Egzama, deri iltihabı olarak bilinen ve kaşıntı, kızarıklık, kuruluk gibi semptomlarla kendini gösteren yaygın bir dermatolojik durumdur. Ancak "egzama" tek bir hastalıktan ziyade, farklı etiyolojilere sahip bir grup deri reaksiyonunu kapsar. Bu egzama çeşitlerinin klinik görünümleri çoğu zaman birbirine benzeyebilir, bu da doğru teşhisi zorlaştırabilir. İşte tam da bu noktada, mikroskopik incelemeye dayanan dermatopatolojik bulgular devreye girerek, özellikle atopik egzama, kontakt egzama ve seboreik egzama gibi yaygın türler arasında kesin bir egzama ayırımı yapılmasına olanak tanır. Bu makalede, dermatopatolojinin bu farklı egzama türlerinin tanısındaki kritik rolünü ve her birinin kendine özgü histopatolojik özelliklerini detaylıca inceleyeceğiz.

Egzamanın Temel Dermatopatolojik Özellikleri

Genel anlamda, egzamalar spongiyotik dermatit grubuna girer. Spongiyoz (interkaterinositler arası ödem), tüm egzamatöz reaksiyonların karakteristik özelliğidir ve epidermiste süngerimsi bir görünüm oluşturur. Bununla birlikte, farklı evrelerde ve tiplerde bazı diğer bulgular da eşlik eder:

• Akantoz: Epidermiste kalınlaşma.
• Parakeratoz: Stratum korneumda çekirdekli hücrelerin bulunması.
• Eksositoz: Epidermise inflamatuar hücrelerin (lenfositler, eozinofiller) geçişi.
• Dermal İnflamasyon: Dermisde perivasküler lenfohistiyositik infiltrasyon.

Atopik Egzama (Atopik Dermatit)

Klinik ve Patogenez

Atopik egzama, genetik yatkınlığı olan bireylerde görülen, kronik, tekrarlayıcı ve kaşıntılı bir inflamatuar deri hastalığıdır. "Atopi triadı" (astım, alerjik rinit, atopik dermatit) ile sıkça ilişkilidir. Deri bariyer fonksiyon bozukluğu, immünolojik disregülasyon ve çevresel faktörler patogenezinde önemli rol oynar. Genellikle çocukluk çağında başlar ve dirsek, diz gibi eklem bölgelerinin fleksör yüzeylerini etkiler.

Dermatopatolojik Bulgular

Atopik egzamanın histopatolojik bulguları hastalığın evresine göre değişiklik gösterir:

• Akut Lezyonlar: Belirgin spongiyoz, epidermiste vezikül oluşumu ve hafif ila orta derecede lenfohistiyositik dermal infiltrasyon. Eozinofiller nadiren görülebilir.
• Subakut Lezyonlar: Daha az belirgin spongiyoz, akantozda artış ve dermiste perivasküler lenfohistiyositik infiltrasyon.
• Kronik Lezyonlar: Belirgin akantoz (psöriaziform akantoz), stratum korneumda parakeratoz, dermiste papiller fibrozis (likenifikasyona bağlı), lenfohistiyositik infiltrasyon. Mast hücrelerinde artış da gözlenebilir.

Atopik egzama hakkında daha fazla bilgiye Wikipedia'dan ulaşabilirsiniz.

Kontakt Egzama (Kontakt Dermatit)

Klinik ve Patogenez

Kontakt egzama, derinin dışardan gelen bir maddeyle teması sonucu oluşan inflamatuar bir reaksiyondur. İki ana tipi vardır: alerjik kontakt dermatit (immünolojik bir reaksiyon) ve irritan kontakt dermatit (direkt toksik etki). Her ikisi de genellikle temas bölgesinde keskin sınırlı, kaşıntılı veya ağrılı lezyonlarla karakterizedir.

Dermatopatolojik Bulgular

Kontakt egzamanın histopatolojisi, etiyolojisine ve şiddetine bağlı olarak farklılık gösterebilir:

• Alerjik Kontakt Dermatit: Genellikle belirgin spongiyoz, hatta intraepidermal vezikül ve bül oluşumu görülür. Epidermiste lenfosit ve eozinofil eksositozu yaygındır. Dermisde yoğun perivasküler lenfohistiyositik infiltrasyon mevcuttur. Eozinofillerin varlığı, özellikle alerjik reaksiyonlarda daha belirleyici olabilir.
• İrritan Kontakt Dermatit: Spongiyoz daha hafif veya fokal olabilir. Epidermal hücre nekrozu ve dermal inflamasyonda nötrofiller daha ön planda olabilir. Parakeratoz ve hafif akantoz da görülebilir. Şiddetli vakalarda epidermiste tam kat nekroz ve ülserasyon gelişebilir.

Seboreik Egzama (Seboreik Dermatit)

Klinik ve Patogenez

Seboreik egzama, sebum salgısı yüksek olan bölgeleri (saçlı deri, yüz, göğüs, sırtın üst kısmı) etkileyen kronik, inflamatuar bir deri hastalığıdır. Malassezia cinsi mayaların rol oynadığı düşünülmektedir. Kızarıklık, yağlı veya kuru pullanma ve kaşıntı tipik semptomlarıdır.

Dermatopatolojik Bulgular

Seboreik egzamanın histopatolojik özellikleri şunları içerir:

• Yüzeyel Perivasküler ve Perifolliküler İnfiltrasyon: Dermisde lenfosit ve histiyositlerden oluşan inflamatuar hücre infiltrasyonu genellikle kıl folikülleri çevresinde yoğunlaşır.
• Psöriaziform Akantoz: Epidermiste psoriasise benzer bir kalınlaşma.
• Fokal Parakeratoz: Özellikle kıl folikülü ağızlarında (infundibulum) parakeratoz ve bazen nötrofil mikroapseleri (Munro mikroapselerine benzer, ancak daha küçük) görülebilir.
• Spongiyoz: Hafif ila orta derecede olabilir.
• Malassezia Mayası: Bazen stratum korneumda, özellikle folikül ağızlarında Malassezia mayaları görülebilir, ancak bu tanı için zorunlu değildir.

Dermatopatolojik ayırıcı tanılar hakkında daha detaylı bilgi için güvenilir bir akademik kaynak olan National Center for Biotechnology Information (NCBI) adresindeki ilgili makaleleri inceleyebilirsiniz.

Ayırıcı Tanıda Dermatopatolojinin Rolü

Egzama çeşitlerinin klinik olarak benzer olması, doğru teşhis için dermatopatolojik incelemenin önemini artırır. Histopatolojik bulgular, özellikle atipik sunumlar veya tedaviye dirençli vakalarda, klinisyene yol gösterir. Örneğin, kontakt egzamada daha belirgin spongiyoz ve vezikülasyon görülürken, seboreik egzamada perifolliküler inflamasyon ve folikül ağızlarında parakeratoz daha tipiktir. Atopik egzamada ise kronik evrelerde likenifikasyon ve psöriaziform akantoz baskındır.

Her ne kadar bu türler arasında örtüşen özellikler bulunsa da, patoloji uzmanının deneyimi ve klinik bilgilerle birlikte değerlendirmesi, kesin tanıya ulaşmada kilit rol oynar. Doğru tanı, hastaya en uygun tedavi stratejisinin belirlenmesi için vazgeçilmezdir.