Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayıp yetişkinlikte de devam edebilen, kişinin akademik, sosyal ve mesleki yaşamını önemli ölçüde etkileyebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu karmaşık durumu doğru bir şekilde teşhis etmek, etkili bir tedavi planı oluşturmanın ilk ve en önemli adımıdır. Günümüzde DEHB teşhisi sürecinde birçok farklı dikkat testi kullanılmaktadır. Özellikle Moxo Testi, son yıllarda adından sıkça söz ettiren dijital bir araç olarak öne çıkarken, geleneksel testlerle arasındaki farkları anlamak, ebeveynler, eğitimciler ve sağlık profesyonelleri için hayati önem taşımaktadır. Peki, hangi test neyi ölçer, hangisi daha kapsamlı bir DEHB tanısı sunar? Gelin, bu soruların cevaplarını detaylı bir şekilde inceleyelim.

DEHB Tanısında Dikkat Testlerinin Rolü

DEHB tanısı, tek bir teste dayanmaz; aksine, kapsamlı bir değerlendirme sürecinin parçasıdır. Bu süreç, klinik görüşmeler, gözlemler, davranış ölçekleri ve elbette objektif dikkat testlerini içerir. Dikkat testleri, bireyin dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite gibi temel DEHB semptomlarını nesnel bir şekilde ölçmeye yardımcı olur. Bu testler, klinik bulguları destekleyerek ve DEHB semptomlarının şiddeti hakkında nicel veriler sunarak tanı sürecine önemli katkı sağlar.

Geleneksel Dikkat Testleri Nelerdir?

Geleneksel dikkat testleri, genellikle bilgisayar tabanlı sürekli performans testleri (CPT'ler) kategorisine girer. Bu testler, katılımcılardan ekranda belirli hedeflere yanıt vermelerini ve alakasız uyaranları göz ardı etmelerini ister. En bilinen örnekleri arasında Konners Sürekli Performans Testi (K-CPT) ve Test of Variables of Attention (TOVA) bulunur.

• K-CPT (Konners Sürekli Performans Testi): Genellikle işitsel veya görsel uyaranlara tepki hızı, yanlış tepkiler ve kaçırılan uyaranlar gibi parametreleri ölçer. Dikkat eksikliği ve dürtüselliği değerlendirmede kullanılır.
• TOVA (Test of Variables of Attention): Farklı uyaran setleri kullanarak dikkat, dürtüsellik ve tepki hızı üzerinde ayrıntılı bir değerlendirme sunar. Hem çocuklarda hem de yetişkinlerde yaygın olarak kullanılır.

Bu testler, bireyin zaman içindeki dikkat performansını, odaklanma yeteneğini ve dürtü kontrolünü anlamak için değerli veriler sağlar. Ancak genellikle sadece dikkat ve dürtüsellik boyutlarına odaklanır.

Moxo Testi: Dijital Bir Yaklaşım

Moxo Dikkat Performans Testi (Moxo CPT), geleneksel CPT'lere göre daha gelişmiş ve kapsamlı bir dijital testtir. Moxo Testi, sadece dikkat ve dürtüselliği değil, aynı zamanda hiperaktivite ve zamanlama (reaksiyon süresi) boyutlarını da ölçer. Bunu yaparken, ekranda beliren dikkat dağıtıcı çevresel uyaranları (görsel ve işitsel) simüle ederek test ortamını daha gerçekçi hale getirir. Bu, bireyin günlük yaşamda karşılaştığı dikkat dağıtıcılarla başa çıkma becerisini daha iyi yansıttığı iddia edilir.

Moxo Testi ve Diğer Dikkat Testleri Arasındaki Temel Farklar

Moxo Testi ile geleneksel dikkat testleri arasında birçok önemli fark bulunmaktadır. Bu farkları anlamak, DEHB teşhisinde hangi aracın ne zaman ve neden tercih edilmesi gerektiği konusunda daha bilinçli kararlar vermeyi sağlar.

Ölçülen Boyutlar ve Değerlendirme Kriterleri

• Geleneksel Testler: Genellikle dikkat (ihmal ve varyabilite) ve dürtüsellik (komisyon) üzerine odaklanır. Hiperaktiviteyi doğrudan ölçmekte yetersiz kalabilirler.
• Moxo Testi: Dikkat, dürtüsellik, hiperaktivite ve zamanlama olmak üzere dört temel DEHB belirti alanını aynı anda ve ayrı ayrı ölçer. Ayrıca, dikkat dağıtıcıların varlığında performans değişimini de değerlendirir. Bu, daha bütünsel bir profil sunar.

Uygulama Kolaylığı ve Süresi

• Geleneksel Testler: Uygulama ve değerlendirme süreleri testten teste değişir. Genellikle daha standart ve sabit bir yapıya sahiptirler.
• Moxo Testi: Tamamen dijital olması sayesinde hızlı ve kolay bir şekilde uygulanabilir. Çocuklar için yaklaşık 15-20 dakika, yetişkinler için ise 18-23 dakika sürer. Dijital formatı, skorlamayı ve raporlamayı da hızlandırır ve standartlaştırır.

Güvenilirlik ve Geçerlilik

Her iki tür test de bilimsel çalışmalarla desteklenen güvenilirlik ve geçerlilik verilerine sahiptir. Ancak Moxo Testi'nin gerçek hayat senaryolarını simüle etme ve daha fazla boyutu ölçme kapasitesi, bazı klinisyenler tarafından tanıya katkısı açısından avantaj olarak görülebilir. Testlerin güvenilirliği, uygulandığı popülasyon ve bağlama göre değişiklik gösterebilir. Örneğin, üniversite hastaneleri gibi kurumlarda yapılan araştırmalar, testlerin klinik kullanımdaki etkinliğini desteklemektedir.

Klinik Kullanım ve Sınırlamalar

• Geleneksel Testler: Uzun yıllardır kullanıldıkları için geniş bir araştırma tabanına sahiptirler. Özellikle DEHB tanısı ve tedavi takibinde değerli bilgiler sunarlar. Ancak, test ortamının steril olması, günlük hayattaki dikkat dağıtıcıları yansıtmaması bir sınırlama olarak görülebilir.
• Moxo Testi: Gerçek hayat dikkat dağıtıcılarını test ortamına dahil etmesiyle öne çıkar. Bu, günlük yaşamdaki dikkat sorunları hakkında daha iyi bir fikir verebilir. Ancak, henüz geleneksel testler kadar uzun bir kullanım geçmişi ve araştırma birikimi olmaması, bazı klinisyenler için bir sınırlama teşkil edebilir.

Hangi Test Kimin İçin Daha Uygun?

DEHB teşhisi, yukarıda da belirtildiği gibi, sadece bir teste dayanmaz. Genellikle hem geleneksel hem de Moxo gibi daha modern testlerin sonuçları, klinik gözlem ve diğer değerlendirme araçlarıyla birlikte ele alınır. Seçim, bireyin yaşına, semptomlarının niteliğine, geçmiş öyküsüne ve klinisyenin tercihine göre değişebilir.

• Eğer kapsamlı bir dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivite profili, özellikle de dikkat dağıtıcılar altındaki performansın değerlendirilmesi gerekiyorsa, Moxo Testi güçlü bir seçenek olabilir.
• Uzun süredir geçerliliği kanıtlanmış, geniş araştırma tabanına sahip, daha temel dikkat ve dürtüsellik ölçümlerine odaklanılıyorsa, geleneksel CPT'ler tercih edilebilir.

Sonuç: DEHB Teşhisinde Bütünsel Bir Yaklaşım

Moxo Testi ve diğer dikkat testleri, DEHB tanısı koymada ve tedavi sürecini takip etmede önemli araçlardır. Her bir testin kendine özgü güçlü yönleri ve sınırlamaları bulunmaktadır. Moxo Testi'nin dijital doğası ve gerçek hayat dikkat dağıtıcılarını simüle etme yeteneği, onu modern tanı süreçlerinde değerli bir yere taşımaktadır. Ancak unutulmamalıdır ki, hiçbir test tek başına kesin tanı koymaz. En doğru ve güvenilir DEHB teşhisi, deneyimli bir klinik uzman tarafından yapılan detaylı bir değerlendirme, klinik görüşme, davranışsal gözlemler ve farklı dikkat testlerinin sonuçlarının bir bütün olarak ele alınmasıyla mümkündür. Önemli olan, bireye özel, kapsamlı ve multidisipliner bir yaklaşımla, doğru tanıya ulaşarak en uygun destek ve tedavi planını oluşturmaktır.