Pek çok kişinin ismini dahi duymaktan çekindiği, ancak yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyebilen bir sağlık sorunu var: Makat Sarkması. Tıp literatüründe Rektal Prolapsus olarak bilinen bu durum, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun, anüs dışına doğru kayması veya çıkması anlamına gelir. Aslında bir tür bağırsak sarkması olarak da tanımlayabileceğimiz rektal prolapsus nedir ve neden önemlidir? Bu kapsamlı rehberde, makat sarkmasının belirtilerinden nedenlerine, tanı yöntemlerinden modern tedavi seçeneklerine kadar bilmeniz gereken her şeyi samimi ve anlaşılır bir dille ele alacağız. Amacımız, bu hassas konuda farkındalık yaratmak ve doğru bilgiye ulaşmanızı sağlamaktır.

Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Nedir?

Rektum, kalın bağırsağın anüsten hemen önceki son kısmıdır. Normalde rektum, bağırsak kanalının içinde sabit bir şekilde durur. Ancak rektal prolapsus durumunda, rektumun bağlarını tutan dokular zayıflar ve rektum makattan dışarı doğru sarkmaya başlar. Bu durumun şiddeti farklılık gösterebilir:

• İç Prolapsus (Gizli Sarkma): Rektum anüs dışına çıkmaz, ancak bağırsak duvarının bir kısmı diğerinin içine doğru katlanır (intussusception).
• Kısmi Prolapsus (Mukozal Prolapsus): Sadece rektumun iç yüzeyindeki mukoza tabakası makattan dışarı sarkar.
• Tam Prolapsus (Komple Sarkma): Rektumun tüm duvarı, anüsten dışarı çıkarak görünür bir kitle oluşturur. Bu, genellikle en belirgin ve rahatsız edici formdur.

Bu durum, genellikle utanç verici kabul edildiği için birçok kişi doktora başvurmaktan çekinse de, unutmayın ki rektal prolapsus tedavi edilebilir bir hastalıktır ve erken tanı, iyileşme sürecini hızlandırır.

Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Belirtileri Nelerdir?

Makat sarkması belirtileri, durumun şiddetine ve tipine göre değişiklik gösterebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Makattan Dışarı Çıkan Kitle: Özellikle tuvalet sonrası veya ıkınma ile birlikte makattan dışarı çıkan, kırmızımsı veya morumsu renkte, bazen kaygan bir kitle hissi. Başlangıçta kendiliğinden içeri girse de, ilerleyen durumlarda elle itilmesi gerekebilir ya da kalıcı hale gelebilir.
• Dışkılama Zorluğu ve Kabızlık: Rektumun yapısının bozulması nedeniyle dışkının tam olarak boşaltılamaması hissi, sürekli tuvalete çıkma isteği ve kronik kabızlık.
• Anüsten Sızıntı: Mukus veya dışkı sızıntısı (dışkı inkontinansı). Bağırsak kontrolünde azalma.
• Ağrı ve Rahatsızlık: Makat bölgesinde dolgunluk, baskı hissi, ağrı veya rahatsızlık.
• Kanama: Sarkmış dokunun tahriş olması veya travmaya uğraması sonucu hafif kanamalar.
• Akıntı: Makattan şeffaf veya hafif kanlı mukus akıntısı.

Makat Sarkması Neden Ortaya Çıkar? Risk Faktörleri

Rektal prolapsusun kesin nedeni her zaman net olmasa da, genellikle pelvik taban kaslarının ve rektumu yerinde tutan bağların zayıflığı ile ilişkilidir. Bazı risk faktörleri şunlardır:

• Yaş ve Cinsiyet: Genellikle 50 yaş üzeri kadınlarda daha sık görülür. Kadınlarda doğum, menopoz ve hormonal değişiklikler pelvik tabanı zayıflatabilir.
• Kronik Kabızlık ve Ikınma: Sürekli ve aşırı ıkınma, pelvik taban kaslarına aşırı baskı uygulayarak zamanla bu yapıların zayıflamasına yol açar.
• Doğum ve Gebelik: Zorlu veya çok sayıda vajinal doğum, pelvik taban kaslarına zarar verebilir.
• Sinir Hasarı: Omurilik yaralanmaları veya bazı hastalıklar (diyabet gibi) nedeniyle pelvik taban sinirlerinin hasar görmesi.
• Önceki Cerrahiler: Bazı pelvik veya karın bölgesi ameliyatları, dolaylı yoldan risk faktörü oluşturabilir.
• Diğer Sağlık Durumları: Kistik fibrozis gibi bazı kronik hastalıklar veya felç gibi durumlar da rektal prolapsus riskini artırabilir.

Tanı Nasıl Konulur?

Makat sarkması tanısı, genellikle detaylı bir fizik muayene ve hastanın şikayetlerinin dinlenmesiyle konulur. Doktor, hastadan ıkınmasını isteyerek rektumun sarkıp sarkmadığını kontrol edebilir. Tanıyı kesinleştirmek ve durumun şiddetini belirlemek için ek testler istenebilir:

• Defekografi: Dışkılama anındaki rektum ve pelvik taban hareketlerini gösteren özel bir röntgen veya MRG çekimidir.
• Kolonoskopi veya Sigmoidoskopi: Bağırsağın iç yüzeyini incelemek ve diğer olası sorunları (polipler, tümörler) dışlamak için yapılabilir.
• Anorektal Manometri: Anüs ve rektum kaslarının basınçlarını ve fonksiyonlarını ölçer.

Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Tedavi Seçenekleri

Makat sarkmasının tedavisi, durumun şiddetine, hastanın genel sağlık durumuna ve yaşına göre belirlenir. Ameliyatsız ve cerrahi olmak üzere iki ana yaklaşım vardır.

Ameliyatsız Yaklaşımlar

Genellikle kısmi prolapsus veya erken evrelerde tercih edilir:

• Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Yeterli lif alımı, bol su tüketimi ve düzenli egzersiz ile kabızlığı önlemek.
• Pelvik Taban Egzersizleri (Kegel Egzersizleri): Pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yardımcı olabilir.
• Dışkı Yumuşatıcılar: Ikınma ihtiyacını azaltarak bağırsak hareketlerini kolaylaştırır.

Cerrahi Tedaviler

Tam prolapsus durumunda veya ameliyatsız yöntemlerin başarısız olduğu durumlarda cerrahi müdahale genellikle en etkili çözümdür. Rektal prolapsus tedavisi için farklı cerrahi teknikler mevcuttur:

• Transabdominal Yaklaşımlar (Karından Yapılan Ameliyatlar):
  • Rektal Rezeksiyon ve Rektopeksi: Sarkmış rektumun bir kısmı çıkarılır ve kalan kısım, karın boşluğundaki sakrum kemiğine (kuyruk sokumu) dikişlerle veya bir yama yardımıyla sabitlenir. Bu yöntem, laparoskopik (kapalı) veya robotik cerrahi ile de yapılabilmektedir.
• Transanal Yaklaşımlar (Makat Yoluyla Yapılan Ameliyatlar):
  • Delorme Ameliyatı: Sadece sarkmış rektum mukozası çıkarılır ve kas tabakası katlanarak güçlendirilir. Daha çok kısmi prolapsus için uygundur.
  • Altemeier Ameliyatı (Perineal Rekto-sigmoidektomi): Makattan sarkmış rektum ve bazen sigmoid kolonun bir kısmı çıkarılır, ardından kalan bağırsak uçları birleştirilir. Genellikle yaşlı veya karın ameliyatı için riskli olan hastalarda tercih edilir.
  • STARR (Stapled Transanal Rectal Resection) Ameliyatı: Özel bir cerrahi zımba kullanılarak rektumun içindeki fazla doku çıkarılır ve bağırsak eski haline getirilir. Özellikle gizli prolapsus ve eşlik eden dışkılama güçlüğü sendromlarında etkilidir.

Hangi cerrahi yöntemin uygun olduğuna, hastanın genel durumu, prolapsusun tipi ve şiddeti göz önünde bulundurularak doktor tarafından karar verilir.

Makat Sarkması Nasıl Önlenir?

Rektal prolapsus riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da, bazı önleyici tedbirler riski azaltmaya yardımcı olabilir:

• Kabızlığı Önleyin: Yüksek lifli gıdalar (meyve, sebze, tam tahıllar) tüketmek, bol su içmek ve düzenli fiziksel aktivite, düzenli bağırsak hareketlerini destekler ve ıkınma ihtiyacını azaltır.
• Sağlıklı Kilo: İdeal kilonuzu korumak, pelvik taban kasları üzerindeki baskıyı azaltır.
• Pelvik Taban Egzersizleri: Özellikle doğum sonrası veya yaşlanmaya bağlı olarak pelvik taban kaslarının güçlendirilmesi önemlidir.
• Tuvalet Alışkanlıkları: Tuvalette uzun süre kalmaktan ve aşırı ıkınmaktan kaçının.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Makat sarkması belirtileri yaşadığınızı düşünüyorsanız veya makattan dışarı çıkan bir kitle fark ettiyseniz, vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurmanız önemlidir. Erken tanı ve doğru tedavi, durumun ilerlemesini önleyebilir ve yaşam kalitenizi artırabilir. Unutmayın, bu tür hassas konularda profesyonel yardım almak, sağlığınız için atabileceğiniz en doğru adımdır.

Bu kapsamlı rehberde, makat sarkması (rektal prolapsus) hakkında temel bilgileri sunduk. Herhangi bir şikayetiniz varsa, mutlaka bir uzmana danışarak kişiye özel bir değerlendirme ve tedavi planı oluşturulmasını sağlayın.