Beynimizin sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için kesintisiz oksijen ve besin akışına ihtiyacı vardır. Bu hayati akışı sağlayan ana damarlardan biri de boyun bölgesinde yer alan karotis arterleridir. Ancak zamanla ve çeşitli risk faktörlerinin etkisiyle, bu damarlarda plak birikimi (ateroskleroz) meydana gelebilir ve boyun damarı tıkanıklığı olarak bilinen daralmalar oluşabilir. Bu durum, felç (inme) riskini önemli ölçüde artırır. İşte bu tehlikeli tabloyla mücadelede, cerrahi bir yöntem olan Karotis Endarterektomi devreye girebilir. Peki, bu kritik ameliyat, her boyun damarı tıkanıklığı vakasında mı gerekir, yoksa belirli şartları mı vardır? Bu yazımızda, karotis endarterektomi ameliyatının ne zaman gerekli olduğuna dair kriterleri, cerrahiye karar verme süreçlerini ve bilmeniz gerekenleri detaylarıyla ele alacağız.

Karotis Endarterektomi Nedir ve Neden Önemlidir?

Karotis endarterektomi, boyundaki şah damarlarında (karotis arterlerde) oluşan plakların cerrahi olarak temizlenmesi işlemidir. Bu ameliyatın temel amacı, damardaki daralmayı ortadan kaldırarak beyne giden kan akışını normale döndürmek ve plak parçacıklarının beyne ulaşarak felce neden olmasını engellemektir. Özellikle damar daralması ileri seviyede olan veya daha önce geçici iskemik atak (TİA) ya da hafif felç geçirmiş hastalarda inme riskini azaltmada son derece etkili bir yöntemdir.

Boyun Damarı Tıkanıklığının Belirtileri ve Tanısı

Karotis damarı tıkanıklığı genellikle uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Ancak bazen, beyne yeterince kan gitmemesine bağlı olarak veya plaktan kopan pıhtıların küçük damarları tıkaması sonucu bazı belirtiler ortaya çıkabilir. Bunlar arasında geçici görme kaybı, bir kol veya bacakta güçsüzlük/uyuşukluk, konuşma güçlüğü veya denge kaybı sayılabilir. Tanı genellikle doppler ultrasonografi ile başlar ve anjiyografi, BT anjiyografi veya MR anjiyografi gibi görüntüleme yöntemleriyle kesinleştirilir.

Karotis Endarterektomi Ne Zaman Gerekir? Cerrahi Karar Kriterleri

Karotis endarterektomi kararı, hastanın genel sağlık durumu, darlığın derecesi ve eşlik eden semptomlar göz önünde bulundurularak multidisipliner bir yaklaşımla verilir. İşte cerrahiye yönlendiren temel kriterler:

Asemptomatik Karotis Darlığı (Belirti Vermeyen Tıkanıklıklar)

Eğer hastada herhangi bir felç belirtisi yoksa ancak karotis arterlerde ciddi bir daralma tespit edilmişse, cerrahi düşünülür. Genellikle, daralmanın %70 veya daha fazla olması durumunda karotis endarterektomi önerilebilir. Bu oran, ameliyatın potansiyel risklerinin, felç geçirme riskinden daha düşük olduğu durumlarda geçerlidir. Özellikle genç ve genel sağlık durumu iyi olan hastalar için bu durum, gelecekteki felç riskini düşürmek adına önemli bir adımdır.

Semptomatik Karotis Darlığı (Belirti Veren Tıkanıklıklar)

Eğer hastada son 6 ay içinde geçici iskemik atak (TİA) veya hafif bir felç öyküsü varsa ve karotis arterde daralma mevcutsa, cerrahi müdahale genellikle daha acil bir hal alır. Semptomatik hastalarda, %50 ve üzeri daralmalar için karotis endarterektomi güçlü bir şekilde önerilir. Bu hastalarda, plaktan kopan parçacıkların zaten beyne ulaştığı ve yeni bir felç riskinin yüksek olduğu varsayılır. Dolayısıyla, bu grup hastalarda ameliyatın faydası, riski açıkça geride bırakır.

Diğer Faktörler ve Bireyselleştirilmiş Yaklaşım

Cerrahi kararında sadece darlık derecesi ve semptomlar değil, hastanın yaşı, diğer sağlık sorunları (kalp hastalığı, diyabet, yüksek tansiyon), sigara kullanımı gibi risk faktörleri de büyük rol oynar. Her hasta özelinde risk-fayda dengesi titizlikle değerlendirilmelidir. Örneğin, çok yaşlı ve ciddi ek hastalıkları olan bir hastada cerrahinin riski artabilirken, genç ve sağlıklı bir hastada faydası daha belirgin olabilir. Bu kararı genellikle bir beyin cerrahı, kalp ve damar cerrahı ve/veya nörologdan oluşan bir ekip verir. Acıbadem Sağlık Grubu gibi kurumlar bu tür durumlarda detaylı değerlendirmeler sunmaktadır.

Cerrahi Riskler ve Alternatif Tedaviler

Karotis endarterektomi, her cerrahi işlem gibi belirli riskler taşır. Bunlar arasında ameliyat sırasında veya sonrasında felç, kanama, enfeksiyon, kalp krizi veya sinir hasarı sayılabilir. Bu nedenle, cerrahiye uygunluk dikkatlice değerlendirilmelidir.

Bazı durumlarda, özellikle cerrahi riski yüksek olan veya darlık derecesi cerrahiyi gerektirmeyen hastalarda alternatif tedaviler düşünülebilir. Bunlar arasında ilaç tedavisi (kan sulandırıcılar, kolesterol düşürücüler), yaşam tarzı değişiklikleri ve daha az invaziv bir yöntem olan karotis arter stentleme (CAS) yer alır. CAS, bir kateter aracılığıyla daralmış damara stent yerleştirilerek açılmasını sağlayan bir yöntemdir ve belirli hasta gruplarında tercih edilebilir.

Sonuç

Boyun damarı tıkanıklığı ciddi bir sağlık sorunudur ve felç riskini artırır. Karotis endarterektomi, bu riski azaltmak için etkili bir cerrahi seçenektir ancak ne zaman gerektiği, hastanın bireysel durumuna, darlığın derecesine ve semptomların varlığına bağlıdır. Karar süreci, mutlaka konusunda uzman hekimlerin (nörolog, kalp ve damar cerrahı, beyin cerrahı) ortak değerlendirmesiyle yapılmalı ve hastanın potansiyel riskleri ile beklenen faydaları dikkatlice tartılmalıdır. Unutmayın, erken tanı ve doğru tedavi yaklaşımı, felçten korunmada hayati öneme sahiptir.