Bağırsak sağlığının genel beden ve ruh sağlığımız üzerindeki etkisi gün geçtikçe daha iyi anlaşılıyor. Özellikle otizm, ADHD, disleksi, dispraksi, depresyon ve şizofreni gibi nörolojik ve psikiyatrik durumlarla, sindirim sistemi rahatsızlıkları ve otoimmün hastalıklar arasında güçlü bir bağlantı olduğu düşünülüyor. İşte tam da bu noktada, Dr. Natasha Campbell-McBride tarafından geliştirilen GAPS (Gut and Psychology Syndrome) Diyeti devreye giriyor. Bu diyet, bozuk bağırsak florasını iyileştirmeyi, bağırsak duvarını onarmayı ve böylece vücudun toksinlerden arınmasını sağlamayı hedefliyor. Peki, bu kapsamlı diyet programında GAPS Diyetinde tüketilebilecek yiyecekler nelerdir ve GAPS Diyetinde yasaklı yiyecekler listesi neleri içerir? İşte size bu konuda yol gösterecek, bağırsak sağlığınıza odaklanan detaylı liste.

GAPS Diyeti Nedir ve Kimler İçindir?

GAPS Diyeti, bağırsak-beyin aksı üzerindeki olumsuz etkileri azaltmak amacıyla tasarlanmış bütünsel bir beslenme ve yaşam tarzı protokolüdür. Dr. Natasha Campbell-McBride'ın klinik deneyimlerine dayanarak geliştirdiği bu diyet, özellikle sızıntılı bağırsak sendromu (leaky gut) olan bireyler için uygundur. Bağırsak duvarının hasar görmesiyle sindirilmemiş gıda parçacıkları, toksinler ve mikropların kan dolaşımına geçmesi, vücutta inflamasyona ve çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. GAPS Diyeti, bu hasarı onararak ve bağırsak florasını dengeleyerek iyileşmeyi destekler. Otizm spektrum bozuklukları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD), disleksi, dispraksi, bipolar bozukluk, depresyon, şizofreni gibi nörolojik durumların yanı sıra, Crohn hastalığı, ülseratif kolit, irritabl bağırsak sendromu (IBS) ve çeşitli otoimmün hastalıkları olan kişiler tarafından da sıkça araştırılmaktadır.

GAPS Diyetinde Tüketilebilecek Yiyecekler

GAPS Diyeti'nin temelini, bağırsakları iyileştiren ve besin değeri yüksek gıdalar oluşturur. Bu gıdalar genellikle kolay sindirilebilir, fermente edilmiş ve toksinlerden arındırılmış özelliktedir.

Hayvansal Ürünler: Şifa Kaynağı

• Et Suyu ve Kemik Suyu: Kolajen, amino asitler ve mineraller açısından zengin olan kemik suyu, bağırsak duvarını onarmak için temel bir destektir. Her öğünde tüketilmesi şiddetle tavsiye edilir.
• Organ Etleri: Karaciğer, böbrek, kalp gibi organ etleri, vitamin ve mineral açısından son derece yoğundur. Özellikle A vitamini ve B vitaminleri açısından zengindirler.
• Yağlı Balıklar: Somon, sardalya, uskumru gibi omega-3 açısından zengin balıklar, anti-inflamatuar etki gösterir ve beyin fonksiyonlarını destekler.
• Organik, Serbest Gezen Yumurta: Kaliteli protein ve yağ içeriğiyle önemli bir besin kaynağıdır.

Sağlıklı Yağlar: Enerji ve Onarım

• Sade Yağ (Ghee): Tereyağının süt proteinlerinden arındırılmış halidir, laktoz ve kazein intoleransı olanlar için daha uygundur.
• Soğuk Sıkım Zeytinyağı: Salatalarda ve yemeklere piştikten sonra eklenmelidir.
• Hindistan Cevizi Yağı: Orta zincirli trigliseritler (MCT) içerir, enerji için hızlı bir kaynaktır ve antimikrobiyal özelliklere sahiptir.
• Avokado ve Avokado Yağı: Sağlıklı tekli doymamış yağlar açısından zengindir.

Fermente Gıdalar: Bağırsak Florasının Dostu

• Ev Yapımı Yoğurt ve Kefir: Fermentasyon süreciyle laktozun çoğu parçalandığı için sindirimi kolaydır. Bol miktarda probiyotik içerirler.
• Lahana Turşusu (Sauerkraut) ve Fermente Sebzeler: Doğal probiyotik kaynaklarıdır ve sindirimi destekler.
• Ev Yapımı Kvass: Kırmızı pancardan yapılan fermente bir içecektir, bağırsak sağlığı için faydalıdır.

Sebzeler ve Meyveler: Vitamin ve Mineral Deposu

• Nişastasız Sebzeler: Brokoli, karnabahar, ıspanak, marul, salatalık, kabak, havuç, kereviz gibi sebzeler pişmiş veya fermente olarak tüketilebilir. Başlangıçta iyice pişirilmiş ve püre haline getirilmiş sebzeler önerilir.
• Az Şekerli Meyveler: Limon, misket limonu, avokado gibi meyveler GAPS Diyeti'nde serbesttir. Dutgiller (çilek, böğürtlen, ahududu) gibi düşük şekerli meyveler, diyetin ilerleyen aşamalarında ölçülü olarak tüketilebilir.

GAPS Diyetinde Yasaklı Yiyecekler

GAPS Diyeti'nde, bağırsakları tahriş edebilecek, sindirimi zorlayabilecek veya kötü bakterileri besleyebilecek tüm gıdalardan kesinlikle kaçınılması gerekir.

Tüm Tahıllar ve Baklagiller: Sindirimi Zorlayıcılar

• Tahıllar: Buğday, arpa, çavdar, yulaf, mısır, pirinç gibi tüm tahıllar (glütenli veya glütensiz fark etmeksizin) yasaktır. Bu gıdalar, bağırsak duvarına zarar verebilecek antinutrientler ve zor sindirilen karbonhidratlar içerir.
• Baklagiller: Mercimek, nohut, fasulye, bezelye gibi baklagiller, içerdikleri lektinler ve fittik asit nedeniyle sindirim sistemini zorlar ve bağırsak geçirgenliğini artırabilir.

Şeker ve Tatlandırıcılar: Bağırsak Düşmanları

• Sofra Şekeri ve Tüm Şekerli Ürünler: Şeker, bağırsaklardaki zararlı bakterileri ve mayaları besler, bu da disbiyoza ve inflamasyona yol açar.
• Yapay Tatlandırıcılar: Aspartam, sukraloz gibi yapay tatlandırıcılar da bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkileyebilir.
• Yüksek Fruktozlu Mısır Şurubu: İşlenmiş gıdalarda sıkça bulunur ve kesinlikle yasaktır.
• Bal: İlk aşamalarda yasak olsa da, diyette ilerledikçe kaliteli, doğal bal çok küçük miktarlarda tüketilebilir (GAPS Tam Diyetinde).

Nişastalı Sebzeler ve Bazı Meyveler

• Nişastalı Sebzeler: Patates, tatlı patates gibi yüksek nişasta içeriğine sahip sebzeler, başlangıç diyetinde yasaktır. İlerleyen aşamalarda ölçülü olarak dahil edilebilirler.
• Tropikal Meyveler: Muz, portakal, mango, ananas gibi şeker oranı yüksek meyveler, bağırsak florasını olumsuz etkileyebileceği için diyetin ilk aşamalarında yasaktır.

İşlenmiş Gıdalar ve Katkı Maddeleri

• Konserveler, paketli ürünler, hazır soslar, işlenmiş etler (sosis, salam), yapay renklendiriciler, koruyucular ve emülgatörler içeren her türlü gıda yasaktır. Bu ürünler genellikle bağırsak sağlığı için zararlı kimyasallar ve katkı maddeleri içerir.

Süt Ürünleri (İlk Aşamalarda)

• Pastörize süt ve ticari olarak üretilen peynirler, içeriğindeki laktoz ve kazein nedeniyle sindirimi zorlayabilir. GAPS Diyetinin giriş aşamalarında tamamen yasaktır. Ancak, diyet ilerledikçe ev yapımı, uzun süre fermente edilmiş yoğurt ve kefir gibi çiğ süt ürünleri yavaşça diyete dahil edilebilir.

GAPS Diyetinin Aşamaları ve Önemi

GAPS Diyeti, bir "Giriş Diyeti" ile başlar ve kademeli olarak "Tam GAPS Diyeti"ne geçiş yapar. Giriş Diyeti, bağırsakları nazikçe iyileştirmeyi amaçlayan 6 aşamadan oluşur ve daha da kısıtlayıcıdır. Tam GAPS Diyeti ise daha geniş bir yelpazede yiyecekleri içerir ancak hala işlenmiş gıdalardan, tahıllardan ve şekerden uzaktır. Diyetten çıkış süreci de en az diyet kadar önemlidir ve bağırsakların yeni gıdalara yavaşça alışmasını sağlar.

Unutulmamalıdır ki, GAPS Diyeti oldukça kapsamlı ve kişiye özel bir protokoldür. Bu diyeti uygulamadan önce, özellikle kronik sağlık sorunları olan bireylerin, Dr. Natasha Campbell-McBride'ın resmi sitesindeki bilgileri incelemesi ve alanında uzman bir sağlık profesyoneline danışması büyük önem taşır. Bu, diyetin doğru ve güvenli bir şekilde uygulanmasını sağlayarak en iyi sonuçların alınmasına yardımcı olacaktır.