Sualtı dünyasının büyüleyici derinliklerine yapılan her dalış, insan fizyolojisi üzerinde eşsiz bir etki yaratır. Bu eşsiz deneyim, beraberinde belirli riskleri de getirir. Dalgıç hastalıkları, dalış sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilen özel sağlık sorunlarıdır. Bu rahatsızlıkların belirtilerini doğru bir şekilde tanımak ve uygun zamanda bir sualtı hekimine başvurmak, dalış güvenliği ve uzun vadeli sağlığınız için vazgeçilmezdir. Peki, bu zorlu ve büyüleyici ortamda karşılaşabileceğiniz potansiyel tehlikeler nelerdir ve kendinizi nasıl güvende tutabilirsiniz?

En Sık Görülen Dalgıç Hastalıkları Nelerdir?

Dalış fiziğinin insan vücudu üzerindeki etkileri, bir dizi spesifik sağlık problemine yol açabilir. Bu bölümde, dalgıçların karşılaşabileceği en yaygın hastalıkları detaylıca inceleyeceğiz.

Dekompresyon Hastalığı (Vurgun)

Dekompresyon hastalığı, halk arasında 'vurgun' olarak bilinir ve en tehlikeli dalgıç hastalıklarından biridir. Yüksek basınç altında vücut dokularında çözünen azot gazının, yüzeye çıkış sırasında basıncın hızla düşmesiyle yeterince atılamayıp kabarcıklar oluşturmasıyla meydana gelir. Bu gaz kabarcıkları, kan dolaşımını ve dokuları etkileyerek çeşitli belirtilere yol açabilir. Dekompresyon hastalığı hakkında daha detaylı bilgiye Wikipedia üzerinden ulaşabilirsiniz.

• Tip I (Hafif): Genellikle eklem ve kas ağrıları, ciltte kaşıntı ve döküntüler şeklinde kendini gösterir.
• Tip II (Ciddi): Merkezi sinir sistemini etkileyerek felç, uyuşma, karıncalanma, denge kaybı, görme bozuklukları, baş dönmesi, idrar retansiyonu ve hatta bilinç kaybı gibi yaşamı tehdit eden durumlara yol açabilir.

Barotravma

Basınç farkından kaynaklanan doku hasarıdır. Vücuttaki hava boşlukları (kulaklar, sinüsler, akciğerler, dişler ve maske içi boşluk) ile dış ortam arasındaki basınç dengesizliği sonucu oluşur.

• Kulak Barotravması: Dalış sırasında kulaktaki basıncın eşitlenememesi durumunda orta kulak ve kulak zarı yapılarında hasar meydana gelir. Şiddetli ağrı, çınlama, işitme kaybı ve kulak zarı yırtılması en sık görülen belirtilerdir.
• Sinüs Barotravması: Sinüslerdeki hava basıncının eşitlenememesi sonucunda sinüslerde ağrı, burun kanaması veya göz çevresinde morarma ve şişlik görülebilir.
• Akciğer Barotravması: Kontrollü olmayan hızlı çıkışlar veya nefesi tutma sonucunda akciğerlerdeki havanın aşırı genişlemesiyle akciğer dokusunun yırtılmasıdır. Bu durum, pnömotoraks (akciğer sönmesi) veya arteriyel gaz embolisi gibi ölümcül sonuçlara yol açabilir.
• Maske Barotravması: Dalış maskesi içindeki basıncın burundan hava üflenerek eşitlenmemesi durumunda, yüz derisinde ve gözlerde kılcal damar yırtılmaları ve morarmalar oluşur.

Azot Narkozu (Derinlik Sarhoşluğu)

Derin dalışlarda, yüksek kısmi azot basıncı nedeniyle merkezi sinir sistemi üzerinde uyuşturucu bir etki yaratır. Belirtileri alkol zehirlenmesine benzer: karar verme yeteneğinde bozulma, öfori, koordinasyon kaybı, halüsinasyonlar ve mantıksız davranışlar. Derinlik arttıkça etkisi de artar ve dalgıcın güvenliğini ciddi şekilde tehlikeye atabilir, bu da panik ve kaza riskini artırır.

Oksijen Zehirlenmesi

Yüksek parsiyel oksijen basıncına uzun süre maruz kalmak, özellikle nitrox gibi zenginleştirilmiş hava karışımları veya saf oksijen kullanılan teknik dalışlarda görülebilir. Merkezi sinir sistemi (CNS) ve pulmoner (akciğer) olmak üzere iki ana türü vardır. CNS oksijen zehirlenmesi kas seğirmeleri, görme bozuklukları, mide bulantısı, baş dönmesi ve en ciddisi konvülsiyonlara (nöbetlere) yol açabilir. Pulmoner oksijen zehirlenmesi ise kronik öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı ile kendini gösterir.

Su Altında Hipotermi

Vücut ısısının normalin altına düşmesi durumudur. Su, havadan çok daha hızlı ısı kaybına neden olduğu için, özellikle uzun dalışlarda veya soğuk sularda uygun dalış elbisesi olmadan dalış yapıldığında risk artar. Titreme, uyuşma, koordinasyon kaybı ve zihinsel karışıklık gibi belirtilerle kendini gösterir. Ciddi hipotermi, bilinç kaybı ve hatta kalp durmasına yol açabilir.

Dalgıç Hastalıklarının Belirtileri ve Tanı Süreci

Dalgıç hastalıklarının belirtileri geniş bir yelpazeye yayılabilir ve bazen spesifik olmayabilir, bu da tanıyı zorlaştırabilir. Bu nedenle, dalış sonrası herhangi bir olağandışı semptomu asla göz ardı etmemek hayati önem taşır.

• Genel Belirtiler: Eklem veya kas ağrıları, aşırı yorgunluk, baş ağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi, uyuşma, karıncalanma, ciltte döküntüler veya kaşıntı.
• Nörolojik Belirtiler: Kas güçsüzlüğü, felç, denge kaybı, konuşma veya görme bozuklukları, hafıza sorunları, bilinç durumunda değişiklikler.
• Solunum Belirtileri: Sürekli öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya sıkışma hissi.

Tanı genellikle dalış geçmişinin (derinlik, süre, çıkış hızı), semptomların dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi ve detaylı bir fiziksel muayene ile başlar. Gerekirse BT (Bilgisayarlı Tomografi), MR (Manyetik Rezonans) gibi görüntüleme yöntemleri veya kan testleri tanıya yardımcı olabilir.

Ne Zaman Bir Sualtı Hekimine Görünmelisiniz?

Bu soru, dalış güvenliğinin temelini oluşturur. Eğer dalış sonrası aşağıdaki durumlardan herhangi birini yaşıyorsanız, vakit kaybetmeden bir sualtı hekimine başvurmanız kritik öneme sahiptir:

• Dalış sonrası herhangi bir olağandışı belirti: Hafif bir ağrı, kaşıntı veya yorgunluk bile olsa, dalışla ilişkilendirilebilecek herhangi bir yeni semptom fark ettiğinizde dikkatli olun. Belirtiler genellikle ilk 24 saat içinde ortaya çıkma eğiliminde olsa da, bazen daha sonra da görülebilir.
• Belirtilerin şiddetlenmesi: Başlangıçta hafif olan bir semptomun zamanla kötüleşmesi veya yayılması, acil tıbbi müdahale gerektiren ciddi bir durumun işareti olabilir.
• Nörolojik veya Solunum Problemleri: Özellikle felç, uyuşma, denge kaybı, görme veya konuşma sorunları, şiddetli öksürük, nefes darlığı veya göğüs ağrısı gibi ciddi belirtiler derhal müdahale gerektirir. Bu tür durumlar, vakit kaybetmeden hiperbarik oksijen tedavisi gerektirebilir.
• Dalmadan Önce Sağlık Kontrolü: Düzenli dalış yapan herkesin belirli aralıklarla bir sualtı hekimine görünerek dalışa uygunluğunu kontrol ettirmesi şiddetle önerilir. Özellikle kronik bir rahatsızlığınız varsa, yeni bir ilaç kullanmaya başladıysanız veya önemli bir sağlık değişikliği yaşadıysanız bu kontrol daha da önemlidir.

Erken teşhis ve tedavi, dalgıç hastalıklarının kalıcı hasarlar bırakmasını engellemek için kritik öneme sahiptir. Bu alanda uzmanlaşmış hekimler, dalış fizyolojisi ve patolojisi konusunda derin bilgiye sahiptirler ve doğru tanı ile etkili tedavi yöntemlerini uygulayabilirler. Florence Nightingale Hastaneleri'nin dalış hastalıkları sayfasından da ek bilgilere ulaşabilirsiniz.

Güvenli Dalış İçin Önlemler

Dalgıç hastalıklarından korunmanın en iyi yolu, güvenli dalış uygulamalarına sıkı sıkıya bağlı kalmaktır:

• Planlı Dalış: Her dalışı dikkatlice planlayın, dekompresyon limitlerine ve maksimum derinliklere titizlikle uyun. Dalış bilgisayarınızı veya tablolarınızı doğru kullanın.
• Yavaş ve Kontrollü Çıkış: Yüzeye her zaman yavaş ve kontrollü bir şekilde çıkın, güvenlik duraklarını aksatmayın. Bu, azotun vücuttan güvenli bir şekilde atılmasına yardımcı olur.
• Hidrasyon: Dalış öncesi ve sonrası yeterince su için. Alkol ve kafein tüketiminden kaçının, çünkü bunlar dehidrasyona yol açabilir.
• Sağlık Durumu: Kendinizi iyi hissetmediğinizde, yorgunsanız veya soğuk algınlığı gibi bir rahatsızlığınız varsa dalış yapmayın.
• Eğitim ve Sertifika: Sertifikalı bir dalgıç olun ve bilginizi, becerilerinizi sürekli güncel tutun. Gelişmiş dalış kursları almayı düşünün.
• Ekipman Kontrolü: Dalış ekipmanınızın bakımını düzenli olarak yapın ve her dalıştan önce kontrol edin.