Çocukluk çağında görülen kronik hastalıklar arasında önemli bir yere sahip olan Çocuklarda Çölyak Hastalığı, glüten adı verilen bir proteine karşı vücudun bağışıklık sisteminin anormal tepki vermesiyle ortaya çıkan genetik bir otoimmün rahatsızlıktır. Bu durum, ince bağırsakta hasara yol açarak besin emilimini bozar ve çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir. Ebeveynler için, çocuklarının gelişimini olumsuz etkileyebilecek bu hastalığın erken dönemdeki belirtilerini tanımak ve doğru teşhis sürecini anlamak büyük önem taşır. Peki, çölyak hastalığı çocuklarda hangi yüzlerle kendini gösterir ve doğru tanıya ulaşmak için hangi adımlar izlenmelidir?

Çocuklarda Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak hastalığı, buğday, arpa ve çavdarda bulunan glüten proteininin tüketilmesiyle tetiklenen, genetik yatkınlığı olan kişilerde ortaya çıkan bir otoimmün hastalıktır. Buğday alerjisi veya glüten hassasiyetinden farklı olarak, çölyak hastalığı ince bağırsağın iç yüzeyini döşeyen villus adı verilen parmak benzeri çıkıntıların hasar görmesine neden olur. Bu villusların temel görevi besin maddelerini emmektir. Hasar gördüklerinde ise besinlerin emilimi azalır, bu da büyüme geriliği, vitamin eksiklikleri ve genel sağlık sorunlarına yol açar. Çölyak, yaşam boyu süren bir rahatsızlık olup, tek tedavi yöntemi glütensiz diyettir.

Çocuklarda Çölyak Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda çölyak hastalığının belirtileri oldukça çeşitli olabilir ve bazen diğer hastalıklarla karıştırılabilir. Bu nedenle dikkatli olmak ve bir uzmana danışmak hayati öneme sahiptir. Belirtiler yaşa ve hastalığın şiddetine göre değişiklik gösterebilir:

Sindirim Sistemi Belirtileri

• Kronik İshal veya Kabızlık: Özellikle kronik ishal sıkça görülür, ancak bazı çocuklarda açıklanamayan kabızlık da ortaya çıkabilir.
• Karın Ağrısı ve Şişkinlik: Sık sık yaşanan karın ağrıları, gaz ve karında şişkinlik hissi.
• Kusma: Özellikle küçük çocuklarda ve bebeklerde sık sık kusma atakları görülebilir.
• Huzursuzluk ve Kolik: Bebeklerde sürekli ağlama ve huzursuzluk.
• Yağlı ve Kötü Kokulu Dışkı: Yağ emilimindeki bozukluğa bağlı olarak dışkının görünümünde ve kokusunda değişiklikler.

Sindirim Dışı Belirtiler

Çölyak hastalığı sadece sindirim sistemiyle ilgili sorunlara yol açmaz; vücudun birçok farklı bölgesini etkileyen sindirim dışı belirtiler de gösterebilir:

• Kilo Kaybı veya Kilo Alamama / Büyüme Geriliği: Çocuklarda en sık görülen ve alarm verici belirtilerden biridir. Yeterli besin alınmasına rağmen kilo alamama veya yaşa uygun boy ve kiloya ulaşamama durumu.
• Anemi (Kansızlık): Demir emilimindeki bozukluğa bağlı olarak ortaya çıkan demir eksikliği anemisi.
• Yorgunluk ve Halsizlik: Sürekli yorgunluk, enerji eksikliği ve genel halsizlik.
• Davranışsal Değişiklikler: Huysuzluk, sinirlilik, konsantrasyon güçlüğü.
• Ağız Yaraları (Aft): Tekrarlayan ağız içi yaraları.
• Dermatitis Herpetiformis: Kaşıntılı, kabarcıklı cilt döküntüleri.
• Diş Minesinde Bozukluklar: Kalıcı dişlerde görülen mine defektleri.
• Kemik Zayıflığı: Kalsiyum ve D vitamini emilimindeki sorunlar nedeniyle kemiklerde zayıflama (osteopeni/osteoporoz).
• Gecikmiş Ergenlik: Büyüme ve gelişme geriliğine bağlı olarak ergenliğin gecikmesi.

Çölyak hastalığı hakkında daha detaylı genel bilgi için Wikipedia'daki Çölyak Hastalığı sayfasına başvurabilirsiniz.

Çocuklarda Çölyak Teşhis Süreci Nasıl İşler?

Çölyak hastalığının teşhisi, belirtilerin çeşitliliği nedeniyle karmaşık olabilir ancak doğru adımlar izlendiğinde kesin tanı konulabilir. Erken teşhis, uzun vadede oluşabilecek sağlık sorunlarını önlemek açısından kritik öneme sahiptir.

İlk Adım: Doktor Muayenesi ve Öykü Alma

Çocuğunuzda yukarıdaki belirtilerden bir veya birkaçı varsa, ilk olarak bir çocuk doktoruna veya çocuk gastroenteroloji uzmanına başvurmak gerekir. Doktor, çocuğun sağlık öyküsünü detaylı bir şekilde alacak, fiziksel muayene yapacak ve ailede çölyak hastalığı olup olmadığını sorgulayacaktır.

Kan Testleri

Çölyak teşhisinde ilk basamak genellikle kan testleridir. Bu testler, glüten proteinine karşı gelişen antikorları saptamaya yöneliktir:

• Anti-doku Transglutaminaz (tTG-IgA): Çölyak hastalığı için en hassas ve yaygın kullanılan tarama testidir.
• Endomisyum Antikorları (EMA-IgA): tTG-IgA testi pozitif çıktığında doğrulama için kullanılabilir.
• Deamidasyonlu Gliadin Peptidleri (DGP-IgA/IgG): Özellikle IgA eksikliği olan veya küçük yaştaki çocuklarda faydalı olabilir.
• Toplam IgA: Bazı kişilerde genetik olarak IgA eksikliği bulunabilir. Bu durumda IgA bazlı antikor testleri güvenilir sonuç vermeyeceği için IgG bazlı testler kullanılır.

Önemli Not: Kan testleri yapılmadan önce çocuğun glütensiz diyete başlamamış olması gerekmektedir. Glüten tüketimi durdurulursa antikor seviyeleri düşebilir ve test sonuçları yanıltıcı çıkabilir.

Biyopsi (Endoskopi ile İnce Bağırsak Biyopsisi)

Kan testlerinin pozitif çıkması durumunda, kesin teşhis için genellikle ince bağırsak biyopsisi yapılır. Bu işlem, endoskopi adı verilen bir yöntemle gerçekleştirilir. Uzman doktor, endoskop aracılığıyla ince bağırsağa ulaşarak küçük doku örnekleri alır. Alınan örnekler patolojik incelemeye gönderilir ve villuslardaki hasar (villöz atrofi) değerlendirilir. Bu, çölyak hastalığının "altın standart" teşhis yöntemidir.

Türkiye'deki sağlık kuruluşları ve uygulamaları hakkında genel bilgiler için T.C. Sağlık Bakanlığı'nın resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Genetik Testler (HLA-DQ2 ve HLA-DQ8)

HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genleri, çölyak hastalığına genetik yatkınlığı gösteren genlerdir. Bu test, tanı koymak için tek başına yeterli olmasa da, çölyak şüphesi olan durumlarda veya glütensiz diyete başlamış kişilerde yardımcı olabilir. Bu genlerin negatif olması, kişinin çölyak hastası olma olasılığının son derece düşük olduğunu gösterir. Ancak pozitif olması, sadece yatkınlık olduğu ve hastalığın kesin olarak var olduğu anlamına gelmez.

Teşhis Sonrası Yönetim

Çölyak teşhisi konulduktan sonra, çocuğun bir diyetisyen eşliğinde ömür boyu sıkı bir glütensiz diyete başlaması gerekmektedir. Bu diyet, ince bağırsakların iyileşmesini sağlayacak ve semptomların düzelmesine yardımcı olacaktır. Düzenli doktor kontrolleri ve diyetisyen takibi, çocuğun sağlıklı gelişimini sürdürmesi için büyük önem taşır.