Ergenlik dönemi, hızlı büyüme ve fiziksel aktivite artışıyla birlikte birçok değişimi beraberinde getirir. Bu dönemde ortaya çıkan kas ve eklem ağrıları genellikle büyümeye ya da hafif yaralanmalara bağlanabilir. Ancak özellikle ergenlerde kalça ve diz ağrısı şikayetleri her zaman masum olmayabilir. Bazen bu ağrılar, tıbbi müdahale gerektiren ciddi bir durumun, yani Femur Epifiz Kayması'nın (Slipped Capital Femoral Epiphysis - SCFE) belirtileri olabilir. Bu makalemizde, femur epifiz kaymasının ne olduğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini ve en önemlisi, ne zaman doktora gidilmeli sorusunun yanıtını detaylıca ele alacağız.

Femur Epifiz Kayması (SCFE) Nedir?

Femur epifiz kayması, ergenlik çağındaki çocuklarda, özellikle 10-16 yaşları arasında görülen, kalça eklemini etkileyen ciddi bir durumdur. Kalça eklemi, uyluk kemiğinin (femur) üst ucundaki top şeklindeki başın, leğen kemiğindeki yuvaya (asetabulum) oturmasıyla oluşur. SCFE'de, uyluk kemiğinin başını kemiğin ana gövdesine bağlayan büyüme plağı (epifiz hattı) zayıflar ve uyluk kemiğinin başı, büyüme plağı üzerinden geriye ve aşağıya doğru kayar. Bu kayma, kalça ekleminin stabilitesini bozar ve ağrıya, hareket kısıtlılığına neden olabilir.

Femur Epifiz Kayması Belirtileri Nelerdir?

SCFE belirtileri genellikle yavaş yavaş başlar ve zamanla kötüleşebilir. Ağrının şiddeti ve tipi kişiden kişiye değişmekle birlikte, en sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

Kalça Ağrısı

Kaymanın en tipik belirtisi, etkilenen kalçada, özellikle kasık bölgesinde veya uyluğun iç kısmında hissedilen ağrıdır. Bu ağrı genellikle hafif başlar, sürekli veya aralıklı olabilir. Fiziksel aktivite ile artma eğilimindedir ve dinlenmekle bir miktar hafifleyebilir.

Diz Ağrısı

Şaşırtıcı bir şekilde, SCFE'li ergenlerin önemli bir kısmı, kalça ağrısından ziyade sadece diz ağrısı şikayetiyle doktora başvurur. Bu durum, 'yansıyan ağrı' olarak adlandırılır. Kalça ekleminden kaynaklanan ağrı sinir yolları boyunca diz bölgesine yansıyabilir ve hastanın kalçasında bir sorun olduğunu düşünmesini engeller. Bu yüzden, nedeni açıklanamayan her diz ağrısı durumunda kalça eklemi de mutlaka değerlendirilmelidir.

Yürüme Bozukluğu ve Aksama

Kayma ilerledikçe, etkilenen bacakta bir zayıflık veya ağırlık hissi oluşabilir, bu da yürümede aksamaya (topallama) yol açar. Yürürken bacağı dışa doğru döndürme eğilimi görülebilir.

Bacak Hareketlerinde Kısıtlılık

Kalça ekleminin hareket açıklığı azalır. Özellikle bacağı içe doğru çevirme (iç rotasyon) hareketi kısıtlanır ve ağrılı hale gelir. Bacakların eşit açılarda açılıp kapanmasında zorluk yaşanabilir.

Etkilenen Bacakta Kısalık veya Dışa Dönüklük

Daha ileri vakalarda, kaymanın derecesine bağlı olarak etkilenen bacak diğerine göre daha kısa görünebilir veya dinlenirken bile dışa doğru dönük durabilir.

Neden Erken Tanı Bu Kadar Önemli?

Femur epifiz kayması, tedavi edilmediği takdirde ciddi ve kalıcı komplikasyonlara yol açabilir. Kaymanın ilerlemesi, kalıcı ağrıya, yürüme bozukluğuna ve hatta uyluk kemiği başının kanlanmasının bozulmasına (osteonekroz veya avasküler nekroz) neden olabilir. Osteonekroz, uyluk kemiği başının çökmesine ve kalıcı eklem hasarına yol açan çok ciddi bir komplikasyondur. Erken tanı ve cerrahi tedavi, bu tür komplikasyonların önlenmesinde ve çocuğun kalça fonksiyonlarının korunmasında kritik öneme sahiptir. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin (AAOS) belirttiği gibi, erken müdahale daha iyi uzun vadeli sonuçlar sağlar. Kaynak: American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo)

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Yukarıda bahsedilen belirtilerden herhangi biri, özellikle 10-16 yaş arasındaki bir ergende görülüyorsa, derhal bir ortopedi uzmanına başvurmak hayati önem taşır. İşte alarm zillerinin çalması gereken durumlar:

• Sürekli veya Tekrarlayan Kalça Ağrısı: Özellikle kasık bölgesinde veya uyluğun iç kısmında hissedilen ağrı dinlenmekle geçmiyorsa.
• Açıklanamayan Diz Ağrısı: Dizde herhangi bir travma veya yaralanma olmamasına rağmen devam eden diz ağrısı varsa, bu kalça sorunlarının bir yansıması olabilir ve kalçanın da değerlendirilmesi gerekir.
• Yürümede Aksama veya Topallama: Çocuğunuzun aniden veya kademeli olarak topallamaya başladığını fark ederseniz.
• Bacak Hareketlerinde Kısıtlılık: Özellikle bacağı içe doğru çevirme veya diğer kalça hareketlerinde zorlanma varsa.
• Ağrı ile Birlikte Ateş veya Genel Kötüleşme: Bu durum enfeksiyon veya başka ciddi sorunların belirtisi olabilir, acil tıbbi yardım gerektirir.

Mayo Clinic, SCFE'nin acil tıbbi müdahale gerektiren ciddi bir durum olduğunu ve herhangi bir şüphe durumunda hemen doktora başvurulması gerektiğini vurgulamaktadır. Kaynak: Mayo Clinic

Tanı ve Tedavi Süreci

Tanı Nasıl Konulur?

Ortopedi uzmanı, fizik muayene ile çocuğun kalça hareket açıklığını değerlendirir ve ağrılı bölgeleri belirler. Tanıyı doğrulamak için genellikle çeşitli açılardan çekilen röntgen filmleri (ön-arka ve kurbağa bacağı yan pozisyonları) yeterlidir. Bu filmlerde uyluk kemiği başının büyüme plağı üzerindeki kayması açıkça görülebilir.

Tedavi Yöntemleri

SCFE'nin tedavisi neredeyse her zaman cerrahidir. Ameliyatın temel amacı, kaymanın ilerlemesini durdurmak ve uyluk kemiği başının stabilize edilmesini sağlamaktır. Bu genellikle, bir veya iki adet cerrahi vida ile uyluk kemiği başının kemiğin ana gövdesine sabitlenmesiyle yapılır. Ameliyat sonrası iyileşme süreci, kaymanın derecesine ve ameliyatın başarısına bağlı olarak değişir.

Sonuç

Ergenlerde görülen kalça ve diz ağrısı şikayetleri, özellikle belirgin bir yaralanma geçmişi olmaksızın ortaya çıkıyorsa, ciddiye alınmalıdır. Femur Epifiz Kayması, erken tanı ve tedavi ile olumlu sonuçlar alınabilen, ancak ihmal edildiğinde kalıcı hasarlara yol açabilen önemli bir ortopedik durumdur. Ebeveynler ve ergenler, belirtileri tanımalı ve en ufak şüphede dahi vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmaktan çekinmemelidir. Unutmayın, erken teşhis, çocuğunuzun gelecekte sağlıklı ve ağrısız bir yaşam sürmesi için atılacak en önemli adımdır.