Kadınlarda makat sarkması, tıbbi adıyla rektal prolapsus, rektumun (kalın bağırsağın son kısmı) anüsten dışarı doğru kayması veya çıkması durumudur. Bu durum, günlük yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen rahatsız edici bir durumdur ve genellikle kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Peki, rektal prolapsus nedir, kadınlarda bu durumun nedenleri nelerdir, hangi belirtileri gösterir ve en önemlisi, nasıl önleme yolları mevcuttur? Bu kapsamlı rehberimizde, makat sarkmasının tüm yönlerini derinlemesine inceleyecek ve pelvik taban sağlığınızı korumanıza yardımcı olacak bilgiler sunacağız.

Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Nedir?

Rektal prolapsus, rektumun, yani sindirim sistemimizin dışkıyı depolayan son bölümünün, makat açıklığından (anüsten) dışarı doğru itilmesi veya tamamen dışarı çıkması halidir. Bu durum, içsel bir sarkma (mukozal prolapsus) olabileceği gibi, rektumun tüm katmanlarının dışarı çıktığı tam kat prolapsus şeklinde de görülebilir. Makat sarkması, utanç verici ve acı verici olabilir, ancak modern tıp yöntemleriyle etkili bir şekilde tedavi edilebilir.

Kadınlarda Makat Sarkmasının (Rektal Prolapsus) Nedenleri

Kadınlarda rektal prolapsusun ortaya çıkışında birçok faktör rol oynar. Bu nedenler genellikle pelvik taban kaslarının zayıflaması veya hasar görmesiyle ilişkilidir:

Doğumlar ve Gebelik

Normal doğum, özellikle zorlu ve birden fazla doğum yapmış kadınlarda pelvik taban kasları ve bağ dokusunda gerilme ve zayıflamaya neden olabilir. Gebelik süreci ve doğumun kendisi, rektumun destekleyici yapıları üzerinde büyük bir baskı oluşturur.

Kronik Kabızlık ve Ikınma

Uzun süreli ve şiddetli kabızlık, bağırsak hareketleri sırasında aşırı ve sürekli ıkınmaya yol açar. Bu sürekli baskı, rektumu yerinde tutan bağları ve kasları zamanla yıpratır ve sarkmaya zemin hazırlar.

Yaşlanma ve Doku Zayıflığı

Yaş ilerledikçe, vücuttaki bağ dokuları ve kaslar doğal olarak elastikiyetini kaybeder ve zayıflar. Bu durum, rektumun destekleyici yapılarının da zayıflamasına ve prolapsus riskinin artmasına neden olur.

Pelvik Taban Kas Zayıflığı

Pelvik taban kasları, rektum, mesane ve rahim gibi organları destekleyen önemli bir kas grubudur. Bu kasların herhangi bir nedenle zayıflaması (örneğin sinir hasarı, ameliyat sonrası durumlar) makat sarkmasına yol açabilir.

Geçirilmiş Ameliyatlar

Daha önce karın veya pelvik bölgede geçirilmiş bazı cerrahi operasyonlar, bölgedeki sinirlerde veya dokularda hasara yol açarak rektal prolapsus riskini artırabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Makat sarkmasının belirtileri başlangıçta hafif olabilir ve zamanla şiddetlenebilir. En yaygın belirtileri şunlardır:

Dışkılama Zorluğu ve Makatta Kitle Hissi

En belirgin semptomlardan biri, dışkılama sırasında makattan bir kitlenin dışarı çıktığını hissetmektir. Bu kitle genellikle kendiliğinden içeri girer veya elle itilmesi gerekebilir. Ayrıca, bağırsakların tamamen boşalmadığı hissi de yaygındır.

Ağrı ve Rahatsızlık

Pelvik bölgede, anüste veya karında hafif ila şiddetli ağrı, dolgunluk veya rahatsızlık hissi yaşanabilir.

Kanama ve Mukus Akıntısı

Sarkan rektumun sürtünme veya tahriş olması sonucu hafif kanama veya mukus (sümüksü salgı) akıntısı görülebilir. Bu durum, iç çamaşırda lekelenmelere yol açabilir.

Dışkı Kaçırma (İnkontinans)

Rektumun sarkması, anal sfinkter kaslarını etkileyerek dışkı ve gaz kaçırma sorunlarına (fekal inkontinans) neden olabilir.

Kadınlarda Makat Sarkmasını (Rektal Prolapsus) Önleme Yolları

Makat sarkmasını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, riski azaltmak için alınabilecek bir dizi etkili önleme yolları bulunmaktadır. Pelvik taban sağlığına odaklanmak bu konuda kilit rol oynar:

Sağlıklı Beslenme ve Yeterli Su Tüketimi

Lif açısından zengin bir diyet (meyveler, sebzeler, tam tahıllar) ve bol su tüketimi, kabızlığı önlemenin ve düzenli bağırsak hareketlerini sağlamanın temelidir. Bu, dışkılama sırasında aşırı ıkınma ihtiyacını azaltır.

Düzenli Egzersiz ve Pelvik Taban Kaslarını Güçlendirme

Kegel egzersizleri gibi pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik düzenli egzersizler, bu kasların sıkılığını artırarak organlara daha iyi destek sağlar. Uzman eşliğinde yapılan pilates veya yoga da faydalı olabilir.

Tuvalet Alışkanlıkları ve Ikınmaktan Kaçınma

Tuvalet ihtiyacı hissedildiğinde ertelememek ve dışkılama sırasında aşırı ıkınmaktan kaçınmak önemlidir. Ayaklar altına bir tabure koyarak çömelme pozisyonuna yakın bir duruş sağlamak, dışkılamayı kolaylaştırabilir.

İdeal Kiloyu Koruma

Fazla kilo, pelvik taban kasları üzerinde ek bir baskı oluşturabilir. İdeal kiloyu korumak, bu baskıyı azaltarak sarkma riskini düşürür.

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Makat sarkması şüphesiyle doktora başvurulduğunda, genellikle fiziksel muayene ile tanı konulur. Bazı durumlarda ek testler (defekografi, anorektal manometri gibi) gerekebilir. Tedavi, prolapsusun şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Hafif vakalarda yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersizler yeterli olabilirken, ileri vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir. Cerrahi seçenekler arasında rektumu eski konumuna sabitleyen çeşitli teknikler bulunmaktadır.

Sonuç

Kadınlarda makat sarkması (rektal prolapsus), yaşam kalitesini olumsuz etkileyen ancak doğru yaklaşımlarla yönetilebilen bir durumdur. Nedenleri arasında doğumlar, kronik kabızlık, yaşlanma ve pelvik taban zayıflığı öne çıkarken, dışkılama zorluğu, makatta kitle hissi ve ağrı en yaygın belirtileri arasındadır. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, düzenli egzersiz ve doğru tuvalet alışkanlıkları ile bu durumun önleme yolları büyük ölçüde uygulanabilir. Eğer makat sarkması belirtileri yaşıyorsanız, doğru teşhis ve tedavi planı için mutlaka bir sağlık uzmanına danışmalısınız. Unutmayın, erken müdahale ve yaşam tarzı değişiklikleri, bu rahatsızlıkla başa çıkmada en etkili adımlardır.