Anal bölgede hissedilen rahatsızlıklar, ağrı, kaşıntı veya ele gelen kitle gibi şikayetler, çoğu zaman akla ilk olarak hemoroid (basur) ihtimalini getirir. Ancak bu belirtiler, aslında çok daha farklı bir durum olan makat sarkması (rektal prolapsus) gibi başka rahatsızlıkların da habercisi olabilir. İki durum arasındaki benzerlikler nedeniyle, doğru teşhis koymak ve uygun tedaviye başlamak hayati önem taşır. Bu makalemizde, makat sarkması ve hemoroid arasındaki temel farkları detaylıca inceleyerek, şikayetlerinizde doğru teşhisin neden bu kadar önemli olduğunu ve ne zaman bir uzmana başvurmanız gerektiğini ele alacağız.

Makat Sarkması Nedir?

Makat sarkması, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun, anüsten dışarı doğru kayması veya çıkması durumudur. Genellikle yaşlılarda görülse de, her yaş grubundan insanı etkileyebilir. Bu durum, rektumu yerinde tutan bağların ve kasların zayıflaması sonucu ortaya çıkar.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Kronik kabızlık veya ishal
• Doğum travmaları (özellikle zorlu vajinal doğumlar)
• Yaşlanmaya bağlı kas zayıflığı
• Pelvik taban kaslarında hasar veya zayıflık
• Kistik fibroz gibi bazı nörolojik durumlar
• Önceki cerrahi operasyonlar

Belirtileri ve Evreleri

Makat sarkmasının belirtileri genellikle dışkılama sırasında veya sonrasında belirginleşir. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Anüsten dışarı çıkan kırmızı, etli bir doku parçası
• Dışkılama güçlüğü veya tam boşalamama hissi
• Anüs çevresinde ağrı, kaşıntı ve rahatsızlık
• Mukus veya kanlı akıntı
• Dışkı veya gaz kaçırma (fekal inkontinans)

Makat sarkması, derecesine göre içten sarkma (gizli), kısmi sarkma veya tam kat sarkma olarak farklı evrelerde görülebilir.

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroidler, anüs ve rektumun alt kısmındaki şişmiş, iltihaplanmış damarlardır. Toplumda oldukça yaygın olan bu durum, aslında her insanda bulunan doğal anatomik yapılardır. Ancak, bu damarların çeşitli nedenlerle şişmesi, iltihaplanması veya sarkması durumunda şikayetlere yol açar ve hastalık olarak kabul edilir.

İç ve Dış Hemoroid Farkı

• İç Hemoroidler: Rektumun içinde, anüsün üst kısmında yer alır. Genellikle ağrı yapmazlar ancak kanamaya ve sarkmaya eğilimlidirler.
• Dış Hemoroidler: Anüsün dışında, cilt altında yer alır. Pıhtılaşma (tromboz) meydana geldiğinde şiddetli ağrıya ve sert, mor bir kitleye neden olabilirler.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Kronik kabızlık veya ishal (dışkılama sırasında aşırı ıkınma)
• Hamilelik ve doğum (pelvik bölgedeki baskı artışı)
• Uzun süre oturarak veya ayakta kalmak
• Obezite
• Liften fakir beslenme
• Ağırlık kaldırma gibi aktiviteler

Belirtileri ve Dereceleri

Hemoroidin yaygın belirtileri şunlardır:

• Dışkılama sonrası veya tuvalet kağıdında parlak kırmızı kan
• Anüs çevresinde kaşıntı, tahriş ve ağrı
• Anüs çevresinde ele gelen yumuşak veya sert kitleler (özellikle dış hemoroidlerde)
• Dışkılama güçlüğü veya tam boşalamama hissi

İç hemoroidler derecelerine göre 1'den 4'e kadar sınıflandırılır. 4. derece hemoroidler sürekli dışarıda kalır ve elle içeri itilemez.

Makat Sarkması ve Hemoroid Arasındaki Temel Farklar

Her iki durum da benzer belirtiler gösterebildiği için karıştırılmaya müsaittir. Ancak dikkatli bir gözlem ve tıbbi muayene ile aralarındaki ayrım kolayca yapılabilir.

Görünüm ve Dokunma Hissi

• Makat Sarkması: Sarkmış doku genellikle halka şeklinde, daha geniş ve tüm rektum katmanlarını içeren bir yapıya sahiptir. Rengi genellikle kırmızımsı-pembe olup, pürüzsüz bir yüzeyi vardır. Parmakla dokunulduğunda, sanki bir kase gibi boşluk hissi verebilir.
• Hemoroid: Şişmiş damarlardan oluştuğu için daha çok ayrı ayrı loblar veya üzüm salkımı şeklinde küçük, morumsu-kırmızı kitleler halinde görülür. Yüzeyi daha nodüllü ve düzensiz olabilir. Genellikle parmakla içeri itilebilir (derecesine göre).

Şikayetlerin Başlangıcı ve Seyri

• Makat Sarkması: Genellikle kronik bir süreçle yavaş yavaş gelişir. Dışkılama sonrası hissedilen dolgunluk ve tam boşalamama hissi daha belirgin olabilir. Zamanla sarkma artar ve kendiliğinden içeri girmesi zorlaşır.
• Hemoroid: Bazen ani başlangıçlı şiddetli ağrı (tromboze dış hemoroid) veya dışkılama sırasında kanama ile ortaya çıkabilir. Belirtileri genellikle kabızlık, ishal veya uzun süreli oturma gibi tetikleyicilerle artar.

Tedavi Yaklaşımları

• Makat Sarkması: Genellikle cerrahi müdahale gerektirir. Cerrahi ile sarkmış rektumun eski yerine yerleştirilmesi ve güçlendirilmesi amaçlanır.
• Hemoroid: Başlangıç evrelerinde diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri (lifli beslenme, bol su içme), ilaç tedavisi veya minimal invaziv prosedürler (bant ligasyonu, skleroterapi) ile tedavi edilebilir. İleri evrelerde cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Doğru Teşhis Neden Önemli?

Makat bölgesindeki şikayetlerin doğru anlaşılması, etkili bir tedavi planı oluşturmanın ilk adımıdır. Yanlış teşhis, hem gereksiz ve etkisiz tedavilere yol açabilir hem de altta yatan asıl sorunun ilerlemesine neden olabilir.

Yanlış Teşhisin Riskleri

Hemoroid zannedilen bir makat sarkmasının sadece hemoroid tedavisi ile geçiştirilmesi, sarkmanın ilerlemesine ve daha ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Benzer şekilde, hemoroid diye düşünülen bir durumun aslında daha nadir görülen ancak ciddi olabilecek bir kanser vakası olma ihtimali de unutulmamalıdır. Bu nedenle, her türlü anal bölge şikayetinde doktor muayenesi büyük önem taşır.

Doktora Ne Zaman Başvurulmalı?

Eğer anüs bölgesinde kanama, ağrı, kaşıntı, ele gelen kitle veya dışkılama alışkanlıklarınızda değişiklikler yaşıyorsanız, vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurmalısınız. Doktorunuz yapacağı fiziksel muayene ve gerekli görürse ek tetkiklerle (kolonoskopi, defekografi vb.) doğru teşhisi koyacak ve size özel tedavi planını oluşturacaktır.

Sonuç

Makat sarkması ve hemoroid, anal bölgeyi etkileyen iki farklı ancak benzer belirtilere sahip rahatsızlıktır. Her ikisinin de nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri farklılık gösterdiğinden, doğru bir teşhis koymak iyileşme sürecinin anahtarıdır. Kendi kendinize tanı koymaya çalışmak yerine, yaşadığınız şikayetler hakkında bir uzmana danışmak, hem sağlığınız hem de doğru tedavi için en güvenilir yoldur. Unutmayın, erken teşhis çoğu durumda tedavi başarısını önemli ölçüde artırır.