Yüz kemikleri, hem estetik görünümümüz hem de hayati organlarımızın korunması açısından büyük önem taşır. Bu kemikler arasında en belirgin olanlardan biri de elmacık kemiği, tıbbi adıyla zigoma veya zigomatik kemiktir. Yüz travmalarında sıkça karşılaşılan bir durum olan elmacık kemiği (zigomatik) kırığı, kişilerin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Bu kırıklar, çoğunlukla trafik kazaları, spor yaralanmaları, düşmeler veya darp gibi yüksek enerjili travmalar sonucu meydana gelir. Kırığın tipi ve şiddeti, uygulanan darbenin gücüne ve yönüne göre değişiklik gösterir. Zigomatik kemik, göz çukuru, burun ve üst çene ile bağlantılı olduğundan, bu bölgedeki bir kırık beraberinde birçok farklı sorunu da getirebilir. Bu makalede, elmacık kemiği kırıklarının belirtileri, doğru teşhis yöntemleri ve modern tedavi süreci hakkında detaylı bilgilere ulaşacaksınız.

Elmacık Kemiği (Zigomatik) Kırığı Nedir?

Elmacık kemiği, yüzün yan tarafında, göz çukurunun hemen altında bulunan, yüzün dış hatlarını belirleyen ve çene kemiği ile eklem yapan güçlü bir kemiktir. Tıbbi literatürde zigoma veya zigomatik kemik olarak da bilinir. Bu kemik, göz küresini çevreleyen orbitanın alt ve dış duvarının önemli bir parçasını oluşturur. Bir elmacık kemiği kırığı, bu kemiğin bütünlüğünün bozulması durumudur. Kırıklar basit bir çatlaktan, kemiğin birden fazla parçaya ayrıldığı ve yer değiştirdiği karmaşık kırıklara kadar değişebilir. Kırığın tipi, alınacak tedavi kararlarında belirleyici rol oynar.

Belirtileri Nelerdir?

Elmacık kemiği kırıkları, genellikle oldukça belirgin belirtilerle kendini gösterir. Travmanın şiddetine ve kırığın yaygınlığına göre bu belirtiler farklılık gösterebilir. İşte en yaygın karşılaşılan elmacık kemiği kırığı belirtileri:

• Şişlik ve Morarma: Kırık bölgesinde, özellikle göz çevresinde ve yanakta ciddi şişlik ve morarma (ekimoz) meydana gelir. Bu durum, gözün açılıp kapanmasını dahi zorlaştırabilir.
• Ağrı: Kırık bölgesinde sürekli veya dokunmakla artan şiddetli ağrı hissedilir. Çiğneme veya ağzı açma sırasında da ağrı artabilir.
• Duyusal Kayıp (Uyuşma): Elmacık kemiği yakınından geçen trigeminal sinirin infraorbital dalı zarar görebilir. Bu durum, yanak, üst dudak, diş etleri ve burun kanadında uyuşma veya his kaybına yol açabilir.
• Yüzde Şekil Bozukluğu: Kırık nedeniyle kemik yer değiştirdiyse, yüzde asimetri veya çökme şeklinde bir şekil bozukluğu gözlenebilir.
• Göz Problemleri:
  • Çift Görme (Diplopi): Kırık, göz çukurunun tabanını etkilediyse, göz kasları sıkışabilir ve bu da çift görmeye neden olabilir.
  • Göz Küresinin Aşağı Kayması (Enofthalmus): Göz çukurunun hacmi arttığında göz küresi geriye ve aşağıya doğru kayabilir.
  • Göz Hareketlerinde Kısıtlılık: Kırık nedeniyle göz kaslarının hareketinde kısıtlılık oluşabilir.
• Ağız Açmada Zorluk (Trismus): Kırık, çiğneme kaslarını etkilediyse veya temporomandibular eklem (çene eklemi) bölgesine yakınsa, ağız açmada kısıtlılık yaşanabilir.
• Burun Kanaması: Kırık sinüsleri etkilediyse burun kanaması görülebilir.

Teşhis Süreci

Elmacık kemiği kırıklarının doğru bir şekilde teşhis edilmesi, etkili bir tedavi planı oluşturmak için kritik öneme sahiptir. Teşhis süreci genellikle aşağıdaki adımları içerir:

H3 Fiziksel Muayene

Doktor, öncelikle hastanın yüzünde şişlik, morarma, şekil bozukluğu, göz hareketlerindeki kısıtlılık ve duyu kaybı gibi belirtileri değerlendirmek için dikkatli bir fiziksel muayene yapar. Ağrı hassasiyeti ve kemiklerdeki düzensizlikler palpasyon (elle muayene) ile kontrol edilir.

H3 Görüntüleme Yöntemleri

Fiziksel muayenenin ardından, kırığın tam yerini, tipini ve çevre dokulara verdiği zararı belirlemek için görüntüleme yöntemlerine başvurulur:

• Röntgen: İlk aşamada yüz kemiklerinin genel görünümünü değerlendirmek için kullanılabilir. Ancak, karmaşık kırıkların detaylarını göstermede yetersiz kalabilir.
• Bilgisayarlı Tomografi (BT): Elmacık kemiği kırıklarının teşhisinde altın standarttır. BT taraması, kemiğin 3 boyutlu detaylı görüntüsünü sağlayarak kırığın tipini, yer değiştirmesini ve göz çukuru ile sinüslerin durumunu net bir şekilde gösterir. Bu, cerrahi planlama için hayati bilgiler sunar. Bilgisayarlı tomografi hakkında daha fazla bilgi almak için tıklayın.
• Manyetik Rezonans (MR): Nadiren kullanılır ancak yumuşak doku hasarını (örneğin göz kaslarındaki sıkışma) veya sinir yaralanmalarını değerlendirmek gerektiğinde faydalı olabilir.

Tedavi Süreci

Elmacık kemiği kırıklarının tedavi süreci, kırığın tipine, şiddetine, yer değiştirmesine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Tedavi genellikle konservatif veya cerrahi yöntemlerle yapılır.

H3 Konservatif Tedavi

Eğer kırık küçük, yer değiştirmemiş veya çok az yer değiştirmişse, cerrahi müdahaleye gerek kalmayabilir. Bu durumda konservatif tedavi uygulanır:

• Ağrı Yönetimi: Ağrı kesicilerle ağrı kontrol altına alınır.
• Soğuk Uygulama: Şişliği azaltmak için buz kompresleri önerilir.
• Dinlenme: Yüz travması sonrası aktiviteler kısıtlanır, darbeden kaçınılır.
• Yumuşak Diyet: Çene hareketlerini minimumda tutmak için yumuşak gıdalarla beslenilir.
• Düzenli Kontroller: Kırığın iyileşme süreci ve herhangi bir komplikasyonun gelişip gelişmediği düzenli olarak takip edilir.

H3 Cerrahi Tedavi

Ciddi yer değiştirmiş, göz çukurunu etkileyen, çift görmeye neden olan veya belirgin şekil bozukluğu yaratan elmacık kemiği kırıklarında cerrahi müdahale gereklidir. Cerrahi tedavinin temel amacı, kırık kemik parçalarını orijinal anatomik konumlarına geri getirmek ve stabilize etmektir. Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde bu tür ameliyatlar yapılabilmektedir.

H4 Cerrahi Teknikler

• Kapalı Redüksiyon: Bazı basit kırıklarda, cilt üzerinden küçük bir kesi ile özel aletler kullanılarak kemik parçaları yerine oturtulabilir.
• Açık Redüksiyon ve İç Fiksasyon (ORIF): En sık kullanılan yöntemdir. Bu yöntemde, cerrah ciltte küçük kesiler yaparak kırık bölgesine ulaşır. Kırık parçaları dikkatlice anatomik pozisyonlarına getirilir ve küçük titanyum plakalar ve vidalar (mikro veya mini plakalar) kullanılarak sabitlenir. Bu plakalar genellikle ömür boyu kalır ve herhangi bir sorun yaratmaz.
• Endoskopik Yardımcı Cerrahi: Bazı durumlarda, minimal invaziv yaklaşımlarla endoskoplar kullanılarak kırıkların daha az kesiyle düzeltilmesi sağlanabilir.

H4 İyileşme Süreci ve Sonrası

Cerrahi sonrası iyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Genellikle ilk birkaç hafta şişlik ve morarma devam eder. Ağrı kesiciler ve buz uygulamaları bu dönemde yardımcı olur. Doktorun önerilerine uymak, çiğneme kısıtlamalarına uymak ve fiziksel aktivitelerden kaçınmak iyileşmenin hızlanması için önemlidir. Tam iyileşme genellikle birkaç ay sürebilir. Bu süreçte düzenli doktor kontrolleri ve gerekli görüldüğünde fizik tedavi önemlidir.

Sonuç

Elmacık kemiği (zigomatik) kırığı, yüz travmaları sonrası karşılaşılabilecek ciddi bir durumdur. Ancak modern teşhis ve tedavi yöntemleri sayesinde, bu tür kırıkların büyük çoğunluğu başarılı bir şekilde yönetilebilmektedir. Yüz bölgesinde bir travma yaşanması ve yukarıda belirtilen belirtilerin görülmesi halinde, vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmak büyük önem taşır. Erken teşhis ve doğru tedavi planlaması, kalıcı şekil bozukluklarının, fonksiyon kayıplarının ve görme sorunlarının önüne geçerek hastanın tam iyileşmesini ve yaşam kalitesini geri kazanmasını sağlar. Unutmayın, yüz kemiklerindeki her türlü hasar, uzman bir doktor tarafından değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir.