Çocuklarda DEHB belirtileri, ebeveynler için çoğu zaman endişe verici ve kafa karıştırıcı olabilir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında sık görülen nörogelişimsel bir bozukluk olup, çocuğun okul başarısını, sosyal ilişkilerini ve günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir. Bu rehber, ebeveynlerin çocuklarında gözlemleyebileceği DEHB belirtilerini anlamalarına ve erken teşhisin neden kritik olduğunu kavramalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlandı. Doğru ve zamanında atılan adımlar, çocuğunuzun geleceği için büyük fark yaratabilir.

DEHB Nedir? Kısa Bir Bakış

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, özellikle dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik olmak üzere üç ana semptom grubunu içeren karmaşık bir durumdur. Bu belirtiler, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine göre beklenenden daha yoğun ve sürekli bir şekilde görülür. DEHB'nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik faktörler, beyin yapısındaki farklılıklar ve çevresel etkenlerin birleşimi rol oynayabilir. Daha detaylı bilgi için Wikipedia'daki Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu sayfasını inceleyebilirsiniz.

Çocuklarda DEHB Belirtileri Nelerdir? Dikkat Edilmesi Gerekenler

DEHB belirtileri her çocukta farklı şekillerde kendini gösterebilir ve yaşa göre değişiklik gösterebilir. Genellikle okul öncesi dönemde başlayıp okul çağında daha belirgin hale gelirler. İşte dikkat etmeniz gereken temel belirti grupları:

Dikkat Eksikliği Belirtileri

• Detaylara dikkat edememe, okul ödevlerinde veya diğer etkinliklerde sık sık dikkatsizce hatalar yapma.
• Görev veya oyun etkinliklerinde dikkati sürdürmede güçlük çekme.
• Doğrudan konuşulduğunda dinlemiyor gibi görünme.
• Yönergeleri takip etmede zorlanma ve görevleri tamamlayamama.
• Görevleri ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanma.
• Zihinsel çaba gerektiren işlerden (okul ödevleri gibi) kaçınma veya sevmememe.
• Görevler veya etkinlikler için gerekli eşyaları (oyuncaklar, okul malzemeleri, kalemler, kitaplar) sık sık kaybetme.
• Günlük aktivitelerde unutkanlık.

Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri

• Oturması gereken durumlarda (sınıfta veya yemek masasında) sık sık yerinden kalkma.
• Koşuşturma veya tırmanma gibi uygunsuz durumlarda aşırı hareketlilik gösterme.
• Sakin bir şekilde oyun oynama veya boş zaman etkinliklerine katılmada zorluk çekme.
• Sürekli hareket halinde olma veya bir motor tarafından sürülüyormuş gibi davranma.
• Aşırı konuşma.
• Sorular tamamlanmadan önce cevap verme (dürtüsellik).
• Sırasını beklemekte zorlanma (dürtüsellik).
• Başkalarının sözünü kesme veya araya girme (konuşmalara veya oyunlara) (dürtüsellik).

Bu belirtilerin çocuğunuzda varlığını gözlemlemek, profesyonel yardım arayışınız için ilk adımı oluşturur. Daha fazla bilgi ve profesyonel görüş için Türkiye Çocuk ve Genç Psikiyatrisi Derneği'nin DEHB bilgilendirme sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Yaşa Göre Belirtilerin Farklılaşması

DEHB belirtileri, çocuğun yaşına ve gelişim dönemine göre farklı yoğunluklarda ve şekillerde ortaya çıkabilir:

• Okul Öncesi Dönem: Daha çok hiperaktivite (sürekli hareketlilik, duramama) ve dürtüsellik ön plandadır. Dikkat eksikliği bu yaşlarda fark edilmesi daha güç olabilir.
• İlkokul Dönemi: Okul hayatının başlamasıyla birlikte dikkat eksikliği belirtileri (ödevleri yapmama, dersi takip edememe) daha belirgin hale gelir. Hiperaktivite ve dürtüsellik de devam edebilir.
• Ergenlik Dönemi: Hiperaktivite azalma eğiliminde olabilirken, dikkat eksikliği ve dürtüsellik (riskli davranışlar, akademik başarısızlıklar) daha farklı sorunlara yol açabilir.

Erken Teşhis Neden Önemli?

Çocuklarda DEHB'nin erken teşhisi, hem çocuğun kendisi hem de ailesi için sayısız fayda sunar. Erken müdahale, çocuğun akademik performansını iyileştirmesine, sosyal becerilerini geliştirmesine ve özgüvenini artırmasına yardımcı olur. Ayrıca, DEHB ile ilişkili olumsuz sonuçların (düşük akademik başarı, davranış sorunları, akran ilişkilerinde zorluklar, düşük benlik saygısı) önüne geçilmesinde kritik rol oynar. Doğru stratejiler ve destekle, DEHB olan çocuklar potansiyellerine ulaşabilirler.

Ebeveynler İçin Gözlem ve Adımlar

Çocuğunuzda yukarıda bahsedilen belirtileri gözlemliyorsanız, panik yapmak yerine durumu dikkatle değerlendirmek önemlidir. Birkaç gün veya haftalık gözlem yeterli olmayabilir. Uzun süreli ve farklı ortamlarda (evde, okulda, oyun alanında) görülen belirtiler daha anlamlıdır.

• Gözlemlerinizi Not Alın: Çocuğunuzun hangi durumlarda hangi belirtileri gösterdiğini, sıklığını ve süresini yazılı olarak kaydetmek, bir uzmana başvurduğunuzda çok değerli bilgiler sunacaktır.
• Okul ile İletişim Kurun: Çocuğunuzun öğretmenleri, okul ortamındaki davranışları hakkında size önemli geri bildirimler sağlayabilir.
• Profesyonel Yardım Alın: Şüpheleriniz devam ediyorsa, bir çocuk ve ergen psikiyatristine veya gelişim uzmanına başvurmaktan çekinmeyin. Uzmanlar, kapsamlı bir değerlendirme yaparak kesin teşhisi koyabilir ve uygun tedavi planını önerir.

Sonuç

Çocuklarda DEHB belirtilerini tanımak, ebeveynler için zorlu ama son derece önemli bir adımdır. Erken teşhis ve doğru yaklaşımlarla, DEHB'li çocuklar başarılı ve mutlu bir hayat sürebilirler. Unutmayın ki yalnız değilsiniz ve uzman desteği almak, çocuğunuzun geleceği için atabileceğiniz en değerli adımlardan biridir. Çocuğunuzun potansiyelini gerçekleştirmesine yardımcı olmak için gözlemci olun ve gerektiğinde profesyonel destek arayışına girin.