Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), bireylerin sosyal etkileşim, iletişim ve davranış alanlarında farklılıklar göstermesine neden olan nörogelişimsel bir durumdur. Bu farklılıklar, özellikle iletişim becerileri ve sosyal etkileşimde zorluklarla kendini gösterir. Bu zorlukların üstesinden gelmek ve bireylerin potansiyellerine ulaşmasını sağlamak adına geliştirilen etkili müdahale programlarından biri de Eteçom'dur. Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı (Eteçom), özellikle Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı almış çocuklarda sosyal ve iletişimsel yeterlilikleri geliştirmeye odaklanan kapsamlı bir yaklaşımdır. Peki, Eteçom nedir ve Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklarda iletişim ve sosyal becerilerin geliştirilmesinde nasıl bir rol oynar?

Eteçom Nedir? Tanımı ve Temel İlkeleri

Eteçom, açılımıyla “Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı”, otizm spektrum bozukluğu olan 0-6 yaş aralığındaki çocukların gelişimini desteklemek amacıyla tasarlanmış bilimsel temelli bir programdır. Anadolu Üniversitesi Engelliler Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen bu program, çocuğun doğal ortamında, yani evinde ve günlük rutinleri içinde uygulanır. Temel amacı, çocuğun ebeveynleriyle ve diğer yetişkinlerle kurduğu etkileşimin kalitesini artırarak iletişim ve sosyal becerilerini geliştirmektir. Anadolu Üniversitesi Engelliler Araştırma Enstitüsü'nün de vurguladığı gibi, Eteçom; çocuğun kendi ilgi alanları ve motivasyonu üzerine inşa edilen, oyun temelli ve ebeveyn katılımını esas alan bir modeldir. Bu sayede, öğrenilen becerilerin genellenebilirliği ve kalıcılığı sağlanmaya çalışılır.

Otizm Spektrum Bozukluğu ve İletişim Zorlukları

Otizm Spektrum Bozukluğu, adından da anlaşılacağı üzere geniş bir yelpazeyi kapsayan bir durumdur. Bireylerde görülen belirtiler ve şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Ancak, ortak özelliklerden biri, sosyal iletişim ve etkileşimde yaşanan güçlüklerdir. Wikipedia'ya göre, OSB tanısı konan bireylerde göz teması kurma, mimikleri anlama ve kullanma, karşılıklı sohbeti sürdürme gibi alanlarda zorluklar yaygın olarak görülür. Sözlü iletişimin yanı sıra, jest ve mimik gibi sözsüz iletişim becerilerinde de farklılıklar gözlenebilir. Bu durum, çocukların çevreleriyle anlamlı ilişkiler kurmasını, ihtiyaçlarını ifade etmesini ve sosyal dünyaya uyum sağlamasını zorlaştırabilir. Erken ve yoğun müdahale, bu zorlukların üstesinden gelmede kritik bir rol oynar.

Eteçom'un İletişim Becerileri Üzerindeki Etkisi

Eteçom, iletişim becerilerini çok yönlü ele alarak OSB'li çocukların hem alıcı hem de ifade edici dil yeteneklerini destekler.

Alıcı Dil Becerileri

• Yönergeleri Anlama: Çocuğun basit veya karmaşık yönergeleri anlayıp uygulayabilme kapasitesini geliştirir. Örneğin, “topu ver” veya “kitabı masaya koy” gibi direktiflere tepki verme becerisi üzerinde çalışılır.
• Nesneleri Tanıma ve Adlandırma: Çevresindeki nesneleri, kişileri ve eylemleri tanıma, işaret etme ve adlandırma becerilerini artırır.

İfade Edici Dil Becerileri

• İstek Belirtme: Çocukların istediklerini işaret ederek, ses çıkararak veya sözlü olarak ifade etme becerileri üzerine odaklanılır. Bu, hayal kırıklıklarını azaltır ve bağımsızlığı destekler.
• Soru Sorma ve Cevaplama: Karşılıklı sohbet başlatma ve sürdürme, soru sorma ve sorulara uygun cevaplar verme yeteneğini geliştirir.
• Sohbet Başlatma ve Sürdürme: Diyaloglara katılma, konu değiştirme ve sohbeti doğal bir şekilde devam ettirme becerileri üzerinde çalışılır.

Alternatif ve Destekleyici İletişim (ADİ) Sistemleri

Sözlü iletişimde zorluk yaşayan çocuklar için resimli kartlar, işaret dili veya teknoloji destekli iletişim araçları gibi alternatif iletişim yollarının kullanımını teşvik ederek, çocuğun kendini ifade edebilmesini sağlar.

Eteçom ile Sosyal Becerileri Geliştirme Yolları

Eteçom programı, iletişimle birlikte sosyal becerilerin gelişimini de hedef alarak çocukların akran ve yetişkinlerle daha etkili etkileşim kurmasına yardımcı olur.

Ortak Dikkat ve Etkileşim

• Göz Teması ve Ortak Bakış: Çocukların başkalarının gözlerine bakma ve ilgilendikleri bir nesneye veya olaya birlikte odaklanma becerilerini geliştirir.
• Sıra Alma ve Bekleme: Oyunlarda veya günlük etkileşimlerde sıra alma ve sabırla bekleme becerisi üzerinde çalışılır.

Sosyal Oyun ve Akran Etkileşimi

• Oyun Kurallarına Uyma: Çocukların oyunların sosyal kurallarını anlamasına ve uygulamasına yardımcı olur.
• Paylaşma ve İşbirliği: Akranlarıyla oyuncakları veya etkinlikleri paylaşma, ortak bir amaç doğrultusunda işbirliği yapma becerilerini teşvik eder.

Duygu Tanıma ve İfade Etme

• Başkalarının Duygularını Anlama: Yüz ifadeleri ve vücut dili aracılığıyla başkalarının duygularını tanıma ve yorumlama becerilerini geliştirir.
• Kendi Duygularını İfade Etme: Çocukların kendi duygularını uygun bir şekilde ifade etmeyi öğrenmeleri, öfke nöbetleri veya hayal kırıklıklarının yönetiminde önemli rol oynar.

Ebeveynlerin ve Uzmanların Rolü

Eteçom, ebeveynlerin aktif katılımını gerektiren bir programdır. Aileler, uzmanlar tarafından verilen eğitimler ve destek sayesinde programı ev ortamında uygulayarak çocuklarının gelişimine doğrudan katkıda bulunurlar. Uzmanlar, ailelere bireyselleştirilmiş hedefler belirleme, uygulama yöntemleri konusunda rehberlik etme ve ilerlemeyi takip etme konularında destek sağlar. Bu işbirliği, çocukların kazandıkları becerileri günlük yaşamlarına aktarmalarını kolaylaştırır ve kalıcı öğrenmeyi destekler.

Sonuç

Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocukların iletişim ve sosyal becerilerinin geliştirilmesi, onların yaşam kalitelerini artırmak ve topluma aktif katılımlarını sağlamak adına hayati öneme sahiptir. Eteçom gibi bilimsel temelli ve etkileşim odaklı müdahale programları, bu alanda büyük bir fark yaratmaktadır. Ebeveynlerin ve uzmanların işbirliğiyle, çocukların doğal ortamlarında oyun ve etkileşim yoluyla öğrenmesi, onların potansiyellerine ulaşmaları için sağlam bir zemin hazırlar. Unutmayalım ki her çocuk biriciktir ve doğru destekle iletişim ve sosyal becerilerde kayda değer ilerlemeler kaydedebilirler.