Obezite, modern dünyanın en ciddi sağlık sorunlarından biri haline gelmiş, yaşam kalitesini düşürürken birçok kronik hastalığa da zemin hazırlamaktadır. Kilo verme mücadelesinde diyet ve egzersiz gibi yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda obezite ameliyatı, özellikle de morbid obez bireyler için önemli bir çözüm sunabilmektedir. Ancak bu cerrahi müdahale, sanıldığı gibi herkes için uygun bir seçenek değildir. Peki, obezite ameliyatı kimler için uygundur ve bu sürece dahil olmak isteyenlerin hangi detaylı kriterleri karşılaması gerekir? Bu yazımızda, bariatrik cerrahiye başvuru koşullarını, değerlendirme aşamalarını ve başvuru sürecini adım adım inceleyeceğiz.

Obezite Cerrahisine Genel Bakış: Bir Çözüm Mü?

Obezite cerrahisi ya da bariatrik cerrahi, obezitenin yol açtığı sağlık sorunlarını gidermeyi ve yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen bir dizi prosedürü kapsar. Mide küçültme, bağırsakların bir kısmının devre dışı bırakılması gibi yöntemlerle hastaların daha az yemesini ve/veya gıdalardan daha az kalori emmesini sağlayarak kilo kaybını teşvik eder. Ancak bu, tek başına bir mucize çözüm değil, yaşam tarzı değişikliği gerektiren uzun soluklu bir sürecin başlangıcıdır. Bariatrik cerrahi hakkında daha fazla bilgiye Wikipedia'dan ulaşabilirsiniz.

Obezite Ameliyatı İçin Temel Uygunluk Kriterleri

Obezite ameliyatına aday olabilmek için belirli tıbbi kriterlerin karşılanması gereklidir. Bu kriterler, hastanın genel sağlık durumu, obezitenin şiddeti ve eşlik eden hastalıklar göz önünde bulundurularak belirlenir.

Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Esasları

• VKİ 40 kg/m² ve üzeri olanlar: Morbid obez olarak kabul edilen bu gruptaki bireyler, genellikle obezite cerrahisi için birincil adaylardır.
• VKİ 35-39.9 kg/m² arasında olanlar: Bu gruptaki bireylerin obeziteye bağlı en az bir ciddi ek hastalığının (tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, uyku apnesi, eklem sorunları vb.) bulunması durumunda cerrahi değerlendirmeye alınabilirler.
• VKİ 30-34.9 kg/m² arasında olup kontrol altına alınamayan tip 2 diyabeti olanlar: Bazı özel durumlarda, özellikle insülin kullanımı gerektiren ve diğer yöntemlerle kontrol edilemeyen tip 2 diyabeti olan hastalar için de bariatrik cerrahi seçenekleri değerlendirilebilir.

Eşlik Eden Hastalıkların Varlığı (Komorbiditeler)

Yukarıda belirtildiği gibi, VKİ'si daha düşük olsa bile, obezitenin neden olduğu veya kötüleştirdiği ciddi sağlık sorunları, ameliyat kararında önemli rol oynar. Bu hastalıklar arasında şunlar bulunabilir:

• Tip 2 Diyabet
• Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)
• Uyku Apnesi Sendromu
• Kolesterol ve Trigliserit yüksekliği (Dislipidemi)
• Geri akım hastalığı (Gastroözofageal Reflü Hastalığı - GERD)
• Obeziteye bağlı eklem rahatsızlıkları (Osteoartrit)
• Kalp hastalıkları

Daha Önceki Kilo Verme Girişimleri

Obezite ameliyatı, genellikle diğer konservatif kilo verme yöntemlerinin (diyet, egzersiz, yaşam tarzı değişikliği, medikal tedavi) başarısız olduğu durumlarda son çare olarak düşünülür. Adayların en az 6-12 ay boyunca düzenli olarak denemiş ve başarısız olmuş olmaları beklenir.

Psikolojik ve Medikal Değerlendirmeler

Bariatrik cerrahiye aday olan her birey, sadece fiziksel değil, aynı zamanda ruhsal ve medikal olarak da kapsamlı bir değerlendirmeden geçer.

Psikolojik Durum ve Motivasyon

Cerrahi öncesi psikolojik değerlendirme, hastanın ameliyata ve ameliyat sonrası yaşam tarzı değişikliklerine ne kadar hazır olduğunu anlamak için kritik öneme sahiptir. Ameliyat sonrası dönemde katı diyet ve egzersiz programlarına uyum, düzenli takip ve alışkanlık değişimi gereklidir. Ciddi yeme bozuklukları (bulimia, aşırı tıkınırcasına yeme vb.) veya kontrolsüz psikiyatrik rahatsızlıklar (depresyon, anksiyete, psikoz) ameliyatı ertelemeye veya engel olmaya neden olabilir.

Kronik Hastalıklar ve Ameliyat Riskleri

Kardiyolog, göğüs hastalıkları uzmanı ve dahiliye uzmanı gibi doktorlar tarafından hastanın genel sağlık durumu, ameliyat riskleri (anestezi riski, kanama riski vb.) ve mevcut kronik hastalıkların (kalp yetmezliği, karaciğer hastalığı, böbrek yetmezliği) ameliyat üzerindeki potansiyel etkileri detaylıca değerlendirilir.

Alkol ve Madde Bağımlılığı

Aktif alkol veya madde bağımlılığı olan bireylerde ameliyat sonrası komplikasyon riski artabilir ve yeni beslenme düzenine uyum zorlaşabilir. Bu tür bağımlılıkların tedavi edilmesi, cerrahi kararı öncesinde genellikle zorunludur.

Yaş Sınırı ve Diğer Özel Durumlar

Genel olarak, obezite ameliyatları 18-65 yaş arasındaki bireylere uygulanır. Ancak, bazı durumlarda bu yaş aralıklarının dışında da değerlendirmeler yapılabilir:

• Adolesan Dönem (18 yaş altı): Ciddi obezite ve ek hastalığı olan gençlerde, çocuk endokrinologları ve cerrahların ortak kararıyla özel durumlarda cerrahi düşünülebilir.
• İleri Yaş (65 yaş üstü): Hastanın genel sağlık durumu, beklenen yaşam süresi ve ameliyat riskleri dikkatlice değerlendirilerek cerrahi seçenekler gözden geçirilebilir.
• Gebelik Planlaması: Obezite ameliyatı sonrası en az 12-18 ay süreyle gebelik önerilmemektedir. Bu nedenle, yakın zamanda gebelik düşünen kadınlar için ameliyat zamanlaması önemlidir.

Obezite Ameliyatı Başvuru Süreci: Adım Adım

Obezite ameliyatına karar verme ve başvuru süreci, multidisipliner bir yaklaşım gerektirir ve birden fazla uzmanın değerlendirmesini içerir.

İlk Muayene ve Ön Değerlendirme

Süreç, bir bariatrik cerrah ile yapılan ilk görüşme ile başlar. Bu görüşmede hastanın tıbbi geçmişi, kilo verme öyküsü ve beklentileri detaylıca ele alınır. Cerrah, hastayı uygunluk açısından ön değerlendirmeye alır.

Multidisipliner Ekip Değerlendirmesi

Uygun bulunan hastalar, genellikle bir multidisipliner ekip tarafından değerlendirilir. Bu ekipte obezite cerrahı, endokrinolog, diyetisyen, psikolog/psikiyatrist, kardiyolog, gastroenterolog ve anestezi uzmanı gibi farklı branşlardan hekimler yer alır. Her uzman, kendi alanıyla ilgili değerlendirmeyi yaparak hastanın cerrahiye uygunluğunu belirler. Obezite ve tedavileri hakkında T.C. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü'nden bilgi alabilirsiniz.

Gerekli Testler ve Tetkikler

Değerlendirme süreci boyunca, hastadan kapsamlı kan tahlilleri, endoskopi, karın ultrasonu, solunum fonksiyon testleri, elektrokardiyografi (EKG), ekokardiyografi gibi bir dizi tetkik istenir. Bu testler, hastanın ameliyat için fiziksel uygunluğunu ve potansiyel riskleri belirlemeye yardımcı olur.

Ameliyat Kararı ve Onay Süreci

Tüm değerlendirmeler tamamlandıktan sonra, multidisipliner ekip bir araya gelerek hastanın durumu hakkında nihai kararı verir. Ameliyata uygun bulunan hastalar, cerrahi prosedürler, olası riskler, faydaları ve ameliyat sonrası süreç hakkında detaylıca bilgilendirilir ve yazılı onamları alınır.

Obezite ameliyatı, yaşam değiştiren önemli bir karardır ve bu süreç titizlikle yönetilmelidir. Doğru hasta seçimi, cerrahi başarının ve uzun vadeli kilo kaybının anahtarıdır. Bu nedenle, potansiyel adayların detaylı kriterleri karşılaması ve multidisipliner bir ekibin kapsamlı değerlendirmesinden geçmesi büyük önem taşır.