat, polidocanol) enjekte edilir. Bu madde, varisin kapanmasını sağlar.
4. Gözlem ve Tekrar: Enjeksiyon sonrası varisler gözlenir. Gerekirse birden fazla varise enjeksiyon yapılabilir veya tek bir varise farklı noktalardan müdahale edilebilir.
5. İşlem Sonrası: İşlem genellikle 15-30 dakika sürer. Hasta, sedasyonun etkisi geçene kadar gözlem altında tutulur. İşlem sonrası hafif boğaz ağrısı veya yutma güçlüğü hissedilebilir.

Skleroterapi yöntemi hakkında genel bilgiye Wikipedia'dan ulaşabilirsiniz.

Skleroterapinin Olası Yan Etkileri ve Komplikasyonları

Her tıbbi işlemde olduğu gibi, skleroterapinin de potansiyel yan etkileri ve komplikasyonları bulunmaktadır. Bunlar genellikle yönetilebilir olsa da, ciddi durumlar da nadiren görülebilir:

Sık Görülen Yan Etkiler

• Göğüs Ağrısı: İşlem sonrası birkaç gün sürebilen hafif ila orta şiddette göğüs ağrısı.
• Yutma Güçlüğü (Disfaji): Yemek borusundaki şişlik ve irritasyona bağlı olarak geçici yutma güçlüğü.
• Ateş: Düşük dereceli ateş görülebilir.
• Mide Bulantısı/Kusma: Sedasyona veya işleme bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Nadir ve Ciddi Komplikasyonlar

• Yemek Borusu Ülseri veya Perforasyonu: Enjeksiyon bölgesinde yara (ülser) oluşumu veya yemek borusunun delinmesi (perforasyon) ciddi bir komplikasyondur ve acil cerrahi müdahale gerektirebilir.
• Yemek Borusu Darlığı (Striktür): Tekrarlayan skleroterapi seansları veya yoğun skar dokusu oluşumu sonucunda yemek borusunda daralma meydana gelebilir.
• Tekrarlayan Kanama: Varislerin tamamen kapanmaması veya yeni varislerin oluşması nedeniyle kanama tekrarlayabilir.
• Enfeksiyon: Enjeksiyon bölgesinde veya çevresinde enfeksiyon gelişebilir.
• Plevral Efüzyon veya Pnömotoraks: Sklerozan maddenin akciğer zarına veya akciğere yayılması sonucunda nadiren görülebilir.

Bu yan etkilerin riskleri, uygulanan sklerozan maddenin türüne, enjekte edilen miktara, varislerin büyüklüğüne ve işlem sırasında uygulanan tekniğe göre değişebilir. Hasta seçimi ve deneyimli bir uzman tarafından yapılması, komplikasyon riskini minimize etmede kritik öneme sahiptir.

Skleroterapi ve Diğer Tedavi Yöntemleri

Özofagus varislerinin tedavisinde skleroterapi tek seçenek değildir. Genellikle endoskopik bant ligasyonu (EBL) ile birlikte veya ona alternatif olarak değerlendirilir. Bant ligasyonu, varisleri küçük lastik bantlarla boğarak kan akışını durdurmayı hedefler. Akut kanamalarda her iki yöntem de etkili olabilirken, profilaktik (önleyici) tedavide bant ligasyonu genellikle daha sık tercih edilmektedir. Ancak bazı durumlarda, özellikle teknik zorluklar veya varisin yapısı nedeniyle skleroterapi daha uygun bir seçenek olabilir. Tedavi seçimi, hastanın genel durumu, varislerin özellikleri ve hekimin deneyimine göre kişiselleştirilir.

Önemli Not: Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Özofagus varisleri ve skleroterapi ile ilgili tüm kararlar, mutlaka bir uzman hekim tarafından hastanın bireysel durumu değerlendirilerek alınmalıdır.