Evlilik birliğinin temelden sarsılmasıyla birlikte başlayan boşanma süreçleri, eşler arasında anlaşmazlıklar doğurduğunda ne yazık ki çekişmeli bir hâl alabilir. Özellikle işin içine çocuklar girdiğinde, çekişmeli boşanma süreci ve çocuk velayeti meseleleri, ebeveynler için oldukça karmaşık ve duygusal yüklü bir dönem haline gelir. Bu zorlu süreçte doğru adımları atmak, haklarınızı bilmek ve çocuğunuzun üstün yararını korumak adına sağlam bir hukuki kılavuz edinmek hayati önem taşır. Bu makale, boşanma yolculuğunda olan ebeveynlere yol göstermek ve sürecin bilinmezliklerini aydınlatmak amacıyla hazırlanmıştır.

Çekişmeli Boşanma Nedir? Hukuki Çerçevesi

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi konularda ortak bir mutabakata varamaması durumunda yargı kararı ile gerçekleşen boşanma türüdür. Anlaşmalı boşanmanın aksine, taraflar tüm bu konularda mahkeme huzurunda iddialarını ve delillerini sunarak bir yargılamanın yapılmasını talep ederler. Türk Medeni Kanunu (TMK), boşanma sebeplerini ve süreçlerini ayrıntılı olarak düzenlemektedir.

Çekişmeli Boşanma Sebepleri

TMK’da belirtilen özel boşanma sebepleri (zina, hayata kast, pek kötü muamele, onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı) veya genel boşanma sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle çekişmeli boşanma davası açılabilir. En sık görülen sebep, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmelerinin kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olmasıdır.

Çekişmeli Boşanma Süreci Adım Adım

Çekişmeli bir boşanma davası, genellikle uzun ve detaylı bir yargılama süreci gerektirir. İşte bu sürecin temel adımları:

Boşanma Dilekçesinin Hazırlanması ve Sunulması

Boşanma süreci, bir eşin aile mahkemesine boşanma dilekçesi sunmasıyla başlar. Dilekçede boşanma talebi, boşanma sebepleri, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi tüm talepler açıkça belirtilir. Bu aşamada bir avukat desteği almak, dilekçenin hukuki açıdan eksiksiz ve güçlü olmasını sağlar.

İlk İnceleme ve Duruşmalar

Mahkeme, dilekçeyi ve cevap dilekçelerini inceledikten sonra ön inceleme duruşması yapar. Bu duruşmada tarafların iddia ve savunmaları netleştirilir, delillerin sunulacağı süreler belirlenir ve uzlaşma yolları araştırılır. Uzlaşma sağlanamazsa tahkikat (esas) aşamasına geçilir.

Delillerin Sunulması ve Tanık Dinlenmesi

Tahkikat aşamasında taraflar, iddialarını destekleyici delillerini (yazılı belgeler, fotoğraflar, banka kayıtları, SMS/WhatsApp yazışmaları vb.) sunar ve tanıklarını dinletirler. Mahkeme, gerekli gördüğünde bilirkişi incelemesi (örneğin pedagog raporu) veya diğer araştırmaları yapabilir.

Uzlaşma ve Arabuluculuk Girişimleri

Davanın her aşamasında tarafların uzlaşma imkanı bulunur. Özellikle çocukların menfaati söz konusu olduğunda, mahkeme arabuluculuk veya uzlaştırma yollarını denemeye teşvik edebilir.

Karar ve Temyiz Süreci

Tüm deliller toplandıktan ve duruşmalar tamamlandıktan sonra mahkeme kararını açıklar. Bu karara itiraz etmek isteyen taraf, süresi içinde istinaf ve Yargıtay nezdinde temyiz yoluna başvurabilir. Temyiz sürecinin tamamlanmasıyla karar kesinleşir.

Çocuk Velayeti: Ebeveynler İçin En Hassas Konu

Boşanma davalarında en hassas ve öncelikli konu şüphesiz çocuk velayetidir. Mahkeme, velayet konusunda karar verirken her zaman çocuğun üstün yararını gözetmek zorundadır. Velayet, küçüğün bakımı, eğitimi, sağlığı, temsili gibi konularda anne ve babaya tanınan hak ve sorumluluklar bütünüdür.

Ortak Velayet mi, Tek Velayet mi?

Türk hukukunda geçmişte tek velayet (genellikle anneye veya babaya) esasken, son yıllarda uluslararası sözleşmeler ve Yargıtay kararları doğrultusunda ortak velayet uygulaması da yaygınlaşmaya başlamıştır. Ortak velayet, boşanmış ebeveynlerin velayet sorumluluklarını birlikte üstlenmesidir. Mahkeme, ebeveynlerin uzlaşması ve çocuğun menfaati doğrultusunda ortak velayete hükmedebilir.

Velayet Kararını Etkileyen Faktörler

• Çocuğun Görüşü: Yeterli idrak gücüne sahip çocukların velayet konusundaki görüşleri dinlenir ve kararda dikkate alınır.
• Ebeveynlerin Yaşam Koşulları: Ebeveynlerin ekonomik durumu, çocukla ilgilenme kapasitesi, yaşam alanı, eğitim ve sağlık imkanları değerlendirilir.
• Çocuğun Alıştığı Ortam: Çocuğun mevcut yaşam düzeninin korunması, mahkeme için önemli bir faktördür.
• Pedagog Raporları: Mahkeme, çocuğun durumu hakkında uzman pedagog ve psikologlardan rapor alarak kararını bu raporlar doğrultusunda şekillendirebilir.

Şahsi İlişki Kurma (Çocuğun Görme Hakkı)

Velayet kendisine verilmeyen eşin, çocuğuyla düzenli olarak kişisel ilişki kurma hakkı vardır. Mahkeme, bu ilişkinin sıklığını ve şeklini (hafta sonu, tatiller, özel günler vb.) çocuğun menfaatine uygun olarak belirler. Bu düzenlemeler, çocuğun her iki ebeveyniyle de bağını sürdürmesini sağlamayı amaçlar.

Nafaka, Tazminat ve Mal Paylaşımı

Çekişmeli boşanma süreci sadece boşanma ve velayetle sınırlı değildir. Eşlerin mali hakları da bu süreçte karara bağlanır.

İştirak Nafakası ve Yoksulluk Nafakası

• İştirak Nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun eğitim ve bakım giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır.
• Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşe, diğer eşin kusuru daha ağır olmamak koşuluyla ödediği nafakadır.

Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanmaya sebep olan olaylarda kusurlu olan taraf, diğer eşin uğradığı maddi ve manevi zararları karşılamakla yükümlü tutulabilir. Maddi tazminat, mevcut veya beklenen menfaatlerin kaybedilmesiyle oluşan zararları; manevi tazminat ise kişilik haklarına yapılan saldırılar sonucu duyulan elem ve ızdırabı karşılamayı amaçlar.

Mal Paylaşımı

Evlilik birliği içinde edinilen malların nasıl paylaşılacağı da boşanma davası ile birlikte veya ayrı bir dava konusu olarak ele alınabilir. Türk Medeni Kanunu'na göre, edinilmiş mallara katılma rejimi esastır ve evlilik birliği içinde edinilen malların yarı yarıya paylaşılması prensibine dayanır.

Süreci Kolaylaştırmak İçin İpuçları

• Hukuki Destek Alın: Çekişmeli boşanma davası, karmaşık hukuki prosedürler içerir. Alanında uzman bir boşanma avukatından destek almak, hak kaybına uğramamanız ve süreci doğru yönetmeniz açısından kritik öneme sahiptir.
• Çocuğunuzun Yararını Gözetin: Tüm süreç boyunca, kararlarınızı alırken çocuğunuzun ruhsal ve fiziksel sağlığını, gelişimini ve mutluluğunu önceliklendirin.
• Duygusal Kararlardan Kaçının: Sürecin duygusal yükü ağır olsa da, hukuki konularda mantıklı ve stratejik kararlar almaya çalışın.
• İletişimi Sürdürün (Mümkünse): Özellikle çocukların söz konusu olduğu durumlarda, eski eşinizle medeni bir iletişim kurmaya çalışmak, süreci kolaylaştırabilir ve çocuklarınız üzerindeki olumsuz etkileri azaltabilir.

Sonuç

Çekişmeli boşanma süreci ve çocuk velayeti konuları, ebeveynler için hayatlarının en zorlu dönemlerinden birini teşkil edebilir. Ancak doğru hukuki bilgi, profesyonel destek ve çocuğunuzun üstün yararını merkeze alan bir yaklaşımla bu süreç başarıyla yönetilebilir. Unutmayın ki, her davanın kendine özgü dinamikleri vardır ve en doğru yol haritası için deneyimli bir avukattan bireysel danışmanlık almak vazgeçilmezdir. Bu rehber, sizlere genel bir çerçeve sunarken, detaylı adımlar için her zaman uzman bir hukukçuya başvurmanız gerektiğini hatırlatır.