Göz çevresi (orbital) kırıkları, yüz travmalarının sık görülen ve ciddi sonuçlar doğurabilen türlerinden biridir. Özellikle orbital kemiklerde meydana gelen bu kırıklar, sadece estetik sorunlara yol açmakla kalmaz, aynı zamanda görme yeteneğini doğrudan tehdit edebilir. Bu tür travmalarda en dikkat çekici belirtilerden biri ise çift görme (diplopi) olup, vakaların acil müdahale gerekliliğini ortaya koyar. Göz sağlığının korunması adına, orbital kırıkların belirtilerini anlamak, çift görmenin nedenlerini bilmek ve zamanında acil müdahale ile doğru tedaviye ulaşmak hayati önem taşır.

Göz Çevresi (Orbital) Kırığı Nedir?

Orbita, göz küresini çevreleyen ve koruyan kemik yapıdır. Bu yapı, üstte frontal (alın) kemiği, yanda zigomatik (elmacık) kemiği, altta maksiller (üst çene) kemiği ve iç kısımda etmoid ve lakrimal kemiklerden oluşur. Göz çevresi kırığı veya orbital kırık, bu kemik yapılardan herhangi birinin darbe, düşme veya kaza gibi travmalar sonucu hasar görmesi durumudur. Özellikle "blow-out" kırıkları olarak bilinen tipte, orbita tabanı veya iç duvarı zayıf olduğu için içe doğru çöker ve bu da göz çevresi dokularının, özellikle de göz kaslarının sıkışmasına yol açabilir.

Orbital Kırıkların Belirtileri ve Çift Görme (Diplopi) İlişkisi

Orbital kırıklar, travmanın şiddetine ve kırığın konumuna göre farklı belirtiler gösterebilir. Ancak bazı belirtiler, acil tıbbi müdahale gerektiren kritik işaretlerdir. Çift görme (diplopi) ise bu belirtilerin en önemlilerinden biridir.

Çift Görme Neden Ortaya Çıkar?

Çift görme, orbital kırıkların en rahatsız edici ve endişe verici belirtilerinden biridir. Bu durum, genellikle şu nedenlerle meydana gelir:

• Kas Sıkışması (Entrapment): Kırılan kemik parçaları arasına göz kaslarının (özellikle alt rektus veya iç rektus kası) sıkışması, kasın hareket kabiliyetini kısıtlar. Bu, gözlerin koordineli bir şekilde hareket edememesine ve farklı açılarda görmesine yol açarak çift görmeye neden olur.
• Göz Küresinin Yer Değiştirmesi: Kırık nedeniyle göz küresi normal konumundan aşağıya veya yana doğru kayabilir (enoptalmos). Bu hizalama bozukluğu da çift görmeye neden olabilir.
• Sinir Hasarı: Göz kaslarını kontrol eden sinirlerde (okülomotor sinirler) meydana gelen hasarlar da çift görme ile sonuçlanabilir, ancak bu daha nadir bir durumdur.
• Ödem ve Kanama: Travma sonrası oluşan şişlik ve kan birikimi de geçici olarak göz hareketlerini etkileyebilir ve çift görmeye neden olabilir.

Bu konuda daha detaylı bilgi için çift görme nedenleri ve tedavisi üzerine bilgilendirici kaynaklara başvurulabilir.

Diğer Belirtiler

Çift görmenin yanı sıra, orbital kırıklarda görülebilecek diğer yaygın belirtiler şunlardır:

• Göz çevresinde şişlik ve morarma (ekimoz)
• Gözde ağrı, özellikle göz hareket ettirildiğinde
• Yüzde uyuşma, özellikle yanak veya üst dudakta (sinir hasarı nedeniyle)
• Göz küresinin çökmesi (enoptalmos) veya dışarı fırlaması (ekzoftalmos, nadir)
• Göz hareketlerinde kısıtlılık veya ağrı
• Burun kanaması
• Görmede bulanıklık veya azalma
• Işığa karşı hassasiyet

Tanı Yöntemleri

Orbital kırık tanısı, genellikle fiziksel muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birleşimiyle konur. Doktor, hastanın tıbbi geçmişini ve travmanın nasıl meydana geldiğini sorguladıktan sonra göz çevresini dikkatlice inceler. Göz hareketleri, görme keskinliği, göz içi basıncı ve göz küresinin konumu değerlendirilir. En kesin tanı yöntemi ise Bilgisayarlı Tomografi (BT) taramasıdır. BT, kemik yapıdaki kırıkları, kırık parçalarının yerleşimini ve kasların sıkışıp sıkışmadığını detaylı bir şekilde gösterir. Röntgen filmleri genellikle yetersiz kalır.

Acil Müdahale ve Tedavi Yaklaşımları

Orbital kırıklar, görme kaybı gibi kalıcı hasarları önlemek için hızlı ve doğru bir şekilde tedavi edilmesi gereken ciddi durumlardır. Bu nedenle, bir göz çevresi travması yaşandığında derhal bir sağlık kuruluşuna başvurmak esastır.

İlk Yardım ve Acil Durum

Yaralı kişiye ilk yardım sırasında:

• Göz çevresine nazikçe soğuk kompres uygulanarak şişlik ve ağrı azaltılabilir.
• Gözün daha fazla travmadan korunması için temiz bir bezle kapatılabilir.
• Herhangi bir ağrı kesici veya ilaç vermeden derhal bir sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.

Gözden kanama, şiddetli ağrı, ani görme kaybı veya belirgin çift görme gibi durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir.

Cerrahi ve Cerrahi Olmayan Tedaviler

Tedavi yaklaşımı, kırığın tipine, büyüklüğüne, göz kaslarının sıkışıp sıkışmadığına ve çift görmenin şiddetine bağlıdır.

• Cerrahi Olmayan Tedavi: Küçük, stabil kırıklar, göz kası sıkışması olmayan ve çift görmeye neden olmayan durumlarda cerrahi müdahale gerekmeyebilir. Bu durumda hastaya dinlenme, buz uygulaması, ağrı kesiciler ve antibiyotikler (enfeksiyon riskine karşı) reçete edilebilir. Göz hareketlerini kısıtlayan aktivitelerden kaçınılması önerilir. Düzenli takip önemlidir.
• Cerrahi Tedavi: Eğer göz kasları sıkışmışsa, çift görme belirginse, göz küresi belirgin şekilde yer değiştirmişse veya kırık çok büyükse cerrahi müdahale kaçınılmazdır. Ameliyatın amacı, sıkışmış kasları serbest bırakmak, kırık kemik parçalarını yerine oturtmak ve orbital yapıyı restore etmektir. Genellikle ameliyat, şişlik azaldıktan sonra, ancak travmadan sonraki ilk 2 hafta içinde yapılır. Geç kalınması, kasların kalıcı olarak yapışmasına ve tedavi sonuçlarının olumsuz etkilenmesine yol açabilir.

Sonuç

Göz çevresi (orbital) kırıkları, özellikle çift görme gibi belirtilerle kendini gösterdiğinde, hızlı ve doğru bir teşhis ile acil müdahale gerektiren ciddi durumlardır. Erken tanı ve uygun tedavi, göz sağlığını korumak, görme kaybını önlemek ve yaşam kalitesini sürdürmek adına kritik öneme sahiptir. Travma sonrası yukarıda bahsedilen belirtilerden herhangi birini yaşayan kişilerin vakit kaybetmeden bir uzmana başvurması, olası kalıcı hasarların önüne geçmek için atılacak en önemli adımdır.