Çocuk sahibi olma arzusu, pek çok çift için hayatın en değerli hayallerinden biridir. Ancak ne yazık ki, her zaman bu yolculuk beklenildiği gibi ilerlemeyebilir. Yaklaşık her 7 çiftten biri, çocuk sahibi olmakta zorluk yaşar ki bu duruma infertilite veya kısırlık denir. Peki, bu zorlu sürecin üstesinden gelmek için infertilite tanı süreci nasıl işler? Hangi testler ne zaman ve neden yapılmalı? Bu kapsamlı rehber, hem kadın hem de erkek infertilitesini anlamak ve doğru adımları atmak isteyen çiftler için yol gösterici olmayı amaçlamaktadır. Doğru tanı, etkili tedaviye giden ilk ve en önemli adımdır.

İnfertilite Nedir ve Ne Zaman Uzmana Başvurulmalı?

İnfertilite, korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen 12 ay (kadın 35 yaşından büyükse 6 ay) içinde gebelik elde edilememesi durumudur. Bu durumun nedenleri hem kadın hem de erkek kaynaklı olabilir veya açıklanamayan (idiopatik) infertilite olarak adlandırılabilir. Çocuk sahibi olma hayali kuran çiftler için infertilite, duygusal olarak yıpratıcı bir süreç olabilir. Bu nedenle, belirlenen süre zarfında gebelik oluşmadığında, zaman kaybetmeden bir uzmana başvurmak büyük önem taşır.

Kadınlarda İnfertilite Tanı Süreci ve Testleri

Kadın infertilitesi tanısında, üreme sisteminin işleyişini detaylı bir şekilde değerlendiren çeşitli testler uygulanır. Bu testler, genellikle döngünün belirli günlerinde yapılmaktadır.

Genel Değerlendirme ve Tıbbi Geçmiş

• Detaylı Tıbbi Geçmiş: Adet düzeni, geçirilmiş operasyonlar, kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve yaşam tarzı faktörleri sorgulanır.
• Fizik Muayene: Jinekolojik muayene ve ultrasonografi ile üreme organları değerlendirilir.

Hormon Testleri

Kadın üreme döngüsünü düzenleyen hormon seviyeleri, infertilite nedenini anlamak için kritik öneme sahiptir. Genellikle adet döngüsünün 2. veya 3. gününde yapılırlar.

• FSH (Folikül Uyarıcı Hormon) ve LH (Luteinize Edici Hormon): Yumurtalık rezervi ve yumurtlama fonksiyonu hakkında bilgi verir.
• Estradiol (E2): Yumurtalık fonksiyonunu değerlendirir.
• Prolaktin: Yüksek seviyeleri yumurtlamayı engelleyebilir.
• TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid fonksiyon bozuklukları infertiliteye neden olabilir.
• AMH (Anti-Müllerian Hormon): Yumurtalık rezervini gösteren en güvenilir belirteçlerden biridir. Adet döngüsünden bağımsız olarak ölçülebilir.

Yumurtlama Takibi

Yumurtlama olup olmadığını ve düzenini anlamak için ultrasonografi ve kan testleri (progesteron seviyesi) ile takip yapılır. Progesteron testi, genellikle adetin 21. gününde yumurtlamanın gerçekleşip gerçekleşmediğini teyit etmek için ölçülür.

Rahim ve Tüplerin Değerlendirilmesi

• Histerosalpingografi (HSG) - Rahim Filmi: Rahim boşluğunun ve fallop tüplerinin açık olup olmadığını değerlendirmek için kullanılır. Genellikle adetin bitiminden sonraki ilk hafta içinde yapılır.
• Ultrasonografi: Rahim, yumurtalıklar ve tüplerin yapısal anormalliklerini (miyom, polip, kist) tespit etmek için kullanılır.
• Laparoskopi: Gerekli durumlarda, rahim dışı endometriosis, tüplerdeki tıkanıklıklar veya yapışıklıklar gibi sorunları doğrudan görmek ve tedavi etmek için cerrahi bir yöntemdir.

Over Rezervi Testleri

AMH, FSH ve antral folikül sayımı (ultrason ile) yumurtalıkların kalan potansiyelini değerlendirir. Özellikle yaşı ilerlemiş kadınlarda veya erken menopoz şüphesi olan durumlarda önemlidir.

Erkeklerde İnfertilite Tanı Süreci ve Testleri

Erkek infertilitesi, kadın infertilitesi kadar yaygındır ve tanı süreci nispeten daha basittir.

Genel Değerlendirme ve Tıbbi Geçmiş

• Detaylı Anamnez: Geçirilmiş enfeksiyonlar (kabakulak vb.), testis travmaları, genitoüriner sistem operasyonları, kronik hastalıklar, cinsel işlev bozuklukları ve ilaç kullanımı sorgulanır.
• Fizik Muayene: Testislerin boyutu, kıvamı ve varikosel gibi durumların tespiti için yapılır.

Sperm Analizi (Spermiogram)

Erkek infertilitesinin temel tanı testi olan spermiyogram, meninin laboratuvar ortamında mikroskop altında incelenmesidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kriterlerine göre, sperm sayısını, hareketliliğini, morfolojisini (yapısını) ve diğer özelliklerini değerlendirir. Testin güvenilir olması için, genellikle 2-7 günlük bir cinsel perhiz sonrası yapılmalı ve bir hafta arayla en az iki kez tekrarlanması önerilir. Sperm testi sonuçları, tanıda hayati rol oynar.

Hormon Testleri

Erkeklerde de FSH, LH ve Testosteron seviyeleri, testis fonksiyonları ve sperm üretimi hakkında önemli bilgiler sağlar.

Genetik Testler

Şiddetli sperm bozuklukları veya azoospermi (menide sperm olmaması) durumlarında, Y kromozomu mikrodelesyonu veya kistik fibrozis gen mutasyonları gibi genetik nedenler araştırılabilecektir.

Görüntüleme Yöntemleri

Skrotal ultrasonografi, varikosel veya testislerdeki diğer yapısal sorunları tespit etmek için kullanılabilir.

Ortak Değerlendirme ve Ek Testler

Bazı durumlarda, çift her iki partnerde de bir sorun olmamasına rağmen gebe kalamaz veya ek incelemeler gerekebilir.

Genetik Danışmanlık

Tekrarlayan gebelik kayıpları veya ciddi infertilite durumlarında, çiftlere genetik danışmanlık ve ileri genetik testler önerilebilir.

Tanı Sürecinin Zamanlaması ve Önemi

İnfertilite tanı süreci, bir dizi test ve değerlendirme gerektiren, sabır isteyen bir yolculuktur. Testlerin doğru zamanda ve doğru sırada yapılması, hem doğru tanıya ulaşmak hem de gereksiz maliyet ve zaman kaybını önlemek açısından hayati öneme sahiptir. Her çiftin durumu farklı olduğu için, tanı ve tedavi planı kişiye özel olarak belirlenmelidir. Unutulmamalıdır ki infertilite bir hastalık değil, bir durumdur ve günümüz tıbbında pek çok tedavi seçeneği bulunmaktadır.