Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dünya genelinde çocuk ve ergen popülasyonunun önemli bir bölümünü etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. DEHB tanısı alan çocuklarda, genellikle dikkat süresinde kısalık, dürtüsellik ve aşırı hareketlilik gibi belirtiler gözlemlenir. Bu belirtiler, çocukların akademik başarılarını, sosyal ilişkilerini ve genel yaşam kalitelerini olumsuz etkileyebilir. Özellikle odaklanmayı sürdürme ve duygu yönetimini sağlama konusunda zorluklar yaşarlar. Neyse ki, bu zorlukların üstesinden gelmeye yardımcı olabilecek etkili yaklaşımlardan biri de çocuk merkezli oyun terapisi uygulamalarıdır. Bu makale, DEHB'li çocuklarda odaklanma ve duygu yönetimini güçlendirmede oyun terapisinin nasıl bir araç olduğunu detaylı bir şekilde inceleyecektir.

DEHB ve Çocuklar İçin Odaklanma ile Duygu Yönetiminin Önemi

DEHB'li çocuklar için derslere odaklanmak, yönergeleri takip etmek veya bir görevi tamamlamak çoğu zaman büyük bir mücadeledir. Sürekli değişen dikkatleri ve kolayca dağılabilmeleri, öğrenme süreçlerini aksatır. Bununla birlikte, duygu yönetimi de onlar için kritik bir alandır. Dürtüsellikleri, öfke patlamalarına, hayal kırıklıklarına veya ani sevinçlere yol açabilir. Bu durum, hem kendi iç dünyalarında hem de çevreleriyle olan etkileşimlerinde sorunlara neden olur. Odaklanma ve duygu yönetimi becerilerini geliştirmek, DEHB'li çocukların okulda, evde ve sosyal çevrelerinde daha uyumlu ve başarılı olmaları için temel taşlardan biridir.

Çocuk Merkezli Oyun Terapisi Nedir?

Çocuk Merkezli Oyun Terapisi (ÇMOY), çocukların kendilerini doğal yollarla ifade etmelerine olanak tanıyan, yapılandırılmamış ve yönlendirici olmayan bir terapi biçimidir. Bu yaklaşım, çocuğun kendi içsel iyileşme gücüne ve potansiyeline güvenir. Terapist, çocuğa koşulsuz kabul, empati ve samimiyet sunarak güvenli bir ortam sağlar. Çocuk, bu güvenli alanda oyun yoluyla deneyimlerini, duygularını ve düşüncelerini özgürce keşfeder. Terapist, çocuğu yönlendirmek yerine onun oyununu takip eder, duygularını yansıtır ve kabullenir. Bu sayede çocuk, kendi problemlerine çözüm bulma ve içsel kaynaklarını harekete geçirme fırsatı bulur. Amerikan Oyun Terapisi Derneği (A4PT) gibi otoriteler tarafından da desteklenen bu terapi modeli, çocukların gelişimsel ihtiyaçlarına duyarlı bir yaklaşımdır.

Çocuk Merkezli Oyun Terapisinin DEHB'li Çocuklara Faydaları

Çocuk merkezli oyun terapisi, DEHB tanısı almış çocukların karşılaştığı özgül zorluklara yönelik olarak birçok fayda sunar:

Odaklanma Becerilerini Geliştirme

Oyun terapisi odası, DEHB'li çocuklar için dikkatlerini sürdürmeleri için ideal bir ortam sunar. Çocuk, kendi seçtiği oyuncaklarla kendi kurallarını koyarak oynar. Bu özgürlük, içsel motivasyonu artırır ve dikkat süresini doğal bir şekilde uzatır. Çocuk, ilgisini çeken bir etkinliğe derinlemesine dalabilir ve terapist, bu odaklanmayı onaylayarak pekiştirir. Oyunun akışı içinde bir göreve bağlı kalma, bir hikaye oluşturma veya bir yapıyı tamamlama gibi eylemler, zamanla dikkat sürelerinin uzamasına ve derinleşmesine yardımcı olur.

Duygu Yönetimi ve İfade Yeteneğini Artırma

DEHB'li çocuklar sıklıkla duygularını tanıma, adlandırma ve uygun şekilde ifade etme konusunda zorlanır. Oyun, bu duyguların güvenli bir şekilde dışa vurulabileceği bir aracı sağlar. Agresif oyunlar, öfkeyi; kaçma oyunları, korkuyu; bakım oyunları, şefkati sembolize edebilir. Terapist, çocuğun oyunundaki duyguları yansıtarak "Kızgın görünüyor bu bebek" veya "Çok üzgün bir hayvan galiba" gibi ifadelerle çocuğun duygusal farkındalığını artırır. Bu süreçte çocuk, duygularının normal olduğunu ve ifade edilebileceğini öğrenir, bu da duygu düzenleme becerilerini geliştirir.

Sosyal Becerileri ve Özgüveni Destekleme

Terapistin koşulsuz kabulü ve anlayışı, çocuğun kendini değerli ve yeterli hissetmesini sağlar. Kendi oyununu yönetme ve kararlar alma fırsatı bulması, öz yeterlilik duygusunu pekiştirir. Ayrıca, terapistle kurulan güvenli ilişki, başkalarıyla sağlıklı sınırlar çizmeyi ve sosyal etkileşimlerdeki ipuçlarını anlamayı öğrenmeleri için bir model teşkil eder. Bu, DEHB'li çocukların akran ilişkilerinde daha başarılı olmalarına ve özgüvenlerinin artmasına yardımcı olur.

Uygulama Süreci ve Terapist Rolü

Çocuk merkezli oyun terapisi seansları genellikle haftada bir kez, 30-50 dakika süren düzenli oturumlar halinde gerçekleştirilir. Terapist, çocuğa oyun odasında tam bir özgürlük tanır ve çocuğun seçimlerine saygı duyar. Terapistin ana rolü, çocuğun yanında olmak, onu yargılamadan dinlemek ve hislerini yansıtmaktır. Çocuğun deneyimlerine odaklanarak, onun dünyasını anlamaya çalışır ve bu anlayışı sözlü ve sözsüz olarak çocuğa iletir. Bu etkileşim, çocuğun kendi içsel kaynaklarını keşfetmesini ve kendi potansiyelini gerçekleştirmesini sağlar.

Ev Ortamında Destekleyici Yaklaşımlar

Oyun terapisi sürecine ek olarak, ailelerin ev ortamında uygulayabileceği destekleyici yaklaşımlar da DEHB'li çocukların gelişimine katkıda bulunur. Rutin oluşturma, net sınırlar koyma, çocuğa seçim yapma fırsatları sunma ve aktif dinleme gibi stratejiler, terapinin etkilerini pekiştirebilir. Çocuğun ilgisini çeken yapılandırılmamış oyunlara zaman ayırmak ve duygularını ifade etmesi için güvenli bir alan yaratmak da büyük önem taşır.

Sonuç olarak, DEHB tanısı alan çocuklarda odaklanmayı ve duygu yönetimini güçlendiren çocuk merkezli oyun terapisi, bu özel çocukların gelişimsel ihtiyaçlarına cevap veren, doğal ve etkili bir yaklaşımdır. Oyunun iyileştirici gücü sayesinde çocuklar, içsel potansiyellerini keşfeder, kendilerini daha iyi ifade eder ve yaşamın getirdiği zorluklarla başa çıkma becerileri kazanırlar. Bu terapi modeli, DEHB'li çocukların daha mutlu, daha dengeli ve potansiyellerine ulaşmış bireyler olmalarına zemin hazırlar.